9.Шетелдер конст классификациясы мазмұны

Іс жүзіндегі Конс-титуция болып ажыратылады және де Конс-титуция нысанына қа- рай сараланған Конс-титуция, сараланбаған Конституция, аралас тұрпаттағы Конституция болып бөлінеді. Заң жүзіндегі Конс- титуция. Ол – еліміз- дегі барлық әлеуметтік қатынастар шеңберін реттейтін құқықтық нор- малардың айқындалған жүйесі. Іс жүзіндегі Конс-титуция. Ол – осындай қатынастар, нақты қол-даныстағы қатынастар. Сараланған Конс- титуция. Бұл – конс-титуциялық сипаттағы барлық негізгі мәселе-лерді реттейді және сол жөніндегі бірыңғай құ- қықтық акт болып са- налады. Оның барлық басқа заңдарға, норма-тивтік – құқықтық акті-лерге қатысты жоғары заңи күші бар, ол – ұлттық құқық жүйесінің қайнар көзі. Негізінен, өз- ге нормативтік – құқық-тық актілердің бәрі Конс- титуцияға сай келуге тиіс. Конституцияны қа- былдайтын орын – пар- ламент, Конституция-лық ассамблея. Сараланбаған Конституция. Ол – айқын-дауға тиіс мәселелердің жекелеген бірнеше заң-намалық актілермен рет- телуі. Заңгерлер оған Ұлы- британиядағы, Жаңа Зе-ландиядағы, Израильдегі жағдайды мысал етеді. Аралас тұрпаттағы Конституция. Ол парла- менттік заңдарды, соттар-дың үлгі іс-тәжірибесін, конституциялық рәсімдер мен қағидалық түсіндіру-лерді қамтиды. Солардың бірі Конституцияның не- гізгі мәтінін құрайды. Яғни, аралас тұрпаттағы Конс- титуция ішінара саралан-ған құқықтық актілер. Авст- рияда, Канадада, Швеция- да, Чехияда, Финляндияда солай. Мысалы, Швеция-ның Конституциясы үш заңнан құралған: Бас-қару нысаны; Тақ мұра-сы туралы акт; Баспасөз бостандығы туралы акт. Конституция болжалды мерзіміне сәйкес тұрақ-ты Конституция, уақытша Конституция болып екіге бөлінеді. Уақытша Конституция. Оны елдің түпкілікті конституциялық құрылы-мын әзірлеу қажет өтпелі кезеңде қабылдайды. Мұн- да негізінен, билікті ұйым- дастыру жөніндегі басты қағидалар ғана мазмұнда-лады. Кейде мұндай Конс-титуцияны көптеген жылдар бойы қолданады. Тұрақты Конституция. Оның қолданылу уақыты кейде өте қысқа болады. Өзгерістер енгізу тә-сіліне байланысты Конституция икемді Конституция, қатаң Конституция болып бөлінеді.

10. Шетелдер конституциясын қабылдау,өзгерту тәртібі бойынша құқықтық сараптама

Конституцияны қабылдаудың демократиялық тәсілдерінің бірі болып оны осы мақсат үшін арнайы сайланған құрылтай жиналысымен қабылдау саналады. Парламентке қарағанда бұл орган бір палаталы болып келеді. Конституцияны қабылдаған соң құрылтай жиналысы таратылып. Оның орнына жаңа конституцияның негізіндн сайланған парламент келеді. Құрылтай жиналысымен Италияның 1947ж, Португалияның 1976 ж, Намибияның 1990ж және т.б бірқатар конституциялары қабылданды.

Көп жағдайларда конституция сайлаушылардың жалпы мемлекеттік дауыс беруі- референдум арқылы қабылдайды. Референдум- демократиялық институт, біоақ онда сайлаушы конституцияқа келісе ма деген сқраққа «ия» немесе «жоқ деп жауап береді.

Конституцияға өзгерту екі жолмен жүргізілуі мүмкін:

1. Жалпы қайта қарау. Коп жағдайда конституцияны жаңа редакцияда қабылдау осылай аталады. Бұл үшін қатаң талаптар қойылған.

2. Өзгертулер мен толықтырулар енгізу. Түзетулер парламенттің шешімі бойынша немесе референдум қортындыларының негізінде енгізіледі.