1 Сурет. Дәріхана ұйымдарында рецепті қабылдау және дәрілерді босату тәртібі

Рецептік бланк формасының

дәрілік жазбаға сәйкестігі

Міндетті реквизиттерінің Дәрігермен келісу

болуы немесе рецепті нау-

қасқа қайтару

Қосымша реквизиттерінің

болуы

Рецепті дұрыс жазыл-

маған рецептер жур-

Рецепті жазған адамның налында тіркеу

құқының болуы

Жазбаның және қолдану

тәсілінің дұрыс ресімделуі

Рецептегі ингредиенттердің

сиымдылығы

Улы, есірткі және психотропты

заттардың ЖРМ және ЖТМ Рецептерді сақтау

және жою

ДЗ белгіленген босату

нормалары ДП босату

Рецептің жарамдылық Рецепті төлеу

мерзімі

Рецепт бойынша Рецептің құнын анықтау Квитанцияны беру

дайындау

Рецепті тіркеу Сигнатураны ресімдеу

(қажет болған жағдайда)

ҚР ДСМ қолдануға рұқсат етілмеген дәрілік заттарға; тек емдеу алдын алу ұйымдарында қолданылатын дәрілік заттарға (наркозға арналған эфир, хлорэтал, фентанил, сомбревин, калипсол, фторотан, кетамин және т.б.) рецепт жазуға рұқсат етілмейді.

Рецептуралық дәрілік препараттарды босату технологиясы келесі процедуралардан тұралы:

• рецептің фармацевтикалық сараптамасы;

• рецептің құнын анықтау, тапсырысты рәсімдеу және дәріні дайындау, дайындалған дәрілік затты рәсімдеу және сапасын бақылау;

• төлегеннен кейін дәрілік затты босату.

ДӘРІС 8

ТАҚЫРЫП: ДӘРІХАНАДА ДӘРІЛІК ЗАТТАРДЫ ДАЙЫНДАУДЫ ҰЙЫМДАСТЫРУ

МАҚСАТЫ:

Студенттерді дәріханада дәрілік заттарды дайындау тәртібімен таныстыру.

ЖОСПАРЫ:

1. Дәрілік заттарды дайындау бойынша дәріхана қызметінің сипаттамасы.

2. Дәріханада дәрілік заттарды дайындау үшін жұмыс орындарын ұйымдастыру.

3. Дәрілік қалыптарды асептикалық жағдайда дайындауды ұйымдастыру.

Дәрілік заттарды дайындау бойынша дәріхана қызметі сипатталады:

• құрамы және дәрілік қалыптар түрі бойынша дәрілік заттар жазбасының көптігімен;

• дайындалатын дәрілік заттардың құрамының күрделілігімен және дайындалған дәрілік заттардың салыстырмалы тұрақсыздығымен;

• бір жұмыс орнында құрамы жағынан әртүрлі дәрілік заттарды дайындау қажеттігі;

• дайындау шығынының жоғары болуы және рентабельділігінің төмендігі.

ҚР «Дәрілік заттар туралы» Заңына сәйкес (2004 ж.) дәріхана, Қазақстан Республикасында тіркелген дәрілік заттардың негізінде препараттарды дайындайды. Фармацевтикалық қызметке лицензиясы бар дәріханада, дәрілік заттарды дайындау дәрілік заттардың сапасын бақылау органымен бекітілген ережелер бойынша жүргізіледі.

Өндірістік қызметі үшін дәріханаларда арнайы бөлмелер – ассистенттік бөлмелер жаб-дықталады, оның ауданы дәріхана жұмысының көлеміне байланысты болады. Ассистенттік бөл-ме келесідей жабдықталуы керек: арнайы дәріханалық жиһазбен; приборлармен; дәрілерді да-йындауға, араластыруға, сүзуге, қаттауға, этикеткалауға, буып-түюге және арналған құрал-жаб-дықтармен; улы, есірткі дәрілік заттарды және этил спиртін сақтауға арналған сейфтермен (ар-найы шкафтармен); штангластармен; салмақты, көлемді және меншікті үлесін өлшеуге арналған құралдармен; дәрілік заттарға химиялық бақылауды жүргізуге арналған химиялық реактивтермен.

Дәрілерді фармацевт-технологтар және фармацевтер дайындайды.

Ауысымның басында және соңында фармацевтер және қаттаушылар өз жұмыс орында-рын барлық қажетті заттармен қамтамасыз етеді, салмақ өлшегіш приборлардың дәлдігін, кіші механизация құралдарының дұрыстығын, қолданылатын ыдыстың тазалығын тексереді. Дәрілік заттарды дайындау тәртібі мен мөлшерлеу тәртібін регламенттейтін нұсқаулықтар мен қағидалардың талабын ескере отырып технологиялық ережелерге сәйкес дайындайды.

