Добавил:

Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.

Вуз:

Каспийский государственный университет технологий и инжиринга им. Есенова

Предмет:

[НЕСОРТИРОВАННОЕ]

Файл:

тарихи грамм.кешені.doc

Скачиваний:

Добавлен:

01.07.2025

Размер:

1 Мб

Скачать

☆

<<< < Предыдущая 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 1415 / 1515

Тақырып 14. Сөз тіркестерінің қалыптасуы, дамуы

Сабақтың мақсаты: Студенттерге сөз тіркесінің қалыптасу, даму ерекшеліктері туралы мағұлмат беру.

Тақырыпқа байланысты негізгі сұрақтар:

Көне түркі тілінде сөз тіркестерінің қандай модельдері болған?
Т.Р.Қордабаевтың «Тарихи синтаксис мәселелері» атты еңбегінде есімді тіркестердің қандай үлгілері берілді?
Қабыса байланысқан есімді сөз тіркестер қалай жалған?
Матаса байланысқан есімді сөз тіркестер қалай жалған?

Әдістемелік нұсқаулар: Ұсынылған әдебиеттерді қарастыр; өзіңе қажеттісін сұрыптап алып, әрбір сұраққа жеке-жеке жауап жазып, мүмкіндігінше конспект жаса. Сөз тіркестерінің даму тарихына талдау жаса. Көне түркі жазба ескерткіштер тілінен сөз тіркестеріне мысалдар келтір.

Ұсынылатын әдебиеттер:

Аманжолов А. Глагольное управление в языке древнетюркских памятников.. -Москва, 1969.
Аманжолов С. Тарихи грамматика курсына керекті материалдар.–А, 1964.
Аманжолов А. Түркі филологиясы және жазу тарихы.–А, 1996.
Әбілқасымов Б. Алғашқы қазақ газеттерінің тілі. –А, 1971.
Әбілқасымов Б. ХУШ-ХІХ ғасырлардағы қазақ әдеби тілінің жазба нұсқалары. -А, 1988.
Базылхан Б. Моңғол-қазақ тілдерінің салыстырмалы-тарихи грамматикасы. - Өлгий, 1973.
Балақаев М., Сыздықова Р., Жампейісов Е.Қазақ әдеби тілінің тарихы. –А, 1968.
Баскаков Н.А. Введение в изучение тюркских языков.-М, 1962.
Досқараев Ж. Қазақ тілінің жергілікті ерекшеліктері.–А, 1955.

Тақырып 15. Құрмалас сөйлем жүйесінің дамуы

Сабақтың мақсаты: Студенттерге сөз тіркесінің қалыптасу, даму ерекшеліктері туралы мағұлмат беру.

Тақырыпқа байланысты негізгі сұрақтар:

Көне түркі тілінде құрмалас сөйлемнің қай түрі алғаш пайда болған?
Түркі тілдерінде бағыныңқы құрмалас сөйлемдердің пайда болуының қандай жолдары бар?
Сөйлемдерді байланыстыратын жалғаулықтар қашан пайда болған?

Әдістемелік нұсқаулар: Ұсынылған әдебиеттерді қарастыр; өзіңе қажеттісін сұрыптап алып, әрбір сұраққа жеке-жеке жауап жазып, мүмкіндігінше конспект жаса. Құрмалас сөйлемдердің даму тарихына талдау жаса. Көне түркі жазба ескерткіштер тілінен құрмалас сөйлем элементтеріне мысалдар келтір.

Ұсынылатын әдебиеттер:

Аманжолов А. Глагольное управление в языке древнетюркских памятников.. -Москва, 1969.
Аманжолов С. Тарихи грамматика курсына керекті материалдар.–А, 1964.
Аманжолов А. Түркі филологиясы және жазу тарихы.–А, 1996.
Әбілқасымов Б. Алғашқы қазақ газеттерінің тілі. –А, 1971.
Нүсіпова О. Көне түркі жазба мұралар тарихы. Алматы, 2004.
Балақаев М., Қордабаев Т. Қазіргі қазақ тілі. Синтаксис. А., 1993 ж.
Сауранбаев Н. Қазақ тіліндегі құрмалас сөйлемдер жүйесі Алматы, 1998 ж.
Құрышжанов Ә., Томанов М. Орхан Енисей жазу ескерткіштерінің зерттелу тарихы мен грамматикалық очерктері, Алматы, 1964 ж.

2. Студенттің оқытушымен өзіндік жұмысы (соөж) аумағындағы сабақтарының жоспары.

СОӨЖ өткізу мақсаты: кеңес беру, баяндамалар, рефераттар қорғау.

Әдістемелік нұсқаулар: берілген тақырыптың біріне баяндама немесе реферат жазу, тақырып толығымен ашылу қажет, рефераттың жоспары, кіріспе, негізгі бөлім және қорытындысы болу керек.

Ұсынылатын әдебиет: барлық негізгі және қосымша әдебиет, мерзімді басылымдар, интернет

Тақырып 1. Тарихи грамматика пәні және оның зерттеу объектісі

Сауалнама:

1. Қазақ тілінің тарихи грамматикасы пәнінің зерттеу объектісі не?

2. Жалпы тіл тарихы қандай бөлімдерден тұрады?

3. Қазақ тілінің тарихи грамматика пәні қандай пәндермен тығыз байланысты?

4. Қазақ тілінің тарихи дамуын зерттеуде қандай көздерге сүйенеді?

Әдістемелік нұсқаулар: Тарихи грамматика деп аталатын ғылыми зерттеулер саласы және солардың негізінде қалыптасқан оқу пәні. Тарихи грамматика - тіл тарихы туралы жалпы білімнің бір саласы. Тіл тарихы, оның түрлері. Басқа ғылымдардың ішінде тарихи грамматиканың алатын орны, оның басқа ғылымдармен байланысы.

Қазақ тілі тарихи грамматикасын білудің методы мен көздері. Көне дәуір ескерткіштері, қазіргі қазақ тілі, қазақ тілі диалектілері, фольклор, ономастика, басқа тілдермен ауысқан сөздер, XVIII – XIX ғасырларда жазылған әр түрлі кітаптар, қолжазбалар т.б. Олардың өзіндік сипаттары.

Өткізілу нысаны: реферат

Ұсынылатын әдебиеттер:

Томанов М. Қазақ тілінің тарихи грамматикасы. – А. 1988ж.
Томанов М. Тіл тарихы туралы зерттеулер. – А., 2002ж.
Салқынбай А. Тарихи сөзжасам. Семантикалық аспект. – А., 1999ж
Қордабаев Т., Томанов М. Тарихи грамматика мәселелері. – А.,1975ж

Тақырып 2. Қазақ тілі тарихын зерттеудің әдістері

Сауалнама:

1. Қазақ тілі тарихын зерттеудің қандай әдістері бар?

2. Тарихи- салыстырмалы әдістің қолданылатын негізгі орындары қандай?

3. Ретроспективтік тәсіл арқылы тіл тарихын қалай зерттейміз?

4. Тілдің қазіргі қалпын зерттейтін әдіс- қай әдіс?

5. Универсалий әдістің қолданылатын жері?

Әдістемелік нұсқаулар: Тілдің тарихи дамуын зерттеуде қолданылатын басты әдіс – тарихи – салыстырмалы әдіс. Қазіргі түркі тілдің арасындағы фонетикалық, морфологиялық, лексикалық айырмашылықтарды анықтап, оларды сол тілдер құрамындағы диалектілік айырмашылықтарымен салыстыра отырып, сол тілдердің көне дәуір ескерткіштеріне қатысын айқындауға мүмкіндік туады. Бұл тәсілді ретроспективтік тәсіл деп атайды. Тілдің грамматикалық құрылысы тарихын зерттеуде қолданылатын әдістің бірі – ареалдық әдіс. Тілдің жүйелі тарихын жасау үшін оны жан – жақты қарастыру керек болады. Мұндай жағдайда қолданылатын әдіс – синхрондық сипаттау әдісі.

