5. Funkcje dyplomatyczne

a) Pojęcie funkcji dyplomatycznych obejmuje faktycznie całokształt urzędowej działalności misji dyplomatycznej, związanej z utrzymaniem stosunków dyplomatycznych i realizacją oficjalnych stosunków między podmiotami prawa międzynarodowego. Konwencja z jednej strony określa pozytywne aspekty działalności dyplomatycznej, z drugiej strony mocno akcentuje fakt, iż funkcje dyplomatyczne muszą być wykonywane „ w granicach ustalonych przez prawo międzynarodowe” i „legalnymi sposobami”.

2. Funkcja reprezentacyjna. Jej celem jest m.in. stwarzanie sprzyjającego klimatu dla rozwoju stosunków dwustronnych. Szef misji dyplomatycznej reprezentuje państwo wysyłające jako całość, jako podmiot prawa międzynarodowego. Funkcja reprezentowania państwa wysyłającego oznacza więc działania przedstawiciela dyplomatycznego w imieniu swego państwa jako podmiotu prawa międzynarodowego, a nie np. we własnym imieniu. Jego oświadczenia i akty są wiążące dla państwa wysyłającego, angażując jego odpowiedzialność międzynarodową. Szef misji dyplomatycznej zwolniony jest z obowiązku przedstawienia pełnomocnictw przy zawieraniu umów międzynarodowych-jednak tylko w odniesieniu do przyjęcia tekstu umowy między państwem wysyłającym a państwem przyjmującym. Stały przedstawiciel dyplomatyczny może również reprezentować swe państwo w każdej organizacji międzynarodowej, jak również brać udział w jego imieniu i z jego upoważnienia w konferencjach i spotkaniach międzynarodowych. Funkcje protokolarne i ceremonialne wciąż zajmują znaczną część czasu dyplomaty. Funkcja reprezentowania swego państwa ma bardzo szerokie znaczenie.

3. Opieka dyplomatyczna. Jest to ochrona w państwie przyjmującym interesów państwa wysyłającego i jego obywateli w granicach ustalonych przez prawo międzynarodowe głównie w przypadku naruszenia zobowiązań międzynarodowych lub tzw. minimalnego standardu, z jakiego na podstawie prawa międzynarodowego powinni korzystać cudzoziemcy na terytorium obcego państwa.

4. Funkcja negocjacyjna. Prowadzenie rokowań z władzami państwa przyjmującego. To nie tylko bezpośredni udział szefa misji dyplomatycznej w procesie przygotowań i w samych rokowaniach, mających na celu zawarcie umów między państwem wysyłającym a przyjmującym, lecz tez prowadzenie z władzami państwa przyjmującego rokowań i dialogu na co dzień w różnych kwestiach stosunków bilateralnych, a niekiedy także wychodzących poza ten zakres. Do realizacji tej funkcji przedstawiciel dyplomatyczny nie potrzebuje specjalnych pełnomocnictw, gdyż wynikają one z jego listów uwierzytelniających. Bezpośrednie rokowania dyplomatyczne są najbardziej rozpowszechnionym w praktyce międzynarodowej skutecznym i elastycznym środkiem załatwiania spraw i sporów między państwami. Rokowania dzielą się na dwustronne i wielostronne, czyli z udziałem większej liczby państw, głównie w formie konferencji międzynarodowych. Rokowania dyplomatyczne nazywane są też bezpośrednimi, gdyż prowadzone są bezpośrednio między zainteresowanymi stronami. Rokowania odbywają się przede wszystkim w drodze bezpośredniego ustnego przekazywania stanowiska stron. Mogą się też toczyć one drogą pisemną. Sztuka negocjacji wymaga specjalnych kwalifikacji i doświadczenia oraz bardzo dobrej znajomości języka. Rokowania wciąż pozostają podstawowym sposobem uzgadniania woli państw, zasad współpracy między nimi i załatwiania sporów międzynarodowych, mimo że w ostatnich czasach znacznie wzrosła rola dyplomacji wielostronnej, konferencyjnej. Nierzadko służą one także wyjaśnieniu różnic w poglądach między państwami. Brak stosunków dyplomatycznych między państwami, a nawet sytuacja konfliktowa nie wyklucza możliwości prowadzenia rokowań, które służą przywróceniu pokoju i normalizacji stosunków między zainteresowanymi państwami. Szefowie misji dyplomatycznej upoważnieni są do pertraktowania w imieniu państwa wysyłającego we wszystkich kwestiach stosunków bilateralnych, a nawet multilateralnych. Prowadzenie rokowań i podejmowanie zobowiązań międzynarodowych jest atrybutem władzy wykonawczej, czyli rządu który prowadzi je sam (premier, wicepremier) lub za pośrednictwem resortów odpowiedzialnych za stosunki międzynarodowe, a szczególnie ministra spraw zagranicznych. W dzisiejszych czasach rokowania prowadzone są często przez specjalistów z innych niż MSZ resortów. Rokowania nie zawsze kończą się zawarciem umowy.

