59. Экскурсияның әдістемелік нұсқауларында «Ұйымдастыру нұсқаулары» деген графа мазмұны

Ұйымдастыру жөніндегі нұсқаулар графасында топтың жүріп тұруы, қауіпсіздік туралы шаралары, экскурсияобъекстісіндегі тіртіптер көрсетіледі. Мұнда топтың қай кезде өзін қалай ұстау керектігі айтылады. Мәселен, өндірістік экскурсияларда жұмыс істеп тұрған агрегат жанына жақындамау, көшеден өту тіртіптері. Сонымен қатар, мұражай кскурсияларында өзін-өзі қалай ұстау керектігі, т.б айтылады.

60. Экскурсияның әдістемелік нұсқауларында «Негізгі мазмұны» деген графа мазмұны

Экскурсия маршруты – бұл графада экскурсиялық оп жүріп өтетін көшелер, алаңдар, магистральдар көрсетілді және кесінділер көрсетіп тұратын пункттер талады. Экскурсанттармен кездесетін жер мен экскурсияның басталатын жері бірдей емес. Кездесу жерлері вокзал, мектеп, қонақ үй, жатақхана болуы мүмкін, ал экскурсия басталатын жер бірінші объектіні көрсететін жердің басында блуы мүмкін.

61. Эксурсияны дайындау және жүргізу кезінде берілетін инструктаж түрлері

Жоғарғы сапада жасалған экскурсия тек өткізу методикасы өте жоғарыболған кезде ғана тиімді болады. Экскурсиялық методикасының негізгі ережелері: экскурсантқа біріншіден көруге, тыңдауға және сезуге көмек беру; екіншіден экскурсантқа объектті көрудің, түсінудің практикалық дағдысын беру; үшіншіден тақырыпқа, әңгімеге, көрсетуге бүкіл экскурсия бойы тұрақты назар қамтамасыз ету.Бұл ережелерді іске асыру үшін экскурсоводтан тек қана экскурсия мазмұнын ғана білу емес оны өткізу және жүргізу методикасын білуін қажет етеді. Экскурсия методика жұмысы екі бөліктен тұрады – экскурсия дайындау методикасы және оны өткізу методикасы. Экскурсияның маршрутын жасағанда экскурсиялық топтың қозғалған кезіндеуақытты үнемді пайдалануды еске сақтау керек. Бір қалыпты объектілерді көрсете беруден сақ болу, мысалы қалалық шолу экскурсия тақырыбын тек қана монументалды скульптуралық ескерткіштер арқылы ашуы. Экскурсияуақытын (180 минут) түгел көрсетумен, әңгімелеумен және паузалармен толтыру қажет. Көрсету мен әңгімені пайдаланудың төрт варианты белгілі, олар барлық белгілі экскурсияларға тән. 1. әңгеме мен көрсетудің бірге жүріп отыруы; 2. тек қана әңгіме айтылады; 3. тек қана көрсету жүргізіледі; 4. көрсетуде, әңгімелеуде жоқ.Экскурсия кезінде тек қана әңгімелей берсе біраз уақыттан кейінэкскурсияға деген қызығушылық төмендейді, одан кейін тіпті жоғалады.Сондықтан объекттерді көрсетудің, әңгімелеудің арасында паузалар(үзілістер) болуы тиіс. Экскурсия жасаған кезде үзілістерді жоспарлайды, олмаршрутқа байланысты. Қала сыртына жасалған экскурсияда үзілістерұзақтау болады. Үзілісті де дұрыс пайдалана білу керек. Үзілісте пікіралысуға, көргенді талқылау дұрыс емес, өйткені кейіннен аудиторияныңқызығушылығы төмендейді. Лекция тыңдаушылардың зерттуі бойынша 14-ші, 25-ші, 34-ші минуттарда тыңдаушылардың назары төмендейді екен.Экскурсиялық методика осы уақыттарда жаңа объекті енгізеді, тағы да басқаназар аударарлық тәсілдерді пайдаланады: жазылған дыбысты тыңдау;диапозитив, слайдтарды, суреттерді көрсету. Негізінде экскурсанттардыңтақырыпқа қызығушылығын әңгіме, көрсету басталмастан бұрын тудыруқажет, ол экскурсоводтың кіріспе сөзіне байланысты. Экскурсиялықметодика экскурсанттардың назары тұрақты болу үшін түолі әдістердіқолданады: топқа сүйену; күтпеген сұрақ қою; ескерткіштің қызықты деталінтабу т.б. Әр экскурсияда бір объекттен екінші объектке көшу моменттерібелгілені керек. Экскурсия өткізудің методикасы, экскурсоводтың мимикасы, дене қимылы, группаны объекттің қасында орналастыруы, микрофондыпайдалануы сияқты тәсілдердің бәрі даланың у-шуын білдіртпеуі үшінқолданады. Методиканың маңызды талабы: барлық негізгі объектілер және солар арқылы ашылатын тақырып тармақтары бір тұтас болуы, қисындыжүйеліліктен басқа, кисынды ауысулардың болуын, маршрутта объекттерді