Өткізілу нысаны: реферат

Ұсынылатын әдебиеттер:

Томанов М. Қазақ тілінің тарихи грамматикасы. – А. 1988ж.
Томанов М. Тіл тарихы туралы зерттеулер. – А., 2002ж.
Салқынбай А. Тарихи сөзжасам. Семантикалық аспект. – А., 1999ж
Қордабаев Т., Томанов М. Тарихи грамматика мәселелері. – А.,1975ж

Тақырып 3. Қазақ тілі тарихын кезеңдерге бөлу принциптері

Сауалнама:

1. Түркі тілдері қандай дәуірлерді бастан кешірген?

2. Қазақ тілінің тарихы қандай кезеңдерді қамтиды?

3. Алтай дәуірінде қандай дыбыстық ерекшеліктер болды?

4. Түркі тілдерінің қазіргі батыс және шығыс топтары қай дәуірде қалыптасты?

5. Орта ғасырларда әдеби тілдің қандай жанр дамыды?

6. Қазақтың ұлттық әдеби тілі қашан қалыптасты?

Әдістемелік нұсқаулар: Қазақтың халық тілінің жасалуын қазақтың халық болуымен тығыз байланыста қарау керектігі. Қазақ тілінің шығу тарихы көне замандардан басталатыны.

Көне рулардың тайпалар, одан жүздер, содан кейін қазақтың халық болып қалыптасқаны. Дәл осылайша қазақ тілінің қалыптасуы.

Қазақ тілінің шығу тегін, қалыптасуын дәуірге бөліп қараудың қажеттілігі даму, қалыптасу дәуірлермен тектестігі. Түркі тілдері дамуының 6 кезеңдерге ( көне Алтай дәуірі,б.з.б. IV – III ғ.ғ. б.з. V ғ. аралығындағы Хун дәуірі, V – X ғ.ғ. Көне түркі дәуірі, V – XV ғ.ғ. Орта ғасырлық дәуір XV – XIX ғ.ғ. Жаңа дәуір, XIX ғ. бергі Ең жаңа дәуір) бөлінетіні. Әр кезеңге жататын ескрткіштер, оларға қысқаша сипаттама беру.

Өткізілу нысаны: Реферат

Ұсынылатын әдебиеттер:

Томанов М. Қазақ тілінің тарихи грамматикасы. – А. 1988ж.
Томанов М. Тіл тарихы туралы зерттеулер. – А., 2002ж.
Салқынбай А. Тарихи сөзжасам. Семантикалық аспект. – А., 1999ж
Қордабаев Т., Томанов М. Тарихи грамматика мәселелері. – А.,1975ж

Тақырып 4. Тарихи этимология, оның принциптері, көне сөздердің құпиясы

Сауалнама:

1.Этимология нені зерттейді?

2. Тіл тарихын зерттеуде этимологияның рөлі қандай?

3. Тарихи этимологияның қандай принциптері бар?

Әдістемелік нұсқаулар: Тарихи этимология, оның принциптері, көне сөздердің құпиясы. Этнонимика, топонимика, онамастика материалдары. Көне сөздердің шығу тегін анықтау.

Өткізілу нысаны: Жаттығу тапсырмалары, этимологиялық сөздікпен жұмыс.

Сау, жүз, қол, бар, қан, жул, құй сөздерінің мағынасын көнетүркі сөздігінен анықтаңыз.

Тақырып 5. Қазақ тілінің түркі тілдері жүйесіндегі орны

Сауалнама:

1. Академик А. Н. Самойлович түркі тілдерін фонетикалық және морфологиялық айырым белгілеріне, этникалық түпкі негізіне қарай қанша топқа бөлді?

2. Әр топтың өзіндік ерекшеліктері қандай?

3. Қазақ тілі қай топқа жатқызылды?

4. «Жас мөлшерін» анықтауға құрылған классификцияны кім құрастырды?

5. Жаңа тілдер тобын да қандай дыбыстық ерекшеліктер болды?

6. Қыпшақ тілдер тобынан қандай тілдер жатады, өзіндік ерекшеліктері қандай?

Әдістемелік нұсқаулар: Түркі тілдерінің ішінде қазақ тілінің орнын анықтау үшін түркі тілдерін (классификациялаған) топтастырған ғалымдардың еңбектеріне тоқталудың маңыздылығы. Түркітанушылық жіктеулердің негізіне алынған ұстанымдарға байланысты қазақ тілі түркі тілдерінің әр түрлі тобында қарастырылғандығы. (В.В.Радлов,Ф.Е.Корш, А.Н.Самойлович, В.А.Богородицкий, С.Е.Малов топтастырулары).

Қазақ тілін С.Е.Маловтың «жас тіл» деп қарауына басты себеп болған оның фонетикалық жүйесінде түркі тілдері фонетикалық жүйесіндегі соңғы өзгерістердің бірі – сөз ортасындағы, сөз соңындағы ескі түркілік ағ, ег дыбыс тіркестерінің орнына дифтонгтардың қалыптасқандығы.

Қазіргі түркология қолданып жүрген Н.А. Баскаков классификациясы тілдердің этнологиясы мен грамматикалық ортақ заңдылықтарын ғана қарастырып қоймай, олардың қалыптасу, даму тарихын да тілдің қалыптасуы мен даму заңдылығын айқындайтын факторлардың бірі дейтін принципті жолбасшылыққа алуы.

Өткізілу нысаны: реферат

Ұсынылатын әдебиеттер:

Томанов М. Қазақ тілінің тарихи грамматикасы. – А. 1988ж.
Томанов М. Тіл тарихы туралы зерттеулер. – А., 2002ж.
Салқынбай А. Тарихи сөзжасам. Семантикалық аспект. – А., 1999ж
Қордабаев Т., Томанов М. Тарихи грамматика мәселелері. – А.,1975ж

Тақырып 6. Көне түркі тілінің фонетикалық сипаты

Сауалнама:

1. Тарихи фонетиканың зерттеу объектісі не?

2. Көне түркі тілінде қанша дауысты дыбыс болған?

3. Көне түркі тіліндегі дауысты дыбыстар қандай топтарға бөлінген?

4. Көне түркі тіліндегі дауыссыз дыбыстар жүйесінде қандай ерекшеліктер болды?

Әдістемелік нұсқаулар: Түркі негіз тіліндегі дауысты дыбыстар жүйесі жайлы мәселе. Көне түркі тілінің фонетикалық жүйесі қазақ тілі құрамында негізінен сақталғанымен, дыбыстық құрамда, жеке дыбыстардың қолданылуында едәуір өзгерістерге ие екендігі. Дауысты дыбыстардың қалыптасуы туралы пікірлер. Бір кездегі дауыстылардың дауыссыздарға тембрлік бағыныштылығы жайлы мәселе. «Бейтарап» дауыстылар, олардың тарихи мәні жайлы пікір таластар. Ескі түркі алфавитінде дауыстылардың берілу ерекшелігі. Көне түркі тіліндегі дауыссыз фонемалар. Көне түркі жазуы консонаттық негізде жасалғандығы. Сондықтан жеке дауыстылардан гөрі буын сапасын дауыссыздар таңбасы арқылы белгілеу ол жазуда басым болғандығы. Көне түркі тіліндегі сингорманизм мәселесі.

Өткізілу нысаны: Реферат, жаттығу тапсырмалары

Мәтін бойынша дыбыстық талдау жасаңыз. Көне түркі тілі мен қазіргі қазақ тіліндегі дыбыстық ерекшеліктерді анықтап, олардың себебін түсіндіріңіз.

Білге Тонукук бен өзүм табғаш еліңе қылынтым. Түрк будун табғачқа көрүр ерті.

