5.7 Айналым қаражаттарын есептеу

Айналым қаражаттарының әрбір элементіне норма орнатылады. Кәсіпорындардың мақсаты - орнатылған норманы қолданып әрбір элементке нормаланған айналым қаржыны есептеп шығару. Есеп 10 кестеде келтірілген.

5.10 – кесте -Айналым қаражаттарының нормативтері

Статьялардың аталуы	Жылдық шығын	Запас күн	Норматив,мың теңге тенге
1 Негізгі материалдар	135000,0	30	4500,0
2 Көмекші материалдар	2700	30	90
3 Құны арзан аспаптар	2477,475	30	82,582
4Болашақ уақыттың шығындары	3810,89	30	127,029
5Басқа да материалдыққұнды заттар, қосалқыбөлшектер т.б.	1971,86	30	65,728
Барлығы:	6811660,23		227055,339

Шығарылған жолы: 1) Негізгі, көмекші материалдардың және аз құнды тез тозғыш аспаптардың айналым қаражаттарының нормативын есептеу үшін олардың бір күндік шығындарын запас күндеріне көбейту арқылы анықтайды. Мысалы, негізгі материалдардың айналым қаражатының нормативін былайша анықтайды: Н_нақ = (М_н:У_ж)×З_к (142)

мұнда, Н_нақ – негізгі материалдың айналым қаражат нормативінің мөлшері, мың теңгемен. М_н – негізгі материалдың жылдық шығыны, мың теңгемен. У_ж– жылдық календарлық уақыт, күнмен (360 күн). З_к – запас күндері, зауыттың жұмысы мен басқакәсіпорындармен (зауыт жеткізушілерімен) келісімі бойынша 30, 45, 60 күн алынуы мүмкін. 2) Болашақ уақыттағы шығындардың мөлшерін зауыттық өзіндік құнынан 2 пайыз етіп алуға болады. Бұл шығындар кәсіпорынның болашақта жаңа бұйымды өндіруге қажет. Жұмсалатын қаржы – мамандардың ізденіс, ғылыми-зерттеу жұмыстарын атқаруға бөлінеді. 3) Басқа материалдық құнды заттардың мөлшерін жоғарыда келтірілген статьялардың қосындысынан 8 пайыз мөлшеріндей алуға болады. Жобалап отырған цехтың, учаскенің техникалық-экономикалық көрсеткіштері Шығарылу жолы: Экономикалық көрсеткіштерін есептеу үшін ең алдымен күрделі қаржының мөлшерін анықтап алу қажет, яғни:

КҚ=НӨҚ+АҚН (143) КҚ=21044,358+887,339=21133,0919 мың тг.

мұнда, НӨҚ – негізгі өндірістік қордың құны. АҚН – айналым қаражатының нормативі.

5.8 Кәсіпорынның экономикалық көрсеткіштері

Кәсіпорында жылдық пайданың мөлшерін өндіріп отырған бұйым пайдалылығының (рентабельдігінің) нормасы бойынша анықтайды. Қазіргі уақытта бұйымдарға пайдалылықтың нормасын монополияға қарсы комитет белгілейді. Сонда пайданың мөлшері: П=(20:100)×Ө_тқ (144) П=0,2×190544,9638=38108,99мың тг. Ал өндіріліп отырған өнімнің бағасы: Б=Ө_тқ +П (145) Б= 190544,9638+ 38108,99=228653,953 мың тг.

Қазіргі уақытта бұйымдарды ақшаға айналдырған кезде мынандай салықтар салынады - қосылған құнға салық сату бағасынан 14 пайыз мөлшерінде, сұранысы мол бұйымдарға 10 пайыз мөлшерінде. Сондықтан өндіріліп отырған бұйымдардың толық бағасы: Б_Т=Б+14%Б=1,14×Б Б_Т=1,14×228653,953=260665,507мың.тг.

Еңбек өнімділігі: Еө= Б_Т:Ж_С=260665,507/266=979,945 мың тг.;

Қор қайтарымдылығы:Қор.қайт.= Б_Т: НӨҚ>1; Қор.қайт.=260665,507/210443,58=1,23>1;Қорменен жарқтану: Қор.жарақ.=НӨҚ:Ж_С=210443,58/266=791,14;Қор сыйымдылығы: Қор.cый.=1:Қор.қайт.=1:1,23=0,81;Бұйымның 1 данасынын өзіндік құны: Б_ӨҚ = Ө_тқ:N = 190544,9638/ 50000=3,81;

Бұйымның 1 данасына кететін күрделі қаржы: Б_КҚ=КҚ:N=211330,919/50000=4,22;Күрделі қаржыны өтеу мерзімі: Ө_М= КҚ:П<3; Ө_М =21133,0919 / 38108,99=0,55<3 жыл;

5.11–кесте-Жобалап отырған цехтің, бөлімнің техникалық және экономикалық көрсеткіштері

Экономикалық көрсеткіштердің аталуы	Жобалау көрсеткіштері
1 Өндіріліп отырған тауардың жылдық өнімі : а) данамен; б) мың тенгемен.	41200000 433940,482
2 Негізгі өндірістік қор , мың тг.	118438,56
3 Күрделі қаржы , мың тг.	141412,944
4 Толық өзіндік құн , мың тг.	317207,955
5 Барлық жұмыскерлердің саны.	80
6 Еңбек өнімділігі , мың тг.	5424,256
7 Қор қайтарымы, тг.	3,7
8 Қор сыйымдылығы, мың тг.	0,27
9 Қормен жарақтану , мың тг.	148,044
10 Бұйымның бір данасының : а) өзіндік құны , тг. б) меншікті күрделі қаржысы.	15,86 7,07
11 Күрделі қаржыны өтеу мерзімі, жылмен	3,12