6. Przedstawiciele dyplomatyczni

- ogólnie dzieli się przedstawicieli na stałych (zwyczajnych), działających w stałych misjach dyplomatycznych, a więc wypełniających funkcje o charakterze stałym oraz tymczasowych (nadzwyczajnych) wysyłanych w misjach specjalnych, aby wypełnić określone zadania, głownie stanowiących tzw. dyplomację ad hoc (takiego podziału dokonano w Konwencji Hawańskiej w 1928 roku).

- Regulamin Wiedeński z 19.03.15 roku po raz pierwszy dokonał podziału szefów misji dyplomatycznych na trzy klasy ← z niewielkimi zmianami obowiązuje obecnie, potwierdzone na Konwencji z 1961 roku (zmiany-Konwencja pominęła w klasie pierwszej tytuł legatów jako wysyłanych przez papieża wyłącznie w misjach specjalnych oraz przewidzianą przez Protokół Akwizgrański z 21.11.1818 roku klasę ministrów-rezydentów wysyłanych przeważnie do krajów zależnych).

Konwencja Wiedeńska wprowadziła trzy klasy:

1. ambasadorów i nuncjuszów-akredytowanych przy głowach państwa oraz innych szefów misji równorzędnego szczebla

2. posłów, ministrów i internuncjuszów akredytowanych przy głowach państw

3. charge d’affaires akredytowanych przy ministrach spraw zagranicznych.

Współczesne prawo dyplomatyczne pozostawia więc państwu całkowitą suwerenną swobodę decydowania o klasie przedstawiciela w innym państwie. W praktyce na zasadzie wzajemności państwa wymieniają między sobą szefów misji dyplomatycznych tej samej klasy. Współcześnie różnice między trzema klasami szefów misji dyplomatycznej są czysto formalne, protokolarne i wynikają z tradycyjnego podziału obowiązującego w przeszłości. Obecnie państwa wymieniają z zasady przedstawicieli najwyższej klasy.

Do pierwszej klasy należą przedstawiciele dyplomatyczni państw posiadający rangę (tytuł) „ambasadorów nadzwyczajnych i pełnomocnych”. Mandat do ich pełnienia zostaje im udzielony aktem nominacji, a potwierdzony jest przyjęciem listów uwierzytelniających.

Druga klasa to szefowie misji dyplomatycznych posiadający tytuł posłów (nadzwyczajnych i ministrów pełnomocnych) lub ministrów (pełnomocnych) oraz internuncjuszów, którzy są akredytowani przy głowach państw.

Członkowie trzeciej klasy są akredytowani przy ministrze spraw zagranicznych. Różnica między nimi a dwiema poprzednimi klasami wyraża się głównie w zakresie precedencji, a nie kompetencji, obowiązków. Charge d’affaires dzielą się na dwie klasy: stałych (powoływanych na to stanowisko przez Ministra Spraw Zagranicznych państwa wysyłającego do pełnienia funkcji w charakterze stałego szefa misji dyplomatycznej) oraz tymczasowych (powoływanych przeważnie przez stałych szefów misji do pełnienia funkcji w charakterze szefa misji w przypadku tymczasowej jego nieobecności lub niemożności pełnienia funkcji-wyjazd, choroba). Ambasador, poseł lub stały charge d’affaires może bowiem na czas swej nieobecności tymczasowej wyznaczyć jednego, zazwyczaj najstarszego rangą, członka personelu dyplomatycznego do pełnienia funkcji charge d’affaires ad interim (tymczasowy), notyfikując ten fakt ministrowi spraw zagranicznych państwa przyjmującego. Tymczasowy charge d’affaires jest szefem misji dyplomatycznej państwa wysyłającego. Może też być on wyznaczony przez ministra spraw zagranicznych państwa wysyłającego. Gdy żaden członek personelu dyplomatycznego misji nie jest obecny w państwie przyjmującym, funkcje charge d’affaires można powierzyć wyznaczonemu przez państwo wysyłające jednemu z członków personelu administracyjnego lub technicznego misji-za zgodą państwa przyjmującego. Nie korzysta on jednak z prerogatyw szefa misji dyplomatycznej i nie nosi tytułu charge d’affaires, lecz np. administratora ambasady. Różnica między charge d’affaires tymczasowego a stałego polega na tym, że pierwszy pełni funkcję tymczasowo, drugi mianowany jest przez ministra spraw zagranicznych w charakterze stałego szefa misji dyplomatycznej na okres całej rotacji, np. pięcioletni. Obie kategorie akredytowane są przy ministrze spraw zagranicznych państwa przyjmującego, jednak tylko stały przekazuje ministrowi dokument akredytacji, zwany listami wprowadzającymi.