Түрк будун, қанун болмайун. Табғачда адурулту, қанланту. Қанун қодуп, табғачқа йана ічігді, Теңрі анча теміс ерінч: Қан бертім. Қанун қодуп, ічікдің Ічікдүк үчүн Теңрі өлүтміс ерінч, Теңрі будун өлті. Алкунту, йоқ болту. Түрк сір будун йерінте бод қалмаду.

Ұсынылатын әдебиеттер:

Томанов М. Қазақ тілінің тарихи грамматикасы. – А. 1988ж.
Томанов М. Тіл тарихы туралы зерттеулер. – А., 2002ж.
Салқынбай А. Тарихи сөзжасам. Семантикалық аспект. – А., 1999ж
Қордабаев Т., Томанов М. Тарихи грамматика мәселелері. – А.,1975ж

Тақырып 7. Жеке дауыстылардың дамуы

Сауалнама:

1. Ә фонемасының шығу тегі туралы қандай пікір қалыптасқан.

2. Дифтонг дыбыстар дегеніміз қандай дыбыстар?

3. Созылыңқы дауыстыларды айтатын тілдерге қай тілдер жатады?

4. Қазіргі қазақ тілінде ұ дыбысы сөздің қай позициясында айтылады?

5. Қазақ тілі вокализмі құрамындағы «жаңа» дыбыстарға қандай дыбыстар жатады?

Әдістемелік нұсқаулар: Кейбір жеке дауыстылардың дамуындағы ерешеліктер. Қазақ тілінде қалыптасқан ә дыбысы, ол жайлы пікірлер. Ә дыбысының айтылатын орындары. Ескі түркілік о-ның қазақ тіліндегі эпизодтық ыңғайдағы у-ға, кейде ұ-ға айналуы.

Ескі түркілік у-дың қазақ тіліндегі көріністері. Ескі түркілік ы, і, ү дыбыстарының эволюциясы, олардың қазақ тіліндегі көріністерінің архетиптерінен сапалық айырмашылықтары. Қазіргі түркі тілдері арасындағы дауысты дыбыстар сәйкестіктері. Олардың қазақ тіліндегі эпизодтық көріністері. Дауыстылар редукциясы. Дауысты дыбыстардың сөздің әр түрлі шенінде (позийиясында) қолданылу заңдылықтары. Қазақ тілі вокализмі құрамындағы «жаңа» дыбыстар.

Өткізілу нысаны: Жаттығу тапсырмалары.

Мәтін бойынша дыбыстық талдау жасаңыз. Көне түркі тілі мен қазіргі қазақ тіліндегі дыбыстық ерекшеліктерді анықтап, олардың себебін түсіндіріңіз. Аффрикат дыбыстарды тауып, олардың жіктелуін түсіндіріңіз.

Табғач, беріденийен тегі! Қутаң, өңдеенйен тегі! Бен йурдантайан тегейін! Түрк сір будун йерінте іді йорумазун! Усар, іді йоққусалум! – тірмен. Ол сабуғ есідіп, Түн удусукум келиеді, Күнтүз олурсукум келмеді, анта өртү қағанума өтүнтүм. Анча өтүнтүм: Табғач, Оғуз, Қутаң-Бу үчегу қабусур қалтачу, біз.

Ұсынылатын әдебиеттер:

Томанов М. Қазақ тілінің тарихи грамматикасы. – А. 1988ж.
Томанов М. Тіл тарихы туралы зерттеулер. – А., 2002ж.
Салқынбай А. Тарихи сөзжасам. Семантикалық аспект. – А., 1999ж
Қордабаев Т., Томанов М. Тарихи грамматика мәселелері. – А.,1975ж

Тақырып 8. Жеке дауыссыз дыбыстардың тарихи өзгерістері

Сауалнама:

1. Көне түркі тілінде қанша дауыссыз дыбыс болған?

2. Көне түркі тіліндег ғ, г дыбыстарының қолданысында қандай ерекшеліктер байқалады?

3. Көне түркілік д, з, л, п, р дыбыстарының қолданысында қандай ерекшеліктер бар?

4. Қазіргі түркі тілдерінде кездесетін қандай дауыссыз дыбыстар сәйкестіктері бар?

Әдістемелік нұсқаулар: Ескі түркі тілі дауыссыздар жүйесі, оның қазіргі қазақ тіліндегі көрінісі (орнығуы, өзгешеліктері). Түркі негіз тіліндегі дауыссыздар жүйесі жайлы пікірлер. Ескі түркілік сөз ортасындағы ғ,г дыбыстарының қазақ тіліндегі көріністері. Сонымен қабат, орта түркі тілінде бұл дыбыстардың қатаң варианттарының кездесетіндігі. Ескі түркілік сөз соңындағы ғ,г дыбыстарының қазақ тіліндегі іздері (қатаңға айналуы, түсіп қалуы, у, й-ға айналуы). Орта түркілік сөз ортасындағы з дыбысы, оның қазақ тіліндегі көріністері. Протоалтайлық р дыбысының қазақ тіліндегі іздері: р-з сәйкестігінің, кейде р-з-й сәйкестігінің ұшырауы. Пртоалтайлық л дыбысының қолданылу ерекшеліктері. Жеке дауыссыздардың қолданылу ерекшеліктері. Сөздің анлаут позициясында қоолданылатын дауыссыз дыбыстар. Сөздің абсолют соңы. Қазіргі түркі тілдерінде кездесетін дауыссыз дыбыстар сәйкестіктері. Олардың қазақ тіліндегі көрінісітері.

Өткізілу нысаны: Реферат, жаттығу жұмыстары

Ұсынылатын әдебиеттер:

Томанов М. Қазақ тілінің тарихи грамматикасы. – А. 1988ж.
Томанов М. Тіл тарихы туралы зерттеулер. – А., 2002ж.
Салқынбай А. Тарихи сөзжасам. Семантикалық аспект. – А., 1999ж
Қордабаев Т., Томанов М. Тарихи грамматика мәселелері. – А.,1975ж

Тақырып 9. Түбір сөз дамуының мәселелері

Сауалнама:

1. Түркі сөздерінің түбір морфемасы неше буынды болып келеді?

2. Түбір сөз құрамындағы фонетикалық өзгерістердің рөлі қандай?

Әдістемелік нұсқаулар: Тілдің грамматикалық құрылымының баяу өзгеретіндігі. Морфологиялық құрылыстың дамуында ұшырасатын процестер.

Сөз түбірінің дамуы. Байырғы түркі сөздерінің бір буындылығы жайлы мәселе, ол туралы пікірлер. Алғашқы түбірдің сипаты.Сөздің буын соңының ұзарып, күрделенуі түркі тілдерінің құрылымдық ерекшелігі екендігі. Дыбыстық өзгерістердің морфологиялық құрылыс құрамындағы өзгерістермен байланыстылығы.

Өткізілу нысаны: Реферат, жаттығу жұмыстары

Мәтін бойынша бір буынды түбірлерді тауып, олардың мағыналық және фонологиялық құрылымына талдау жасаңыз.

Ану сұбұғ баралум! Ол суб қоду бардумуз, Санағалу түсүртіміз, Атуғ уқабайур ертіміз... Күн йеме, түн йеме йелу бардумуз. Қурқузуғ уқа басдумуз. Сүнүгін ачдумуз, Қану, сүсі тірілмес. Сүнүсдіміз, Санчдумуз. Қанун өлтүртіміз. Қағанқа куркуз будуну Ічікді, йүкүнті, йантумуз. Көгмен йусуғ ебірү келтіміз.

Ұсынылатын әдебиеттер:

Томанов М. Қазақ тілінің тарихи грамматикасы. – А. 1988ж.
Томанов М. Тіл тарихы туралы зерттеулер. – А., 2002ж.
Салқынбай А. Тарихи сөзжасам. Семантикалық аспект. – А., 1999ж
Қордабаев Т., Томанов М. Тарихи грамматика мәселелері. – А.,1975ж

Тақырып 10. Есім сөз таптарының даму тарихы

Сауалнама:

1. Зат есім жасайтын қандай жұрнақтар бар?