Ірі дәріханаларда фармацевтер арасында еңбекті бөлу енгізілген. Оларда келесідей дәрілік заттарды дайындайтын жұмыс орындары ұйымдастырылады:

• ішке қолдануға арналған сұйық дәрілік қалыптар;

• ұнтақтар мен пилюлялар;

• сыртқа қолдануға арналған сұйық дәрілік қалыптар, жағылмалар, суппозиторилар;

• құрамында антибиотигі бар, көзге және инъекцияға арналған дәрілік қалыптар (асептикалық бөлмеде).

Фармацевтердің жұмыс орындары басқа бөлмелермен (материалдық бөлме, жуу бөлмесі және т.б.) дыбыс және жарық сигнализациясымен байланысуы керек. Көмекші жұмыстармен және дайындалған дәрілерді мөлшерлеумен айналысатын қаттаушылар үшін ассистенттік стол-да екі жұмыс орны ұйымдастырылуы мүмкін. Жұмыс көлемі үлкен болмайтын дәріханаларда дәрілерді дайындау және сапасын бақылау үшін бір жұмыс орны ұйымдастырылады.

Құрамында улы және есірткі заттары бар дәрілік заттарды дайындауда ерекше мұқият болу керек. Дәрілік заттың құрамына кіретін улы және есірткі заттарды провизор-технолог сақтау орнында фармацевтің қатысында өлшейді, сонан кейін штангласты қайтадан орнына қояды.

Стерильденетініне қарамастан инъекцияға арналған дәрілік қалыптар асептикалық жағдайда дайындалуы керек.

Асептикалық блок қызмет көрсету залынан, санитарлық бөлмелер мен қаттау бөлмелерінен алыс орналасады. Блок үш бөлмеден тұрады: асептикалық, предасептикалық (тамбур) және стерильдеу бөлмесі. Асептикалық бөлмеде дәрілік қалыптар дайындалады. Стерильдеу бөлмесінде жылу- және бу бөлетін аппаратуралар орналасады. Асептикалық және стерильдеу бөлмелері бір-бірімен тамбур арқылы жалғасады, ол шлюздің ролін атқарады, яғни асептикалық бөлме ауасының сырттан ластанбауына кедергі жасайды.

Инъекцияға арналған дәрілік қалыптарды дайныдау кезінде қатаң тиым салынады:

• бір мезгілде инъекцияға арналған дәрілік қалыптардың бірнеше атауын немесе бір дәрілік заттың бірнеше концентрациясын дайындауға;

• фармацевтің жұмыс орнында осы дәрілік қалыпты дайындауға қажет емес дәрілік заты бар штангласты ұстауға;

• инъекцияға арналған дәрілік заттарды келесі мәліметтері болмаған жағдайда дайындауға:

а) құрамына кіретін ингредиенттердің химиялық сиымдылығы туралы мәліметтер;

б) дайындау технологиясы;

в) стерильдеу режимі мен бақылау әдістері түрлері.

Дайындағаннан кейін дәрілік қалыпты бірден қолданыстағы ережелерге сәйкес бақылауға жібереді: стерильдеу дайындағаннан кейін 1,5 сағаттан кешіктірмей жүргізіледі. Стерильдеу параметрлері арнайы журналда тіркеледі. Инъекцияға арналған ерітінділерді қайталап стерильдеуге болмайды.

ДӘРІС 9

ТАҚЫРЫП: ДӘРІЛЕРДІҢ САПАСЫНА ДӘРІХАНАІШІЛІК БАҚЫЛАУДЫ ҰЙЫМДАСТЫРУ

МАҚСАТЫ

Студенттерді дәріханаішілік бақылаудың түрлерімен және дәріханада дайындалатын дәрілік заттардың сапасын бағалаумен таныстыру.

ЖОСПАРЫ

1. Дәріханаішілік бақылауды ұйымдастыру.

2. Дәріханаішілік бақылаудың түрлері.

Тұрғындарға көрсетілетін дәрілік көмектің сапасы көп жағдайда дәрі-дәрмектердің өндірудің барлық стадиясында сәйкес бақылаумен қамтамасыз етілуіне және сақталуына байланысты болады. ДЗ сапасы дәріханаға түскеннен бастап науқасқа босатылғанға дейін бақылауда болады.

Дәріханаішілік бақылау дәрілік заттарды дайныдаудың барлық стадияларын қамтиды. Ол екі бағытта жүзеге асырылады:

1. дәрілік заттарды дайындау процесінде қолданылатын дәрілік заттардың және басқа да заттардың сапасын бақылау, – дәріханада препараттарды сақтау ережесін орындау, дәріхана ыдыстарын, көмекші материалдарды және т.б. дұрыс өңдеу, тазартылған суды, инъекцияға арналған суды, концентраттарды, жартылай фабрикаттарды және т.б. алу және сақтау ережелерін орындау;

2. дайындалған дәрілік щзаттардың сапасын бақылау – ДЗ дайындау технологиясы мен рецептерді қабылдау ережесін сақтау, дәріханаішілік бақылаудың барлық түрлерін жүргізу.

