3. Organy do spraw realizacji stosunków konsularnych

Urzędy konsularne. Jest on podstawowym, stałym organem służącym realizacji stosunków konsularnych między dwoma lub więcej państwami. Nie jest on osobą prawną, lecz urzędami państwa wysyłającego działającym w państwie przyjmującym. Nie jest więc samodzielnym podmiotem praw i obowiązków, pewne działania wykonuje w imieniu państwa wysyłającego osoba przez nie upoważniona, zazwyczaj szef urzędu konsularnego lub misji dyplomatycznej. Występują dwie kategorie urzędów konsularnych: zawodowe i honorowe. Różnią się miedzy sobą statusem spełnianych funkcji oraz zakresem przywilejów i immunitetów. Obie kategorie dzielą się na cztery klasy.

Klasy kierowników urzędów konsularnych. Kierownicy urzędów konsularnych dzielą się na cztery następujące klasy: konsulów generalnych, konsulów, wicekonsulów i agentów konsularnych. Kierują oni odpowiednio: konsulatami generalnymi, konsulatami i agencjami konsularnymi. Najwyższą klasę stanowią konsulowi generalni. Są oni zazwyczaj kierownikami urzędów konsularnych w okręgach konsularnych posiadających dla państwa wysyłającego szczególne znaczenie. Kierownicy urzędów konsularnych, oprócz agenta konsularnego, są w sensie pragmatyki służbowej niezależni od siebie, a organem nadrzędnym w stosunku do nich może być jedynie szef misji dyplomatycznej państwa wysyłającego. Pierwszy agent konsularny ustanawiany jest na podstawie nominacji przez kierownika urzędu konsularnego wyższego szczebla aniżeli agencja konsularna. Kieruje on placówką konsularną zwaną agencją konsularną, jednak pod kierunkiem i nadzorem kierownika urzędu konsularnego, który go powołał i przed którym ponosi on odpowiedzialność za swą działalność. Drugi rodzaj agentów konsularnych-otrzymują oni nominację bezpośrednio od ministra spraw zagranicznych lub innych właściwych władz państwa wysyłającego, które wystawiają im listy komisyjne, określają zakres funkcji oraz okręg konsularny. Ten rodzaj agentów w rozumieniu Konwencji z 1963 roku stanowi czwartą klasę kierowników urzędów konsularnych. Kierownicy honorowi jak zawodowi, ale rzadko generalni konsulowi- zazwyczaj niższe klasy. Honorowi urzędnicy konsularni działają zazwyczaj pod kierownikiem konsula zawodowego.

Urzędnicy konsularni. Zalicza się do nich przede wszystkim konsulów generalnych, konsulów, wicekonsulów i agentów konsularnych. Urzędnicy konsularni dzielą się na zawodowych i honorowych.

- zawodowi urzędnicy konsularni, zwani potocznie konsulami, muszą spełniać wiele wymogów, m.in. posiadać obywatelstwo państwa wysyłającego, mieć stałe miejsce zamieszkania w państwie wysyłającym (zdarzają się w praktyce wyjątki); zawodowi urzędnicy konsularni nie mogą, poza swymi funkcjami służbowymi, wykonywać prywatnej działalności zarobkowej; korzystają podobnie jak dyplomaci z uprzywilejowanego statusu międzynarodowego

- honorowi urzędnicy konsularni mogą pełnić praktycznie wszystkie funkcje konsula zawodowego; instytucja konsula honorowego może znaleźć szersze zastosowanie, gdy nie stać państwo na utrzymanie rozbudowanej sieci zawodowych urzędów konsularnych; Konwencja Wiedeńska z 1963 roku stanęła na stanowisku stosowania instytucji honorowych urzędników konsularnych, stwierdzając, że każde państwo zachowuje swobodę decyzji co do tego, czy będzie mianować lub przyjmować konsulów honorowych; za pełnienie swych funkcji nie pobierają urzędnicy ci (oprócz swoich zajęć zawodowych) opłat-wykonują je faktycznie honorowo-bezpłatnie; zgodnie z praktyką niektórych państw, w tym polską, konsulem honorowym nie może być osoba będąca jednocześnie urzędnikiem lub funkcjonariuszem państwowym w państwie przyjmującym lub oficjalnie reprezentująca państwo trzecie; między statusem konsula honorowego i zawodowego występują różnice i rozbieżności, obie kategorie konsulów uważane są za przedstawicieli państwa wysyłającego, mogą też pełnić te same funkcje, przysługuje im takie same atrybuty reprezentacyjne, jak prawo do tytułu konsula, do wywieszania flagi i umieszczania godła na budynku, obie kategorie korzystają z immunitetów chroniących ich funkcje urzędowe, jednak-konsul honorów w odróżnieniu do zawodowego nie jest związany stosunkiem pracy z państwem angażującym go, nie działa na podstawie umowy o pracę, lecz na podstawie umowy cywilnoprawnej, nie jest on funkcjonariuszem służby publicznej państwa wysyłającego i nie pobiera stałego uposażenia z tytułu pełnienia funkcji konsularnych, trudni się też w odróżnieniu do zawodowego w państwie przyjmującym działalnością zarobkową i może być obywatelem tegoż państwa, państwa wysyłającego lub państwa trzeciego ( w polskiej praktyce konsularnej instytucja ta została przywrócona na mocy ustawy z 13.02.1984 roku o funkcjach konsulów oraz na podstawie zarządzenia ministra spraw zagranicznych z 22.041986 roku w sprawie konsulów honorowych, zastąpionego zarządzeniem ministra spraw zagranicznych z 29.03.1993 roku).