2. Әрі сын есімдік, әрі заттық мән беретін қандай сын есімдер бар?

3. Сан есімдердің қалыптасу тарихы қандай?

4. Есімдіктердің қалыптасу тарихы қандай?

Әдістемелік нұсқаулар: Сын есімдердің сөз табы ретінде қалыптасу ерекшеліктері. Сын есімдердің зат есімдермен тектестігі. Кейбір сын есімдердің әрі сындық, әрі заттық болып, бұрынғы қалпын сақтау ерекшелігі. Орхон – Енисей жазбалары тіліндегі сын есімдер. Сын есімдершырай тұлғаларының қалыптасуы. Қазіргі тілдегі негізгі сын есімдердің қай-қайсысы да тарихи тұрғыдан туынды екендігі. Тарихи сын есімжасау мәселесі.

Сан есімдер – адам санасының абстракциялау қызметінің жемісі. Санды білдіретін сөздердің бастапқы төркінінде басқа сөздермен (зат есім, етістік) байланыстылығы. Сан атауларының конкретті ұғымнан дамып, абстракцияланғанын дәлелдейтін фактілер. Санау және санау тәсілдерінің дамуы. Қазақ тіліндегі сан есім. Кейбір сан есімдердің синонимдік түрлері. Есімдіктер, олардың қалыптасуы, сөз табы болуы жайындағы пікірлер. Жіктеу есімдіктерінің алғашқы элементтері туралы. Жіктеу, сілтеу есімдіктерінің құрылымдық бірлігі туралы мәселе.

Өткізілу нысаны: реферат

Ұсынылатын әдебиеттер:

Томанов М. Қазақ тілінің тарихи грамматикасы. – А. 1988ж.
Томанов М. Тіл тарихы туралы зерттеулер. – А., 2002ж.
Салқынбай А. Тарихи сөзжасам. Семантикалық аспект. – А., 1999ж
Қордабаев Т., Томанов М. Тарихи грамматика мәселелері. – А.,1975ж

Тақырып 11. Есім сөздердің түрлену жүйесі. Қосымшалардың қалыптасу тарихы

Сауалнама:

1. Қазіргі түркі тілдеріндегі септік жалғаулары нешеге бөлінеді?

2. Қазіргі түркі тілінің барлығында бірдей кездеспейтін қай септік жалғауы?

3. Түркі тілдерінің көне дәуірінде көптік мән берудің қандай жолдары болды?

4. Тәуелдік жалғауларының көне мұралар тілінде қандай варианттары кездесті?

5. Көне түркі тіліндегі жіктік жалғауларының қызметін қандай қосымшалар атқарды?

Әдістемелік нұсқаулар: Септеу категориясының дамуы. Септік жүйесінің дамуында байқалатын ерекшеліктер: а) кейбір жалғаулардың қолданудан шығуымен байланысты бірнеше тұлғаға тән грамматикалық мәндердің бір тұлғаға шоғырлануы; ә) септік тұлғалары варианттарының азаюы; б) септік жалғауының әрқайсысының грамматикалық мәні мен қызметінің саралануы.

Ескі түркі тілінде көптік жалғаудың –лар аффиксінен басқа –т қосымшасы барлығы, оның қолданылу ерекшеліктері.

Тәуелдік жалғаулары тілдің ескі дәуірінде-ақ қалыптасқан тұлғалар екендігі. Тәуелдік жалғауының генезисі, қалыптасу жолдары.

Жіктік жалғауының қалыптасу жолдары, қызметі.

Өткізілу нысаны: Жаттығу жұмыстары

Мәтіндегі септік жалғауларының мағынасы мен қызметін, жұмсалу сипатын анықтаңыз.

Аға бүктүр узә йордым.

Барлық йақыб қыйа көрдім.

Аны біліб тақы бардым.

Түкәл йағы тозы тоғды.

Абаң қолсам үздұ барыб.

Тұтар әрдім сүсін тарыб.

Бұлұн қылыб башы йарыб.

Йолұғ бардша маңа йығды.

Әвін барқын сатығсады.

Тіріг әрсе тұрұғсады.

Анар сақындыш күні тоғды.

Ұсынылатын әдебиеттер:

Томанов М. Қазақ тілінің тарихи грамматикасы. – А. 1988ж.
Томанов М. Тіл тарихы туралы зерттеулер. – А., 2002ж.
Салқынбай А. Тарихи сөзжасам. Семантикалық аспект. – А., 1999ж
Қордабаев Т., Томанов М. Тарихи грамматика мәселелері. – А.,1975ж

Тақырып 12. Етістіктің даму тарихы. Етістіктің есімше, көсемше, тұйық етістік түрлерінің дамуындағы өзгерістер

Сауалнама:

1. Түркі тілдерінде ежелден етістік жасайтын қандай аффикстер бар?

2. Көне түркі тілінде қандай есімшелік тұлғалар кездеседі?

3. Көне түркі тілінде қандай көсемшелік тұлғалар кездеседі?

Әдістемелік нұсқаулар: Етістік. Етістік жасайтын жұрнақтар.Олардың құрамы. Етістік категорияларының дамуы. Есімше. Орхон-Енисей жазбалары мен орта ғасыр ескерткіштері тіліндегі есімшелердің тұлғалық көп түрлілігі, олардың есім сөзтаптарымен ұштасып жататындығы. Қыпшақ тіліндегі –ған тұлғасының орта ғасырлық жазбалар тілінен кездесетіндігі.

Көсемше. Ескі жазбалар тіліндегі көсемше тұлғалары. –а,-е,-й көсемшелерінің ескі түркі тілінде қолданылу ерекшеліктері.

Өткізілу нысаны: Реферат, тарихи мәтіндерді талдау.

Ұсынылатын әдебиеттер:

Томанов М. Қазақ тілінің тарихи грамматикасы. – А. 1988ж.
Томанов М. Тіл тарихы туралы зерттеулер. – А., 2002ж.
Салқынбай А. Тарихи сөзжасам. Семантикалық аспект. – А., 1999ж
Қордабаев Т., Томанов М. Тарихи грамматика мәселелері. – А.,1975ж

Тақырып 13. Етістіктің категориялары. Шақ, жақ, етіс, рай категорияларының қалыптасу тарихы

Сауалнама:

Ескі жазбалар тілінде шақ тұлғалары қалай қалыптасты?
Рай тұлғаларының қалыптасуында қандай ерекшеліктер байқалды?
Көне мұраларда етіс жұрнақтары қандай қызмет атқарды?

Әдістемелік нұсқаулар: Ескі жазбалар тіліндегі шақ тұлғаларына шолу. Шақ тұлғаларының даму жолы, қалыптасуы.

Етіс тұлғалары. Етіс тұлғаларының ежелгі дәуірде сөз жасаушы аффикстер ретінде қалыптасқандығын дәлелдейтін фактілер. Етіс тұлғалары тілдің даму барысында бейтарап етістік түбірді грамматикалық мән жағынан жіктеуші тұлғаларға айналуы. Қашқари 11 ғасырдағы түркі тілдеріндегі етіс қосымшаларының қызметі мен мәні туралы.

Рай, жақ категрияларының даму жолы, қалыптасуы.

Өткізілу нысаны: Реферат, тарихи мәтіндерді талдау.

Мәтіндегі етістіктің грамматикалық категорияларын анықтап, оларды мағыналық құрылдымы жағынан талдаңыз.

Ей, жиһанғым уа ұстаду һүнәр,

Мағрифәтінің мәнбән сахиб назар.

Гүл тіләсә хатырыңтолы табақ

Бұл «Гүлстанымдан» оқы бір вәрәқ,

Гүл жамалы бір нече күнде кечер,

Бұ «Гүлстан» дайыма көңүл ачар.

Ол ажайыб кім ғәрайыб мұнда бар

«Хосрау уа Шырын» ічінде қанда бар.

