3.Натрий тиосульфатының әсері

Сu²⁺ және Hg²⁺ катиондарын қышқылды ортада натрий тиосульфатымен қосып қыздырғанда мыс (I) және сынап (II) сульфидтері тұнбаға түседі.

S₂O₃^2- + Н₂О → H₂S↑ + SO₄^2-

Себебі S₂O₃^2- гидролизі кезінде түзілген күкіртсутек мыс (I) және сынап (II) сульфидтерін түзуге ғана жеткілікті, өйткені бұл сульфидтердің ерігіштік көбейтіндісі:

ПР (Cu₂S) = 2,5·10^-48, ПР (HgS) = 1,5·10^-52.

Күкіртсутек алғашқыда Сu²⁺ ионын Сu⁺ионына дейін тотықсыздандырады:

2Сu2+ + H2S +2е ↔ Cu2S↓ + 2Н+ H2S- 2е ↔ S↓ + 2Н+

1 1

2Cu²⁺ + 2H₂S → Cu₂S↓ + S↓ + 4H⁺

Реакцияның қорытынды теңдеуі:

2Cu²⁺ + 2S₂O₃^2- + 2H₂O → Cu₂S↓ + S↓ + 2SO₄^2- + 4H⁺.

Сынап (II) катиондарымен реакция мына теңдеу бойынша жүреді:

Hg²⁺ + S₂O₃^2- + Н₂О → HgS↓ + SO₄^2- + 2Н⁺.

Тиосульфат-иондары Сu²⁺ және Hg²⁺ катиондарын VI аналитикалық топтың басқа катиондарынан ажыратады.

HgS пен салыстырғанда мыс (I) сульфиді қыздырғанда азот қышқылында ериді:

Cu2S↓- 4е ↔ 2Сu2+ + S↓ NO3- + 4Н+ + Зе ↔ NO↑ + 2H2O

3 4

3Cu₂S↓ + 4NO₃^- + 16H⁺ → 6Cu²⁺ + 3S↓ + 4NO↑ + 8H₂O

Осы реакцияның көмегімен мыс(I) сульфидін сынап сульфидінен ажыратады.

HgS↓ бром суында хлорсутек қышқылының қатысында еріп, Hg²⁺ ионы комплексті қосылыс түзеді:

HgS↓ + 2Сl- -2е + ↔ [HgCl2] + S↓ Вr2 +2е ↔ 2Вr-

1 1

HgS↓ + Вr₂ + 2С1^- → [HgCl₂] + 2Вr^- + S↓

Сынап (II)иондарының реакциясы

1. Калий йодидінің әсері

Калий йодиді Hg²⁺ ионымен сары-қызыл түсті тұнба түзеді:

Hg²⁺ + 2I^- ↔ HgI₂↓.

Тұнба комплексті анион түзетін реагенттің артық мөлшерінде ериді:

HgI₂↓ + 2I^- → [HgI₄]^2-, К_тсз = 1,5·10^-39.

Реакцияны жүргізудің шарты.

1. Реакция рН < 7жағдайында жүргізілуі тиіс.

2. Cu²⁺, Bi³⁺ және Ag⁺ және басқалары шамамен жойылуы тиіс.

1. I^- ионын тотықтыратын тотықтырғыштар (мысалы, МnО₄^-, СrО₄^2-, Fe³⁺)болмауы керек.

2. Қалайы (II) хлориді ерітіндісінің әсері

Қалайы (II) хлориді ерітіндісі Hg²⁺ ионын Hg (I)ионына дейін, ал реактивтің артық мөлшерінде Hg↓ дейін тотықсыздандырады. Сондықтан тұнба реакцияда алғашында ақ түсті (Hg₂Cl₂↓), ал одан соң ұсақ дисперсті металдық сынаптың пайда болуына байланысты қара түске ауысады:

2Hg2+ + 2C1- +2e ↔ Hg2Cl2↓ Sn2+ + 6Сl- -2е ↔ [SnCl6]2-

1 1

2Hg²⁺ + 8Сl^- + Sn²⁺ → Hg₂Cl₂↓ + [SnCl₆]^2-

Hg2Cl2↓ +2e ↔ 2Hg↓ + 2C1- Sn2+ + 6Сl- -2e ↔ [SnCl6]2-

1 1

Hg₂Cl₂↓ + Sn²⁺ + 4C1- → 2Hg↓ + [SnCl₆]^2-

Бұл реакцияны сынап (II) иондарын анықтау үшін қолданады.

Реакцияны жүргізудің шарттары.

1. Реакцияны рН < 7 жағдайында жүргізу ұсынылады. Сілтілік ортада қалайы гидроксидінің және сынап оксидінің тұнбасы; аммиакты ортада – меркураммоний хлориді және қалайы гидроксидінің тұнбасы түзіледі; бейтарап ортада ерітінді бұлынғырланып, негіздік тұз Sn(OH)Cl түзіліп, қалайы хлоридінің гидролизі болады.

2. Sn²⁺ ионын Sn(IV) ионына дейін тотықтыратын күшті тотықтырғыштар болмауы керек. Хлоридтермен аз еритін тұнбалар түзетін катиондар (Ag⁺, Hg₂²⁺, Pb²⁺) шамамен жойылуы тиіс.

3. Реакцияны жаңадан дайындалған SnCl₂ ерітіндісімен жүргізу ұсынылады.

Басқа реакциялар. Hg²⁺ иондары сондай ақ HgS (қара), HgCrO₄ (сары), Hg₅(IO₆)₂ (ақ), Hg₃(PO₄)₂ (ақ), Hg[Cr(SCN)₄(NH₃)₂]·H₂O (ашық қызыл) қосылыстар түзеді.

Hg₅(IO₆)₂ түзілу реакциясының маңызы өте зор, ол сандық анализде қолданылады. Түзілген тұнбаны қышқылдық ортада KI ерітіндісі арқылы өткізсе йод бос күйінде бөлініп шығады:

Hg₅(IO₆)₂ + 34l- + 24Н⁺ → 5[HgI₄]^2- + ↓8I₂ + 12Н₂О.