3 . Жалының түске боялу реакциясы (фармакопеялық реакция)

Натрий тұздары түссіз жалынды сары түске бояйды.

NH₄⁺ионының реакциялары

1.Сілтілердің әсері (фармакопеялық реакция)

Аммоний иондары сілтілермен (NaOH и КОН) қыздыру кезінде әрекеттесіп, аммиак бөліп шығарады:

∆ NH4+ + ОН- ↔ NH3 ·Н2О ↔ NH3↑ + Н2О.

Газ тәрізді аммиакты анықтау әдісі:

• иісі арқылы;

• дымқыл қызыл түсті лакмус қағазының көк түске боялуы арқылы;

Лакмус қағазына сілті тиіп кетпеу үшін оны пробиркаға тигізбеу керек. Өйткені бұл кезде индикатор қағазының түсі өзгеріп кетеді.

Реакция өте сезімтал болып келеді, себебі аммоний иондарын анықтауға басқа иондар кедергі жасмайды.

2. Несслер реактивінің әсері K₂[HgI₄] + КОН

Аммоний иондары Несслер реактивімен қызыл-күрең немесе сары-күрең түсті тұнба түзеді:

NH₄⁺ иондарының мөлшері аз болса аммоний иондары тұнбаға түспейді, бірақ ерітінді сары түске бояла береді. Қышқыл ортада реагент қызыл түсті HgI₂↓ тұнбасын түзіп ыдырайды, сондықтан реакция бейтарап және сілтілік ортада жүргізілуі тиіс. Ауыр металдардың катиондары сілтілермен әрекеттесіп түсті тұнба түзеді, нәтижесінде реакцияның жүруіне кедергі жасайды. Мысалы: Сг(ОН)₃, Fe(OH)₃ және т.б. Бұл реакция өте сезімтал, сондықтан оны фармокопеялық талдауда қоспадағы аммоний ионын және аммиакты анықтауда қолданады.

3. Калий гексагидроксостибаттың (V) k[Sb(oh)6]әсері

Аммонийдің катионы мен күшті қышқылдың аниондарынан түзілген тұздың гидролизі кезінде сулы ерітінділердің рН < 7 төмен болады. Бұл реагент ыдырап, ақ түсті HSbO₃↓ тұнбасының түзілуіне әкеп соғады:

NH₄⁺ + Н₂О ↔ Н⁺ + NH₃·Н₂О,

[Sb(OH)₆]^-+H⁺ ↔ H[Sb(OH)₆],

H[Sb(OH)₆] ↔ HSbO₃ ↓+ 3H₂O.

Сондықтан аммоний иондары натрий иондарын бұл реагентпен анықтау кезінде кедергі жасайды.

4. Аммоний тұздарыа қыздырудың әсері

Аммоний тұздары жоғарғы температурада ыдырайды. Аниондардың табиғатына байланысты термиялық ыдыраудың бірнеше түрін ажыратуға болады.

Ұшқыш қышқылдардың тұздары қыздырғанда түгелдей ыдырап кетеді:

NH₄C1 ↔ NH₃↑ + HCl↑.

Ұшпайтын қышқылдардың тұздары қыздырғанда ішінара ыдырайды:

(NH₄)₂SO₄ → NH₃↑ + NH₄HSO₄.

Кейбір ұшпайтын қышқылдардың тұздары аммиак және қышқылға ыдырайды:

(NH₄)₃PO₄ → 3NH₃↑ + Н₃РО₄,

Н₃РО₄ → Н₂О + НРО₃,

(NH₄)₃PO₄ → 3NH₃↑ + Н₂О + НРО_з.

Кейбір аммоний тұздары қыздырғанда диспропорцияланады:

NH₄NO₃ → N₂O↑ + 2Н₂О,

NH₄NO₂ → N₂↑ + 2Н₂О.

I аналитикалық топ катиондарының қоспасын жүйелік талдау

I анлитикалық топтың катионы аммоний ионын талдау бөлшектік әдіспен ерітіндіні сілтімен қыздырып немесе Несслер реактивімен анықтайды. Егер аммоний иондары анықталса оларды ерітіндіден бөліп алу керек, өйткені ол натрий және калий иондарын анықтауда кедергі жасайды.

Na⁺ иондарын анықтау үшін ерітіндіге КОН немесе К₂СО₃ қосып, аммиак ұшып кеткенше қыздырады, содан кейін ерітіндіні сірке қышқылымен бейтараптап, K[Sb(OH)₆] немесе Zn(UO₂)₃(CH₃COO)₈ ерітінділері арқылы натрий иондарын анықтайды.

К⁺ иондарын да ерітінділерге NaOH немесе Na₂CO₃ қосып, аммиак ұшып кеткенше қыздырады да, ерітіндіні СН₃СООН бейтараптайды да NaHC₄H₄O₆, Na₃[Co(NO₂)₆] немесе Na₂Pb[Cu(NO₂)₆] ерітінділері арқылы анықтайды. Егер ерітіндіде аммоний ионы болмаса, онда Na⁺ және К⁺ иондарын жеке ерітінділермен сәйкес реагенттердің көмегімен анықтайды.