Ұсынылатын әдебиеттер:

Томанов М. Қазақ тілінің тарихи грамматикасы. – А. 1988ж.
Томанов М. Тіл тарихы туралы зерттеулер. – А., 2002ж.
Салқынбай А. Тарихи сөзжасам. Семантикалық аспект. – А., 1999ж
Қордабаев Т., Томанов М. Тарихи грамматика мәселелері. – А.,1975ж

Тақырып 14. Тарихи синтаксис мәселелері. Сөз тіркесінің даму тарихы, көне және орта түркі жазбаларындағы байланысу тәсілдері мен түрлері

Сауалнама:

1. Көне түркі тілінде сөз тіркесінің қандай түрлері бар?

2. Көне түркі тілінде сөз тіркесі қандай тәсілмен байланысады?

3. Изафеттік тіркестің қанша түрі бар?

Әдістемелік нұсқаулар: Сөз тіркестерінің ескі түркі тілінде қалыптасқан түрлері, құрамы, тіркесу тәсілдері бар. Қабысу – түркі тілдері тарихындағы байланыстың ең ежелгі түрі болып табылады. Кейінгі дәуірлерде есімді тіркестер аумағы едәуір ұлғайды. Изафеттік тіркестер, түрлері.

Өткізілу нысаны: Реферат, жаттығу жұмыстары

Көне қазақ тіліндегі сөз тіркестерін анықтап, олардың етістікті және есімдікті түрлерін

анықтаңыз.

Тоқтамыш сөзүм

Йағайлеге

Улуғ орунға олтурған йаргесін

Аңлату Қутлу буға Асан башлы елтідер

Ійттүк ерді сен дағы келечіңні

Бізге ійттің ерді бурунғу йыл Бекбулат Хожамедін

Башлы бір нече оғланлар Бекіш Турдучақ берді.

Давуд башлы беклер Едүгү атлы кішіні Темірге алдырын.

Чықаруб ійм ішлер ол тіл біле келді ерді

Аларның ала көңүл біле тіл ійіб ілгері қыген йете

Келгенде аңлабйығылыб санчышмаға

Турғанда ол йемен кішілер бурун тебрегендін.

Ұсынылатын әдебиеттер:

Томанов М. Қазақ тілінің тарихи грамматикасы. – А. 1988ж.
Томанов М. Тіл тарихы туралы зерттеулер. – А., 2002ж.
Салқынбай А. Тарихи сөзжасам. Семантикалық аспект. – А., 1999ж
Қордабаев Т., Томанов М. Тарихи грамматика мәселелері. – А.,1975ж

Тақырып 15. Құрмалас сөйлемдердің даму тарихы. Құрмалас сөйлемдердің көне, орта түркі және жаңа дәуір жазбаларындағы қалыптасуы

Сауалнама:

1. Көне түркі тіліндегі құрмалас сөйлемнің қандай түрлері болды?

2. Сабақтас сөйлемдердің қалыптасуы туралы қандай пікірлер бар?

3. Сабақтас құрмалас сөйлемдер қалай байлынысады?

4. Салалас құрмалас сөйлемдер қалай байлынысады?

Әдістемелік нұсқаулар: Құрмалас сөйлем жүйесінің дамуы. Құрмаластырушы грамматикалық тәсілдердің қалыптасуы. Сабақтас сөйлемдердің жеке түрлерінің қалыптасуы туралы пікірлер. Құрмалас сөйлемдердің жеке топтарының дамуында жазба әдебиеттің рөлі анықта.

Өткізілу нысаны: Реферат, тарихи мәтіндермен жұмыс.

Абайдың қарасөздеріндегі сөйлемдерді құрылымына қарай ажыратыңыздар.

Ақылды кісі мынан ақылсыз кісінің менің білуімче бір белгілі фарқын көрдім. Аввал бенде болуп жаратылған соң дүниэде һиш бір нәрсені қызық көрмэй жүралмайды. Сол қызықды нәрсэсін ізлэгэн кезі өзінің ең қызықды уақты болуп ойында қалып, сонда есті алам орынды іске құызығып қумарланып іздеэйді экен дағы күнінде айтса қулақ, ойланса көңүл сүйсүнгэндэй болады екэн. Оған бул өткэн өмірдің өкүнүчі де жоқ болады екэн.

Ұсынылатын әдебиеттер:

Томанов М. Қазақ тілінің тарихи грамматикасы. – А. 1988ж.
Томанов М. Тіл тарихы туралы зерттеулер. – А., 2002ж.
Салқынбай А. Тарихи сөзжасам. Семантикалық аспект. – А., 1999ж
Қордабаев Т., Томанов М. Тарихи грамматика мәселелері. – А.,1975ж

VII. ОҚУ, ӨНДІРІСТІК ЖӘНЕ ДИПЛОМ АЛДЫ ТӘЖІРИБЕДЕН ӨТУ БОЙЫНША ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУ

«Қазақ тілінің тарихи грамматикасы» пәні бойынша оқу, өндірістік, диплом алды тәжірибе қарастырылмаған.

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

«Ш. ЕСЕНОВ АТЫНДАҒЫ КАСПИЙ МЕМЛЕКЕТТІК ТЕХНОЛОГИЯЛАР ЖӘНЕ ИНЖИНИРИНГ УНИВЕРСИТЕТІ» РМҚК

Педагогикалық технологиялар институты

Қазақ тілі мен әдебиеті кафедрасы

"Бекітемін"

Кафедра меңгерушісі:

Ф.ғ.к.,доцент Ә.Д.Қабылов

------------------------------------

"------"----------------- 2011 ж.

«Қазақ тілінің тарихи грамматикасы»

пәні бойынша тесттік тапсырмалар

топ бағыттары үшін: 5В011700 Қазақ тілі мен әдебиеті

Құрастырушы:

_______________ Б.Ә.Көшімова

Бет саны: 81

Тест тапсырмаларының саны:300

$$$ Тарихи грамматиканың зерттеу объектісі

А) Тілдегі дыбыстарды, олардың түрлерін зерттейді

В) Сөз тіркесі және сөйлем ,олардың түрлерін зерттейді

С) Тілдің барлық салаларының қалыптасуы мен даму, өзгеру жолдары мен бағыттарын зерттейді

D) Тіліміздегі сөздердің жасалуын, сөзжасам тәсілдерін т.б. зерттейді

E) Тіліміздегі сөз таптарын, олардың лексика – грамматикалық ерекшеліктерін зерттейді

$$$ VII – XVI ғасыр аралығындағы мұралардың әрқайсысының тілін зерттейтін пән

А) Түркі тілдерінің салыстырмалы грамматикасы

В) Көне түркі жазба ескерткіштерінің тілі

С) Қазіргі қазақ тілі

D) Қазақ тілінің тарихи грамматикасы

Е) Түркітануға кіріспе

$$$ Көне түркі жазба ескерткіштерінің тілін зерттеген ғалым

А) Ғ. Айдаров

В) А. Аманжолов

С) Ғ. Мұсабаев

D) М. Томанов

Е) Қ. Жұбанов

$$$ Түркі тілдерінің салыстырмалы грамматикасы пәнінің міндеті

А) Түркі тілдерін салыстыра зерттейді

В) Көне жазба ескерткіштердің тілін зерттейді

С) Түркі халықтарының тарихын зерттейді

D) Қазіргі қазақ тілін зерттейді

Е) Руникалық таңбаларды зерттейді

5. «Қазақ тілі тарихи грамматикасы» оқулығының авторы

А) Ә. Қайдаров

В) Ғ. Айдаров

С) М. Томанов

D) Б. Сағындықұлы

Е) Қ. Жұбанов

$$$ Қазақ тілі тарихи грамматикасын білудің көздері

А) Көне дәуір ескерткіштері

В) Қазіргі қазақ тілі

С) Фольклор

D) XVIII – XIV ғасырларда жазылған әр түрлі кітаптар, қолжазбалар

Е) Бәрі де дұрыс

$$$ Қазақтың халық тілі қалыптасқанға дейінгі ескерткіштер

А) Оғыз – қыпшақ, қыпшақ тілдерінің ескерткіштері

В) Науаидың «Екі тілдің айтысы» атты еңбегі

С) Г.Ю.Клапроттың «Қырғыз тілінен» еңбегі

D) «Игорь полкі туралы сөз»

Е) Бәрі де дұрыс емес

$$$ Тiл-тiлдiң өзiндiк ерекшелiктерiмен қатар, көпшiлiк тiлдерге ортақ заңдылықтардың да бар екендiгiн дәлелдейтiн әдiс?