- jedynym kryterium ustalania pierwszeństwa między szefami misji w obrębie każdej klasy jest moment oficjalnego objęcia funkcji w państwie przyjmującym, czyli od dnia i godziny złożenia listów uwierzytelniających, a w przypadku stałego charge d’affaires- od daty złożenia listów wprowadzających. Na podstawie wywodzącego się z dawnych wieków zwyczaju rozpowszechnionego w państwach katolickich, które utrzymują stosunki ze Stolicą Apostolską, jej przedstawiciel dyplomatyczny niezależnie od klasy i daty akredytacji korzysta z przywileju pierwszeństwa przed wszystkimi pozostałymi szefami misji w państwie przyjmującym i pełni zazwyczaj funkcję dziekana korpusu dyplomatycznego. Natomiast stały charge d’affaires ma pierwszeństwo przed tymczasowym. Natomiast tymczasowego charge d’affaires w porządku pierwszeństwa liczy się podobnie jak w przypadku stałego od daty oficjalnego rozpoczęcia pracy w misji, a w niektórych państwach także od dnia przejęcia kierownictwa misji

- jeśli chodzi o praktykę polską, to rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24.03.1983 roku ustanawia następujące jednolite stopnie służbowe pracowników polskiej służby dyplomatyczno-konsularnej:

● ambasador nadzwyczajny i pełnomocny ↓

● ambasador ad personam } → nadaje prezes RP

● minister pełnomocny ↑

● radca-minister pełnomocny ↓ (konsul generalny-minister pełnomocny) ↓

● radca (konsul generalny) ↓

● I sekretarz (konsul) } → nadaje minister

● II sekretarz (wicekonsul) ↑ spraw zagranicznych

● III sekretarz (agent konsularny) ↑

● attache ↑

● sekretarz archiwista ↑

Zasady pierwszeństwa w odniesieniu do członków personelu dyplomatycznego ustalane są przeważnie według zajmowanego stanowiska w pragmatyce służbowej i daty objęcia funkcji.

- attaches wojskowy ← na czele przeważnie stoi oficer w stopniu od majora do generała. Główne funkcje-utrzymywanie oficjalnych kontaktów z władzami wojskowymi państwa przyjmującego, reprezentowanie sił zbrojnych swego kraju podczas różnych uroczystości, defilad i manewrów. Zgodnie z Konwencją z 1961 roku zapoznaje się on z wszelkimi legalnymi sposobami ze stanem sił zbrojnych państwa przyjmującego i ich problemami, polityką obronną itp. Oraz informuje o tym swe władze. Attache wojskowy jako członek personelu dyplomatycznego ambasady służy także radą i pomocą szefowi misji dyplomatycznej w sprawach militarnych. Chociaż attache wojskowy mianowany jest przez ministra spraw zagranicznych na wniosek ministra obrony i podlega służbowo szefowi przedstawicielstwa dyplomatycznego, to działa według poleceń i instrukcji ministerstwa obrony, któremu składa sprawozdania. W świetle prawa i praktyki dyplomatycznej attache wojskowy wchodzi w skład personelu dyplomatycznego ambasady i jego status prawny nie różni się od pozostałych dyplomatów. Attaches wojskowi mogą być akredytowani jednocześnie w różnych państwach za zgodą tych państw.

- Korpus dyplomatyczny jest ciałem zbiorowym, pozbawionym ściślejszych form organizacyjnych. Nie ma on osobowości prawnej. Na czele stoi dziekan-zwyczajowo wyłania się on automatycznie spośród szefów misji najwyższej klasy. Znaczna część funkcji dziekana dotyczy spraw protokolarnych i kurtuazyjnych. Reprezentuje on bowiem korpus dyplomatyczny jako całość wobec władz państwa przyjmującego, ale nie jako szef jakiejś samodzielnej organizacji. W imieniu korpusu dyplomatycznego może przemawiać na uroczystościach państwowych, składać życzenia głowie państwa, podziękowania itp. Dziekan korpusu nie może organizować spotkań i dyskusji o charakterze politycznym bez uprzedniej zgody członków korpusu dyplomatycznego. Jedną z ważnych funkcji dziekana jest troska o to, by członkowie korpusu dyplomatycznego mogli w należyty sposób korzystać z przysługujących im przywilejów i immunitetów. Korpus dyplomatyczny-wszyscy szefowie misji akredytowani w państwie przyjmującym i ich małżonki, a w szerszym znaczeniu wszyscy członkowie personelu dyplomatycznego misji i ich małżonki.