Кышны каршылау.

Күчмә кошлар күптән инде җылы якларга юл тотканнар.

Яфраклы агачлар да кышкы йокыга талган. Карт наратларның яшел ябалдашларына кар йомарламнары сырышкан. Алар табигать йоласына буйсынмаган, тын гына черем итәләр. Тик яшь чыршылар гына әле табигатьтән ачы сабак алып өлгермәгән. Алар, горур башларын югары чөеп, кар дәрьясына карап шаккаткан.

Җәнлекләр кышны төрлечә каршы ала. Тиеннәр үзләренә кышлык азык туплаганнар. Хәзер агач куышларында бер кайгысыз кыш чыгарга исәп тоталар. (66 сүз.)

(Натуралист язмаларыннан.)

Контроль диктантлар.

Калын хәрефләр белән бирелгән фигыльләрнең заманын күрсәтергә.

Беренче кар.

Кичтән әле ул-бу юк иде. Мәктәптән кайтканда, без кара җиргә басып кайттык. Ә менә иртәнгесен дөнья үзенә бертөрле ямьгә төренеп уянды. Кай арада килеп өлгергән диген, без иртән йокыбыздан торганда, тәрәзәләребез каршына кыш килеп баскан, җир ак мамыкка төренгән, эре-эре кар бөртекләре ашыкмыйча гына уйныйлар.

Беренче кар! Безгә яңа шатлыклар алып килүче, керфекләребезгә, иңбашларыбызга кунып, безнең белән урамда бәйрәм итеп йөрүче беренче кар, сәлам, сәлам сиңа! (67 сүз.)

(Фатих Хөснидән.)

Искәрмә: 3 һәм 5 җөмләләрдә тыныш билгеләре искәртелә.

Үткән заманда килгән фигыльләрнең астына сызарга.

Көзге бакча.

Бакчада элек кура җиләкләре җыеп алынды. Чия һәм карлыган җыеп алынды, слива, крыжовник калмады. Бакча шулай да төсен җуймады. Менә бит бер заман җәйге алмалар да өлгерде, коела башлады. Түзмисең, берсен авыз итеп куясың. Һәм ашап бетергәңне дә сизмисең. Менә ул җәйге алмалар да юк инде. Бакчада нидер җитми кебек тоелды. Ничектер, иркенәеп-бушап калган кебек булды ул. Ә ямен һаман җуймады. Җәй тора-бара көзгә авышты, томанлы-җиләс төннәр башланды.

Бакча инде күзгә күренеп үк үзгәргән. Яме һәм күркәмлеге дә кимегән. Тик әле матурлыгын һаман җуймаган. Бакчада кышкы алсу, буй-буй кызыл алмалар да җитәрлек. Җир аларга татлы суын эчергән. Күктәге алтын кояш пешергән (94 сүз.)

(Гарәфи Хәсәнов.)

Рәвеш.

Сүзлек диктанты.

Һәрвакыт, бөтенләй, аз-маз, бераз, җәяү, берәү, берьюлы, оста, иксез-чиксез, көн-төн, кышын, көзен, язын, вак, җәен,беркөнне, татарча, русча, уттай, беркадәр, тиз. (21 сүз.)

Хәтер диктанты.

Тиен.

Урманда бар зур койрыклы

Җитез тиен:

Агач башларында яши

Кышын-җәен.

Агачлардан агачларга

Сикереп үтә,

Чикләвекләр ашап шунда

Гомер итә. (20 сүз.)

(Әнәс Кари.)

Сайланма диктант.

Язны чыпчыклар башлый.

Рәвешләрне үзләре бәйләнгән сүзләр белән сайлап язарга.

Инде яз килеп тора иде. Кар пласы аннан-моннан ертылып-ертылып китә сыман. Кояш инде иртәрәк күтәрелә. Әле без уянганчы ук көн яктысы бүлмәләргә кереп тулган була.

Тәрәзә башларына чыпчыклар тезелешеп куналар да, үз телләрендә нәрсәдер сөйләшкән кебек, шыбырдашалар. Кайда гына, нинди генә җирдә булмасын, язны иң беренче булып әнә шул шаян нәниләр башлый икән… Безгә күңелле. Безнең дә каядыр очасыбыз килә. Тамчылар кебек тама-тама, юл ерып китәсе иде.

(Нәби Дәүли.)