А) ретроспективтiк әдiс

В) ареалдық әдiс

С) синхрондық сипаттау әдiсi

D) типологиялық салыстыру әдiсi

E) типологиялық модификация әдiсi

$$$ Тiлдердiң, диалектiлердiң өзара ықпалдасу процесiнiң сипаты мен дәрежесiн, оның орны мен таралу аймағын айқындап беретiн әдiс?

A) типологиялық модификация әдiсi

В) синхрондық сипаттау әдiсi

С) ретроспективтiк әдiс

D) ареалдық әдiс

Е) типологиялық салыстыру әдiсi

$$$ Белгiлi бiр дәуiрдегi тiлдi жан-жақты сипаттауға немесе оның механизмiн түгелдей дәлелдеп шығуға құрылған әдiс?

А) типологиялық салыстыру әдiсi

В) тiлдiк универсалии әдiсi

С) синхрондық сипаттау әдiсi

D) ареалдық әдiс

Е) ретроспективтiк әдiс

$$$ Бүгiнгi тiл ерекшелiктерiн талдауға сүйене отырып, сол тiлдердiң көне дәуiрге қатысын айқындау әдiсi?

А) ретроспективтiк әдiс

В) iштей реконструкция әдісі

С) типологиялық салыстыру әдiсi

D) ареалдық әдiс

Е) типологиялық модификация әдiсi

$$$ Қазақ тiлiнiң тарихи кезеңдерi нешеге бөлiнедi?

А) 6

В) 3

С) 4

D) 2

E) 5

$$$ Қазақ тiлi Н.А. Баскаков классификациясы бойынша түркi тiлдерiнiң қай тобына жатады?

А) бұлғар тобы

В) оғыз тобы

С) қыпшақ тобы

D) қарлұқ тобы

Е) ұйғыр-оғыз тобы

$$$ Қазақ халық тiлiнiң даму дәуiрi?

А) ХVII-ХVIII ғғ

В) ХIХ ғ

С) Х-ХV ғ

D) V-Х ғ.б

Е) ХХ ғ

$$$ Н.А. Баскаков жiктеуi бойынша түркi тiлдерi дамуының көне түркi дәуiрi қай кезеңдi қамтиды?

А) б. з. д. III ғ

В) б. з. д III ғ – б.з.V ғ

С) V--Х ғғ

D) Х—XV ғғ

Е) ХV-ХХғғ

$$$ Қазақ тiлi С.Е. Малов топтастыруы бойынша түркi тiлдерiнiң қай тобына жатады?

А) ең көне топ

В) ескi топ

С) жаңа топ

D) ең жаңа топ

Е) соңғы топ

$$$ Қазақ ұлттық тiлi қашан қалыптасты?

А) V ғ

В) V-Х ғғ

С) Х-ХV ғғ

D) ХVI-ХVIII ғғ

Е) ХIХ ғ

$$$ Қазақтың халық тiлiне негiз болған тiл?

А) орта Азиялық түркi-жазба әдеби тiлi

В) оғыз тайпаларының тiлi

С) моңғол тайпаларының тiлi

D) қарлұқ тайпаларының тiлi

Е) қыпшақ тайпаларының тiлi

$$$ Түркi тiлдерiн 6 түрлi фонетикалық-морфологиялық айырым белгiлерiмен жiктеген түркiтанушы - ғалым?

А) С.Е.Малов.

В) А.Н.Баскаков

С) В.В. Радлов

D) А.Н. Самоилович

Е) В. Корш

$$$ Қазақтың ұлттық әдеби тілінің негізін қалаушылар

А) А. Байтұрсынұлы, М. Дулатов

В) А. Құнанбаев, Ы. Алтынсарин

С) С. Сейфуллин, І. Жансүгіров

D) Ш. Уәлиханов, Ы. Алтынсарин

Е) М. Жұмабаев, Ж. Аймауытов

$$$ Түркi тiлдерiнiң даму, қалыптасу кезеңдерi Н.А.Баскаков классификациясы бойынша қанша дәуiрге бөлiнедi?

А) 4

В) 6

С) 7

D) 8

Е) 3

$$$ Қазақ тiлi А.Н. Самойлович классификациясы бойынша түркi тiлдерiнiң қай тобына кiредi?

А) Р тобы, бұлғар немесе чуваш тобы

В) Д тобы, ұйғыр немесе солтүстiк шығыс тобы

С) тау тобы, қыпшақ немесе солтүстiк батыс тобы

D) тағылық тобы, шағатай тобы

Е) тағлы тобы, қыпшақ-түрiкмен тобы

$$$ Н. А. Баскаковтың тілдерді топтастыруда сүйенген ең басты принципі

А) Халықтардың тарихы, тілдердің қалыптасуы мен дамуы

В) Түркі тілдерінің ортақ заңдылықтары

С) Түркі тілдерінің этимологиясы

D) Түркі тілдерінің бір – бірінен ерекшеліктері

Е) Қазіргі түркі тілдері

$$$ Қыпшақ тілінің батыс тобына жататын тіл

А) өзбек

В) Қазақ

С) бұлғар

D) тува

Е) ұйғыр

$$$ Қазақ тілі қай бірлестіктің құрамына кіреді?

А) Қарашай – балқар

В) Қырым татарлары

С) қыпшақ – ноғай

D) Қыпшақ – бұлғар

Е) Қыпшақ - половец

$$$ Қазақ тілімен бір бірлестікте қаралатын тіл

А) Башқұрт

В) Түркпен

С) Қарақалпақ

D) Қарайым

Е) Құмық

$$$ Қыпшақ тобына жататын тілдер қалыптасу уақыты мен территориялық жағынан нешеге бөлінеді?

А) Төртке

В) Үшке

С) Беске

D) Екіге

Е) Алтыға

$$$ Тілдердің жас мөлшерін анықтауға құрылған классификациясында С. Е. Малов түркі тілдерін нешеге бөледі?

А) Төртке

В) Үшке

С) екіге

D) беске

Е) алтыға

$$$ Қазақ тiлi фонетикалық жүйесiнде орыс тiлiнiң ықпалымен пайда болған ерекшелiк?

А) сөздiң абсолют басында з, ғ, г, дыбыстары айтылатын болды

В) г, з дыбыстарынан басталатын сөздердiң аумағы кеңейдi,э дыбысы орнықты

С) аффикстер құрамында ерiндiк дауыстылар айтылмайтын болды

D) сөз басында қатаң т, қ, к дауыссыздары жиi қолданылатын болды

Е) ешқайсысы дұрыс емес

$$$ Орхон- Енисей жазуларын алғаш оқып зерттеген ғалым?

А) В.В. Радлов

В) В. Томсен

С) Табберт Страленберг

D) С. Малов

Е) Н.А. Баскаков

$$$ Түркi тiлдерiнiң құрылымын зерттеуге арналған алғашқы филологиялық еңбек?

А) «Терджуман түркий уа ғараби»

В) М.Қашқари «Диван луғат ат-түрiк»

С) «Ибн Муханна» сөздiгi

D) Абу Хайиан «Китаб әл-идрак ли-лисан әл-атрак»

Е) Мухаммед Салих «Аш-Шүзүру Захәбiйя бел-китабия Ахмедия фил луғатит-түркия»

$$$ Қазақ зерттеушiлерi қазақ тiлiнiң алғашқы грамматикасы деп атайтын еңбек?