Pracownicy konsularni to każda osoba zatrudniona w służbie administracyjnej lub technicznej urzędu konsularnego. Wyposażeni oni są zazwyczaj w paszporty służbowe i przysługuje im większy zakres przywilejów i immunitetów aniżeli urzędnikom konsularnym. Mogą oni być mianowani spośród obywateli państwa przyjmującego.

Członkami personelu służby są osoby zatrudnione w służbie domowej urzędu konsularnego, będący zazwyczaj obywatelami państwa przyjmującego.

Członkowie personelu prywatnego podobnie jak personelu służby są zatrudniani wyłącznie w służbie prywatnej członków urzędu konsularnego. Nie korzystają oni z żadnych przywilejów i immunitetów, a jedynie na zasadzie kurtuazji mogą być im przyznane przez państwo przyjmujące pewne prerogatywy.

Mogą też być pracownicy i personel służby honorowych urzędów konsularnych. Korzystają on jedynie z prerogatyw przyznawanych im przez państwo przyjmujące i nie są obowiązani składać zeznać w sprawach służbowych.

Mianowanie członków urzędu konsularnego oraz kwestia obywatelstwa. Państwo wysyłające korzysta ze swobody mianowania członków urzędu konsularnego. Jednak, podobnie jak w przypadku członków misji dyplomatycznej, są pewne ograniczenia. Urzędnicy konsularni powinni posiadać obywatelstwo państwa wysyłającego. Mogą być obywatelami państwa przyjmującego, ale za uprzednia zgodą tego państwa, zgodę tą te państwo może w każdej chwili cofnąć. To samo dotyczy obywateli państwa trzeciego. Ograniczenia te nie rozciągają się na pracowników konsularnych, czyli osoby zatrudnione w służbie administracyjnej lub technicznej urzędu konsularnego, ani członków służby oraz osoby zatrudnione w służbie prywatnej.

Zasady pierwszeństwa. Porządek pierwszeństwa kierowników urzędów konsularnych ustala się według daty udzielenia im exequatur, zależy też od klasy, do której ten kierownik urzędu konsularnego należy. W razie zbieżność dat udzielenia exequatur O pierwszeństwie decyduje data przedłożenia listów komisyjnych lub podobnych aktów bądź notyfikacji, jeśli zgadza się na to państwo przyjmujące. Kierownikom urzędów konsularnych przysługuje pierwszeństwo przed wszystkimi urzędnikami konsularnymi nie piastującymi tego stanowiska. Czasem kierownik jest dopuszczony do tymczasowego wykonywania swych funkcji-i ta data się liczy do pierwszeństwa już po przydzieleniu exequatur. Tymczasowi kierownicy urzędów konsularnych zajmują miejsca w porządku pierwszeństwa po wszystkich stałych kierownikach urzędów konsularnych. Zawodowi mają pierwszeństwo przed honorowymi kierownikami urzędów konsularnych. Porządek pierwszeństwa między pozostałymi urzędnikami konsularnymi Konwencja pozostawia, podobnie jak w służbie dyplomatycznej, w kompetencji państwa wysyłającego.

Obecnie przyznawany jest konsulowi charakter przedstawicielski jako oficjalnemu organowi państwa wysyłającego, działającemu w jego imieniu. Konsul jest przedstawicielem państwa wysyłającego jedynie w określonych dziedzinach, a więc nie reprezentuje ogólnych interesów państwa (jak przedstawiciel dyplomatyczny), lecz jedynie niektóre z tych interesów. Jednak we współczesnych warunkach rozległych funkcji konsularnych te różnice nie są znaczące. Konwencja Wiedeńska zezwala m.in. na pełnienie przez dyplomatów funkcji konsularnych bez konieczności exequatur, a konsulom w krajach, gdzie państwo wysyłające nie ma swej misji dyplomatycznej-na pełnienie funkcji dyplomatycznych.

Korpus konsularny. W odróżnieniu od korpusu dyplomatycznego może istnieć więcej niż jeden korpus konsularny na terytorium państwa przyjmującego. Nie posiada on również osobowości prawnej ani określonych kompetencji poza ceremonialnymi i kurtuazyjnymi. Korpus konsularny, analogicznie jak dyplomatyczny istnieje de facto na Mozy powszechnie stosowanego zwyczaju międzynarodowego. Na czele korpusu stoi dziekan korpusu konsularnego. Zostaje nim najwyższej rangi kierownik urzędu konsularnego, konsularnego wiec należący do najwyższej klasy i najdłużej pełniący swe funkcje. Dziekan reprezentuje korpus konsularny jako całość wobec władz państwa przyjmującego. Dziekan ma występować bezstronnie na rzecz wszystkich członków korpusu, niezależnie od charakteru stosunków istniejących między jego państwem a państwem wysyłającym samego konsula. Podobnie jak korpus dyplomatyczny tak i konsularny, czyli jego dziekan, nie może się wtrącać do spraw wewnętrznych państwa przyjmującego. Nie jest on uprawniony do podejmowania akcji o charakterze politycznym. Czasami powoływany jest sekretarz generalny, który pomaga dziekanowi. Jest to zazwyczaj drugi pod względem pierwszeństwa konsul (wicedziekan). Lista korpusu konsularnego jest formalnym dowodem przynależenia do korpusu konsularnego (podobnie jak w służbie dyplomatycznej).