37.Алхимия – ортағасыр мәдениетінің жемісі, химия ғылымдарының пайда болуы мен дамуындағы оның алгы шарттылыгы

Алхимия (лат. alchemіa) — химия дәуірлерінің алғашқысы, ерте дүние мен орта ғасырлардағы (1,5 мың жыл бұрын) ғылыми және мәдени дәстүр; оның негізі табиғатта кездеспейтін "философиялық тас" жай металдарды алтынға айналдырады деген сенімнен туған.^[1] Алхимия жер бетіндегі және космостағы процестерді, жанды және жансыз табиғатты, табиғат пен қоғамды, адам әрекеттері мен зат әрекеттерін тұтас алып қарауды білдіреді

Химия дамуының барлық тарихы оның негізгі алдыға қойған мәселесін шешу жолында әдістеме-тәсілдердің ауысып отыруымен сипатталады. Химия ғылымының даму деңгейіне байланысты материя құрылымы, табиғаттағы заттардың құрамы, олардың бөлшектері - молекулалардың құрылымы туралы ұғымдар да өзгеріп отырды.

Ал Аристотель (б.э.д. 384-322 ж.) мен Эмподокл (б.э.д. 490-430 ж.) табиғатта кездесетін денелердің әр түрлілігі олардың қасиеттерінің: жылу мен суықтың, құрғақтық пен ылғалдың, жарық пен қараңғының тағы басқа тіркесіп келуі арқылы түсіндіріледі деп айтты. Кейінірек осы көзқарасты ортағасырлық алхимиктер де дамытты. Бул кезеңде табиғат туралы білім жүйесін құраған — натурфилософия мен кәсіптік химия жеке-жеке дамыды.

Орта ғасырлардағы химияның даму кезеңі алхимия дәуірі деп аталады. Алхимиктер жай металдың қасиетін өзгетіп, оны алтынға айналдыруға болады, ол үшін «философия тасын» табу керек, өйткені ол кез-келген металды алтынға айналдырады деген. Алхимиктер еңбектері нәтижесінде көптеген маңызды заттар (қышқылда, тұздар, сілтілер, элементтер т.б.) алу әдістері табылады. Ағылшын ғалымы Р.Бойль (1661) алхимия қағидаларына қарсы шығып, химияны ғылыми жолға қоюға тырысты, химиялық элементке алғаш дұрыс анықтама берді. Ол затты ұсақтап бөле берсе құраушы элементтерге жететінін айтты, эксперимент арқылы анализ бен синтездің мәнін дәл анықтады, бірақ сол кезде кең тарағана флогистон теориясының (1700) негізі қате болды. Бұл теория бойынша заттың жануы денеде алғаштан болатын жанғыш зат флогистонға байланысты

38.Мәдениеттің философиялық түсінігі. Рухани және материалдық мәдениет арақатынасы.

Мәдениетәлемі - құндылықтарәлемі. Кезкелгенмәдениеттінақтықұндылықтардыңжиынтығыретіндеқарастыруғаболады.Философиялықтұрғыданалғандақұндылықдегеніміз – жалпықоғамүшін, топ, адамүшінеңқадірлі, еңқасиеттінәрсетуралытүсінік. Әрбірмәденидәуірдіңөзінетәнқұндылықтары, яғнибелігілібірасақұрметтелетінқасиеттер, құбылыстаржүйесіболды. Осыруханиабсолюттерауысқануақыттабасқадәуірбасталады. Құндылықұғымымәдениеттіңерекшелігінтүсінугекөмектеседі. Адамөзіүшінненәрсемаңыздыекенінөзіанықтайды. Көптегенруханиабсолюттеркөпадамдарғаортақ. Мысалы, тіршілікету, өмірдісүю, ата-ананықадірлеу, құрметтеу. Бұлбарлықадамдарғақымбат, ортақруханиабсолюттер. Бұлжымайтын, асылөмірлікбейімделудіфилософияқұндылықдепатады. Құндылықдегенімізадамныңөмірінмәнді, сәндіететінтүсініктержүйесі. Материалдыққұндылықтардегеніміз, еңалдымен, белгілітабиғисипаттарыменқасиеттерібарәртүрлітабиғиматериалдар. Оларданжасалатынзаттардыңтехникалыққұрылымынабайланыстыоныңқұндылығыанықталады. Белгілібіртехникалықтетіккенемесеқұралғаайналаотырып, табиғизатөндірісбарысынданемесеадамныңтікелейтұтынуындаөзініңқажеттілігінкөрсетіпотырады, сондықтаноныңөндірістік – техникалықжәнетұтынылуфункциясытуындайды. Материалдыққұндылықтарқоғамдамуыныңбарлықкезеңдеріндеәрекететеді.

Руханиқұндылықтарбелгіліақпараттықжәнеақиқаттықмағынаменсипатталады. Саяси, құқықтық, этикалықжәнебасқадаидеялардұрыснемесебұрысболуыдамүмкін, бірақоларөзінініңқұндылықтабиғатынжоғалтпайды. Өйткеніоларадамдардыңәртүрліуақыттағыжәнекеңістіктегіұмтылыстарынбілдіреді. Барлықидеялардыңматериалдықболмысыдабар, өйткеніоларкітаптарда, мүсіндерде, архитектуралыққұрылымдарда, өлеңдерде, әндерде, әртістердіңойындарында, үнтаспаларменноталықжазулардакөрінісбереді. Мәдениет-философиялықой-толғамныңасамаңыздытереңтеориялықмәндіұғымдардыңбірі. Мәдениеттіңнақтылы-тарихитүралуыоныңмазмұныныңкүрделілігінжәнеондағыжалпыерекшеліктіңдиалектикасынбілдіреді. Мәдениетадамсызжасалмайды. Адамдамуымәдениеткебайланысты. Мәдениеттіңмазмұндығыруханиарақатынастанайқынкөрінеді, өйткеніадамсанасыныңмәдени-тарихитүрініңнегізіфилософиялықдүниетанымболыптабылады. Мәдениетсубьектісіболаотырып, адамәрдайымөзбелсенділігінкөрсетеді. Олбелсенділікақылғасыйымдыболса, мәдениеттабиғаттыңкөркейіп, гүлденуінедемеушіболады. Керісінше, олбелсенділікжекебастыңмақсатынантуатынболса, табиғатқада, қоғамғадаорасаннұқсанкелтіреді, экологгиялықапаттартуғызады. Себебі тарихи процесте табиғат пен мәдениет ажырамас бірлікте болып табылады.