А) Н.М. Ильминский «Материалы к изучению киргизского наречия»

В) Г.Ю. Клапрот «Қырғыз тiлiнен»

С)П.М. Мелиоранский «Краткая грамматика казак-киргизского языка»

D) В.В. Катаринский «Грамматика киргизского языка»

Е) М.А. Терентьев «Грамматика турецкая,персидская,киргизская и узбекская»

$$$ Қазақ тiлiнiң синтаксистiк жүйесi бiрiншi рет түсiндiрiлген еңбек?

А) Н.М.Ильминский «Материалы к изучению киргизского наречия»

В) П.М.Мелиоранский «Краткая грамматика казак киргизского языка»

С) В.В.Катаринский «Грамматика киргизского языка»

D) М.А.Терентьев «Грамматика турецкая, персидская, киргизская и узбекская»

Е) Г.Ю.Клапрот «Қырғыз тiлiнен»

$$$ Қазақ тiлiне ең жақын тiлдiк ескерткiш?

А) Ю.А.Баласағұни «Құтадғу бiлiг»

В) М.Қашқари «Дивани лұғат ат-түрік»

С) «Кодекс куманикус»

D) «Оғыз наме»

Е) Бәрi дұрыс

$$$ Көне түркi тiлiндегi етiстiктерден зат есiм жасайтын жұрнақтар

А) – сыз, -сыра т.б

В) –қы, -кi т.б

С) – қын /кiн, - ғын/ т.б

D) – ын, -ін, -ық, -қақ т.б

Е) – чыл, -чiл т.б

$$$ Әрi заттық, әрi сындық мағына беретiн сөздер

А) көк, қара

В) сүзеген, кебу

С) ұр да жық

D) аласа, қашық,сұр

Е) ұлы, кiшi, арық

$$$ Адьективация қандай процесс?

А) басқа сөз таптарының үстеуге айналуы

В) етiстiкке айналуы

С) зат есiмге айналуы

D) сын есiмге айналуы

Е) сан есiмге айналуы

$$$ Түбiр мен қосымшаның көнеруi арқылы сын есiмге айналған сөздер

А) көк, қара, ақ

В) жасыл, қызыл, тақыр

С) бос, кең

D) жинақы, оралғы

Е) жағымпаз

$$$ Трансформация арқылы сын есiмге айналған сөздер?

А) көтерiңкi, жинақы

В) өткiр, тапқыр

С) жатаған, қызу, қою

D) сары, қоңыр

Е) ұзын, қысқа, биiк

$$$ Есiм түбiрден етiстiк жасайтын көне аффикс?

А) –ғар, -гер, -қар

В) –лық, -лык, -лүг

С) – шы, -шi, -чы, -чi

D) –шы, -шi, -чы, -чi

Е) – қы, -кi, /-ғу, -кү/

$$$ Етiстiк тудырушы - ла аффиксiмен параллель қолданылатын аффикс ?

А) – лан, -лен

В) – ар, -ер, -ыр

С) – сы, -сi

D) –т, -ут, -ыт

Е) –ақ, -ек

$$$ Қазақ тiлiндегi «ұят» сөзiнiң архетипi ?

А) увут

В) утат

С) ут

D) увтан

Е) утан

$$$ Ақ сөзiнiң қай мағынасы бiрiншi пайда болған ?

А) заттық

В) сындық

С) етiстiк

D) шылау

Е) бәрi дұрыс

$$$ Төмендегi омонимдiк қатардың архетипi қайсысы ?

А) құнан ат

В) кiсiнiң аты

С) шахматтағы ат

D) оқ атты

Е) атып шықты

$$$ Үнемдеу құбылысы лексикада қандай терминмен аталып жүр?

A) метафора

B) метономия

C) синекдоха

D) гаплология

E) элизия

$$$ Тілдің замандар бойындағы тарихи даму барысының түрлі дәуірлеріндегі дыбыстық өзгеруі, оның заңдылықтарын зерттейтін сала

А) Сипаттамалық фонетика

В) Жалпы фонетика

С) Тарихи фонетика

D) Синхронды фонетика

Е) Салыстырмалы фонетика

$$$ Жалпы түркілік есім сөздердің(баш,таш) соңында келетін ш дыбысының қазақ тіліндегі көрінісі

А) С дыбысы

В) Ж. дыбысы

С) З дыбысы

D) Ч дыбысы

Е) Щ дыбысы

$$$ Аффрикат дыбысты табыңыз

А) Д дыбысы

В) Ц дыбысы

С) Л дыбысы

D) Г дыбысы

Е) Ж дыбысы

$$$ ХV-ХVIII. арасында қазақ тiлi дауыстылар жүйесiне енген дыбыстар ?

А) ә, и, у

В) ұ, ү,о, ө

С) ы, i

D) ы, и, ә

Е) о, ө, е

$$$ «уу» дыбыс тiркесi қай тiлге тән ?

А) қырғыз

В) қазақ

С) башқұрт

D) хакас

Е) чуваш

$$$ Сөз аралығында дауыстының түсiрiлуi ?

А) геминация

В) протеза

С) эпентеза

D) элизия

Е) метатеза

$$$ Қазақ тiлi фонетикалық жүйесiндегi араб-парсы мәдениетiнiң ықпалымен пайда болған ерекшелiк ?

А) г, з дыбыстарынан басталатын сөздердiң аумағы кеңейдi

В) сөздiң абсалют басында з,қ ,ә дыбыстары айтылатын болды

С) аффикстер құрамында ерiндiк дауыстылар айтылмайтын болды

D) сөз басында қатаң т,қ ,к дауыссыздары жиi қолданылатын болды

Е) ешқайсысы дұрыс емес

$$$ Сөз iшiнде қатар екi дауыссыздың арасынан дауыстының қыстырылуы ?

А) элизия

В) эпентеза

С) протеза

D) геминация

Е) метатеза

$$$ Көне түркі тілдерінде дербес фонемалық қызмет атқармаған дауыссыз дыбыстар

А) Б, п

В) Т, д

С) Қ, к

D) С, з

Е) Н, ң

$$$ Көне түркі тіліндегі сингорманизмнің көрінісі

А) Бірінші буын жуан айтылса, қалған буындар да жуан, жіңішке айтылса, қалған буындар да жіңішке айтылады

В) Қатаң дауыссыздар ұяңдармен тіркеседі

С) Ұяң дауыссыздар қатаң дауыссыздармен тіркеседі

D) Үнділер қатаң дауыссыздармен тіркеседі

Е) Бірінші буын жуан айтылса, қалған буындар жіңішке айтылады

$$$ Ж дыбысына сәйкес қолданылатын көне түркілік дыбыс

А) З дыбысы

В) С дыбысы

С) Й дыбысы

D)Ш дыбысы

Е) Ч дыбысы

$$$ Түркi тiлдерiнiң алғашқы буын құрамы 3 дыбыстан /ВАВ/ деген пiкiрдi қолдаушы ?

А) А.Н. Баскаков

В) В. Котвич

С) Н.К. Дмитриев

D) Владимирцов

Е) И.А. Батманов

$$$ Сөз алдынан дыбыстардың қосылып айтылуы ?

А) эпентеза

В) элизия

С) геминация

D) протеза

Е) диереза

$$$ «Дивани лұғат-ат түрік» қай тiлде жазылған?

А) өзбек

В) ұйғыр

С) араб

D) көне түркі тілінде

Е) чығыл

$$$ Көне түркi тiлiнде қанша дауыссыз фонема болған ?

А) 16

В) 14

С) 12

D) 18

Е) 13

$$$ Түркi тiлдерiнiң сөздерi о басында қанша буынды болып келген ?