e) Funkcja informacyjna. Zaznajomienie się z założeniami polityki wewnętrznej oraz zagranicznej państwa przyjmującego. Konwencja Wiedeńska akcentuje konieczność wypełniania tej funkcji w legalny sposób-respektowanie norm prawnych i zwyczajowych państwa przyjmującego, poszanowanie jego suwerenności i zasady niemieszania się do spraw wewnętrznych. Przedstawiciel dyplomatyczny ma znacznie ułatwioną realizacje tej funkcji poprzez najnowsze środki łączności. Władze państwa wysyłającego mogą też otrzymywać informacje z innych źródeł, np. służb wywiadowczych.

f) Funkcja promocyjna w dziedzinie stosunków politycznych, gospodarczych, kulturalnych i naukowych. Funkcja promocyjna została określona jako „ popieranie przyjaznych stosunków pomiędzy państwem wysyłającym, a państwem przyjmującym” oraz rozwijanie pomiędzy nimi stosunków gospodarczych, kulturalnych i naukowych. Rozwijanie stosunków gospodarczych należy do podstawowych zadań współczesnej dyplomacji.

g) Funkcja konsularna. W strukturze organizacyjnej misji pojawiły się wydziały i stanowiska konsularne, które pod względem zakresu kompetencji i pełnionych funkcji niczym faktycznie sienie różnią od klasycznych urzędów konsularnych. Możliwość ich tworzenia potwierdziła i sprecyzowała Konwencja Wiedeńska z 1963 roku. Szef misji dyplomatycznej kontroluje i koordynuje działalność urzędów konsularnych swego państwa, funkcjonujących w państwie lub państwach jego akredytacji. Możliwość wzajemnego uzupełniania się działalności dyplomatycznej i konsularnej w państwie przyjmującym. Opieka dyplomatyczna nad obywatelami rozszerza i wzmacnia klasyczną niejako funkcję konsularną ochrony interesów państwa wysyłającego i jego obywateli.

Zgodnie z normami prawa dyplomatycznego misja dyplomatyczna po odpowiedniej notyfikacji państwu przyjmującemu i za jego zgodą może sprawować w państwie przyjmującym opiekę nad interesami państwa trzeciego i jego obywateli. Konwencja Wiedeńska z 1961 roku przewiduje także możliwość zarówno w przypadku zerwania stosunków dyplomatycznych, jak i w sytuacji, gdy misja państwa trzeciego została z innych powodów na stałe lub czasowo odwołana. Konwencja Wiedeńska wychodzi naprzeciw tym państwom, które przeważnie z powodów ekonomicznych nie utrzymują swych misji. Art. 46 Konwencji ←państwo wysyłające może również za uprzednią zgodą państwa przyjmującego, podjąć się czasowo ochrony interesów jego i jego obywateli. W razie zerwania lub zawieszenia stosunków dyplomatycznych państwo reprezentujące interesy państwa trzeciego nie jest zobowiązane do angażowania się w sprawę obrony polityki i prestiżu państwa, którego interesy reprezentuje. Reprezentowanie interesów państwa trzeciego powinno mieścić siew ramach funkcji, na które godzi się państwo przyjmujące. Państwo, które podjęło się opieki nad państwem trzecim ma funkcje ograniczone do sprawowania pieczy nad interesami państwa trzeciego i jego obywateli. Przedstawiciele tego państwa są kanałem komunikacji dyplomatycznej między władzami państwa przyjmującego i państwa trzeciego. Koszty związane ze sprawowaniem opieki ponosi państwo korzystające z opieki.

Konwencja Wiedeńska z 1961 roku art.6 głosi, że dwa lub więcej państw może akredytować tę samą osobę jako szefa misji w innym państwie, chyba że państwo przyjmujące się temu sprzeciwi; art. 46 zezwala na reprezentowanie interesów państwa trzeciego ← Konwencja potwierdziła aprobatę dla wcześniejszych inicjatyw o tworzeniu wspólnych przedstawicielstw dyplomatycznych nie tylko dwóch, lecz w razie potrzeby także kilku państw. Potwierdziła to też Konwencja z 1963 i 1975 roku (Wiedeńskie). Status prawny takiego wspólnego przedstawicielstwa niczym nie różni się od pojedynczego. Mogą jednak w praktyce pojawić się nowe problemy, gdy pojawią się rozbieżności interesów. Np. w ramach UE zaczyna się kształtować praktyka coraz ściślejszego współdziałania Przedstawicielstw dyplomatycznych i urzędów konsularnych państw członkowskich.