Дәріханада дайындалатын барлық ДЗ ҚР ДСМ фармация, фармацевтикалық және медици-налық өнеркәсіп Комитетінің 02.06.03 ж. № 85 «Дәріханада дайындалған дәрілік заттардың сапасын бақылау бойынша Нұсқаулық» және «Дәріханада дайындалған дәрілік заттардың сапасын бақылау бойынша Нұсқаулық» бұйрығына сәйкес дәріханаішілік бақылау жүргізіледі.

Дәріханада дайындалған дәрілік заттардың сапасына жүргізілетін дәріханаішілік бақылау түрлері

Дәріханада дайындалған дәрілік заттар (соның ішінде дәріханаішілік дайындау), қатталған өнімдер, концентраттар және жартылай фабрикаттардың барлығына дәріханаішілік бақылау жүргізіледі. Дәріханадан босату кезінде барлық дәрілік заттарға міндетті түрде жазбаша және органолептикалық бақылау, таңдамалы, сұрақты және физикалық бақылау, сонміен бірге химиялық бақылау жүргізіледі.

Дәріханаішілік бақылау түрлерінің жіктелуі

ДЗ сапасын дәріханаішілік бақылау

Міндетті бақылау Таңдамалы бақылау 1. Кабылдау кезіндегі бақылау

2. Босату кезіндегі бақылау

1) жазбаша бақылау 1) сұрақты бақылау

2) органолептикалық 2) физикалық бақылау

бақылау 3) химиялық бақылау

Дәріхананың өндірістік қызметіне, ескерту іс-шараларын орындауына, сонымен бірге дәріханада дайындалған дәрілік заттардың сапасына бақылауды жүзеге асыру үшін дәріхана дәрілік заттарды сертификаттау бойынша органмен немесе аккредитацияланған сынау зертханаларының бірімен бақылау-аналитикалық қызмет көрсету туралы келісім бекітеді.

Дәріханада дайындалған дәрілік заттардың сапасына физикалық-химиялық бақылауды жүргізу үшін фармацевт-аналитиктің арнайы жұмыс орны жабдықталады. Жұмыс орны дәріханада аналитикалық жұмыстарда қолданылатын өлшеу құралдарының типтік жиынтығымен, сынау құралдарымен, реактивтермен (осы Нұсқаулықтың 4 қосымшасы), сонымен бірге дәрілік заттардың айналым сферасында қолданылатын ҚР нормативті-құқықтық актілерімен және анықтама әдебиетімен жабдықталады.

Дәрілік заттарды дайындауға құқы бар дәріханаларда, дәрілік заттардың сапасына физикалық-химиялық бақылауды жүргізу үшін аналитикалық жұмыстарда қолданылатын өлшеу құралдарының типтік жиынтығымен, сынау құралдарымен, реактивтермен (осы Нұсқаулықтың 4 қосымшасы), сонымен бірге дәрілік заттардың айналым сферасында қолданылатын ҚР нормативті-құқықтық актілерімен және анықтама әдебиетімен жабдықталған фармацевт-аналитиктің арнайы жұмыс орны жабдықталады.

Фармацевт-аналитиктің жұмыс орны асептикалық блокқа, дефектар бөлмесіне және ассистенттік бөлмеге жақын жерде арнайы бөлмеде орналасады.

Осы жұмысқа бірінші рет тағайындалып отырған фармацевт-аналитик келісім-шарт негізінде аккредитацияланған сынау зертханасында немесе дәріханада жұмыс өтілі 3 жылдан кем емес фармацевт-аналитиктің жұмыс орнында стаждық курстан өтуі керек.

Фармацевт-аналитик 5 жылда 1 рет біліктілігін жоғарылату курсынан өтіп тұруы керек.

Фармацевт-аналитик білу керек: фармацевтикалық талдаудың теоретиялық негіздерін; Мемлекеттік Фармакопеяның жалпы баптарын, ДЗ сапасын бақылауды регламенттейтін бұйрықтарды, инструкцияларды, әдістемелік нұсқауларды, фармацевтикалық қызметті регламенттейтін заңдылық актілерін; дәрілік заттар мен медициналық мақсаттағы бұйымдарды сертификаттау ережелерін; рецепті (талапты) жазу және рәсімдеу ережесін; дәрілік қалыптарды дайныдау технологиясын; санитарлық-гигиеналық және эпидемияға қарсы режимдердің ережесін; ДЗ сапасына жүргізілетін дәріханаішілік бақылаудың барлық түрлерін; дәріхана жағдайында дәрілік заттардың сапасын талдаудың экспресс әдістерін; ДЗ сапасына жүргізілетін сандық талдау әдістерін.

Дәріханада дайындалған дәрілік заттардың сапасын бағалау бойынша Нұсқаулыққа сәйкес екі термин қолданылады: «Қанағаттандырады» («Жарамды өнім»), «Қанағаттандырмайды» («Жарамсыз»).