дұрыс орналастыру, ең қызықтысын, ең әсер беретінін кейінге, қалдырыпбірте-бірте көрсету. Бір объекттен екінші объектке көшкен кезде барлық анықтама-рды тақырыппен байланыстыру қажет. Методиканың талабына қарай әңгімеленетін бөлігіде жасалады. Оның мазмұны, ұзақтылығы, формасы, көрсетумен байланытырылады. Бұл жұмыстың өз қиындығы бар. Мысалы көрсету объектісі белгіленгеннен кейін әңгіменің методикасына қалай көшу керек? Әңгімені неден бастау керек, оны қалай құрастыру? Объектті бақылауды қалай ұйымдастыру сияқты сұрақтар туындайды. Оның бәрі объекттің сыртқы бейнесіне, оның сақталу дәрежесіне, онымен байланысты оқиғаларға байланысты, өзі туралы не бере алады.Көрсету мен әңгімелеудің ара қатысы (байланысы) жайлы методика бірмағыналы: көрсетуден әңгімелеуге көшу.

Жаңа экскурсия дайындаудың технологиясы

Экскурсия - ол екі негізгі процестің нәтижесі: оны дайындау және өткізу.Олар бір бірімен тығыз байланысты.Жаңа экскурсияны дайындаудың екі негізгі бағыты бар:

экскурсиялық мекеме үшін мүлдем жаңа экскурсия.

жаңадан келген, немесе жұмыс істеп жүрген экскурсовод үшін жаңаэкскурсия. Мекемеде ол экскурсия бұрыннан жасалып өткізіліпжүрген.Бірінші жолы – туристік мекеме үшін жаңа экскурсия дайындау процессі.Жаңа экскурсия дайындау творчестволық топқа жүктеледі. Оныңқұрамына экскурсияның киындығына қарай 3-7 адам кіргізіледі, топжетекшісі тағайындалады. Көп жағдайда ол сол мекемеде жұмыс істеп

жүрген экскурсоводтар кіреді. Кеңесші ретінде түрлі салалардың мамандарышақырылады – мұражайдың ғылыми жұмысшылары, жоғарғы оқуорындарының мұғалімдері, мектеп оқытушылары т.б.Топ мүшелерінің әр қайсысына жеке тарауларды дайындау жүктеледі.Жаңа экскурсия дайындау негізінен үш сатыдан тұрады:

Алдын-ала жұмыс –келешек экскурсияға материал жинау,оны зерттеу(тақырып бойынша білім жинақтау, мақсатымен міндетін анықтау).Сонымен қатар экскурсияға қатысты объектілерді таңдау.

-Тікелей экскурсияны дайындау кезеңі - экскурсиялық маршруттықұру; фактілік материалды өңдеу; бір неше негізгі сұрақтардан тұратынэкскурсияның негізгі бөлігінің мазмұнын құрастыру; бақылау текстін жасау;экскурсияның методикасын анықтау; әңгімелеудің, көрсетудің тиімдіметодикалық тәсілдерін анықтау. Жаңа экскурсияның методикалық құралындайындау (технологиялық карта); экскурсоводтардың өзіндік жеке текстіндайындау.

-Қортынды кезең – экскурсияны маршрутта қабылдау. Мекеменіңбасшысымен жаңа экскурсияны бікіту; маршрут алдында экскурсиянықорғаған экскурсоводттарға рұқсат беру. Жаңа экскурсия дайындаудың кезеңдерін белгілеуге болады, олардың өзінің реті бар. Экскурсия тәжірибесінде қалыптасқан жүйелілік бойынша қарастырамыз.