А) бiр

В) екi

С) Үш

D) екi, үш

Е) төрт

$$$ Сөз iшiнде дауыссыздардың қосарланып келуi ?

А) элизия

В) эпентеза

С) протеза

D) геминация

Е) диереза

$$$ Түркi тiлдерiнде екпiн сөздiң қай буынына түседi?

A) соңғы

B) екiншi

C) бiрiншi

D) екпiн мүлдем жоқ

E) алдыңғы

$$$ Қазiргi қазақ тiліндегi қай дыбысты көптеген ғалымдар аффрикат деп есептейдi?

А) ж

В) ш

С) с

D) д

Е) ч

$$$ Көне түркi тiлiндегi дауыстылар саны ?

А) 15

В) 7

С) 8

D) 6

Е) 5

$$$ Ең ежелгi аффрикат

А) тс

В) дж

С) тш

D) дз

Е) тѕ

$$$ Сөз ортасындағы ғ, г дыбыстарының қазiргi қазақ тiлiндегi өзерген сипаты

А) қатаңдау

В) түсіп қалу

С) и, у дыбыстары

D) сақталу

Е) қосылып айтылу

$$$ «уғ» дыбыс тiркесi қай тiлге тән ?

А) қырғыз

В) қазақ

С) башқұрт

D) хакас

Е) чуваш

$$$ Көне, жаңа түркi тiлдерiнде сөз басында айтылмайтын дыбыс

А) ж

В) ң

С) й

D) л

Е) р

$$$ «Кодекс Куманикус» тiлiнде қанша дауысты дыбыс бар ?

А) 8

В) 7

С) 11

D) 9

Е) 6

$$$ Түркi тiлдерiндегi түбiр сөздер қандай буынды болып келген ?

А) ашық

В) тұйық

С) бiтеу

D) Үшеуi де дұрыс

Е) Үшеуi де дұрыс емес

$$$ Дауыстылардың жуан,жiңiшке болып жiктелуi олардың қандай белгiлерiне байланысты ?

А) дыбыстау органдарының ашылу дәрежесiне

В) ерiннiң қатысына қарай

С) тілдің қатысына қарай

D) естiлу дәрежесiне қарай

Е) ауаның бөгетсiз шығуына байланысты

$$$ Қазақ тiлi дауыстылар жүйесiн Ж.Аралбаев қанша кезеңге бөлiп қарайды?

А) төрт

В) екi

С) Үш

D) бес

Е) алты

$$$ Көне түркi дәуiрiнде болған үш дауысты фонема ?

А) а, i, у

В) ә,и, у

С) о, ө, е

D) а, ы, у

Е) ы, i, и

75. Қай ғасырда дауыстылар жүйесi ә, и, у дыбыстарымен толықты ?

А) Х ғғ

В) ХI-ХII ғғ

С) ХIII-ХIV ғғ

D) ХV-ХVII ғғ

Е) ХIХ ғ

$$$ Қазiргi қазақ тiлiнде езу дауыстылары сөздiң қай буынында кездеседi ?

А) алғашқы

В) соңғы

С) ортасында

D) сөздiң барлық шенiнде

Е) екiншi буында

$$$ Сөздiң тек басқы позициясында /қазақ тiлiнде/ айтылатын фонема ?

А) а

В) ә

С) е

D) ы

Е) i

$$$ Дауыссыз дыбыстар қосындысы қалай аталады ?

А) монофтонг

В) дифтонг

С) дифтонгоид

D) аффрикат

Е) трифтонг

$$$ Дауыстылармен тiркесi қырғыз тiлiнде созылыңқыға, қазақ тiлiндегi дифтонгiге сәйкес келетiн дауыссыздар?

А) Ғ, г

В) Қ, к

С) т, д

D) п, ф

Е) с, ш

$$$ Қазiргi түркi тiлдерiндегi i бiр кезгi и-дiң редукцияға ұшыраған, қысаңданған түрi дейтiн пiкiр кiмдiкi?

А) С.Е. Малов

В) Н.К.Дмитриев

С) В.В. Радлов

D) Н.А. Баскаков

Е) А.М. Щербак

$$$ Жалпы түркiлiк консонантизм жасалу орнына қарай қалай жiктеледi?

А) қатаң, ұяң, үндi

В) шұғыл, ызың

С) ерiндiк, тiл, көмей

D) жуан, жiңiшке

Е) ашық, қысаң

$$$ Түркi негiз тiлiнде анлаут позицияда негiзiнен қандай дауыссыздар қолданылған ?

А) Ұяң

В)Үндi

С) Қатаң

D) шұғыл

Е) ызың

$$$ Сөз басының бiршама қатаң естiлуi қай тiлдердiң белгiсiне жатады?

А) оғыз тiлдерi

В) бұлғар тiлдерi

С) қарлұқ тiлдерi

D) қыпшақ тiлдерi

E) гагауз тiлi

$$$ «Н дыбысы көне түркi тiлiнде болған емес,өйткенi Алтай негiз тiлiнде болған н, ң дыбысына айналып кеткен» деп қараған ғалым?

А) С.Е. Малов

В) М. Рясанен

С) И.А. Батманов

D) А.М. Щербак

Е) В.А. Богородицкий

$$$ Көне түркi тiлiнде т дыбысы қай позицияда жұмсалған?

А) анлаут

В) инлаут

С) ауслаут

D) барлық позицияда

Е) сөз ортасы мен соңында

$$$ Қазақ тiлiнiң өзiне тән /алайда говорлар құрамында ғана сақталған/ аффрикат дыбыстар

А) дж, ч

В) тс, тш

С) дз

D) тһ, тй

Е) дй

$$$ Протезалық құбылысты табыңыз.

А) тұрба, бөрене

В) үстел, ырза, орыс

С) мән, мәлiм

D) қарғылач, йағмур

Е) қузғун-құзғын

$$$ Геминациялық құбылысты табыңыз

А) Бөрене

В) Қатты

С) Қала

D) Дана

Е) Ағаш

$$$ Ежелгi түркi жазбалары тiлiнде кездесетiн диссимиляциялық тiркестерге құрылған сөздердi табыңыз.

А) тамға, келдi

В) едгү, адырылдым

С) баңба, бұнда

D) бертi, бунта, едкү

Е) ендi, игi

$$$ Қазiргi түркi тiлдерi iшiнде ерiн үндестiгi жүйелi сақталатын тiл ?

А) қазақ тiлi

В) қырғыз тiлi

С) өзбек тiлi

D) түрiкмен тiлi

Е) азербайжан тiлi

$$$ Редукция нәтижесiнде пайда болған формалар

А) –ғару, -геру

В)—ла, -да

С) –ғылтым, -сымақ

D) –қ, -у

Е) –тұғын, -тын

$$$ Фузия нәтижесiнде пайда болған аффикстер

А) – бен, -мен, -пен

В) –сыз, -сыра

С) –лы, -iл

D) –шы, -шi

Е) –қыз, -кiз, -тыр

$$$ Бiр дыбыстың бiрнеше вариантқа ыдырауы

А) конвергенция

В) редукция

С) элизия

D) эпентеза

Е) дивергенция

$$$ Генезисi жағынан әр түрлi топтарға жататын сөздер мен тұлғалардың дыбысталуы жағынан бiрыңғай, бiрдейлiгiн бiлдiретiн құбылыс?

А) дивергенция

В) конвергенция

С) аналогия

D) фузия

Е) элизия

$$$ Екi-үш буынды сөздер қай кезеңдерден бастап актив қолданыла бастаған?

А) өте ертеден

В) V-VIII ғ. ескерткiштерiнен бастап

С) Х-ХI ғасырлардан

D) ХV-ХVIII ғасырлардан

Е) ХIХ ғасырдан

$$$ Яғмұр-ямғұр, сарымсақ– самырсақ болып айтылуы қандай құбылыс ?

А) элизия

В) эпентеза

С) метатеза

D) протеза

Е) апокопа

$$$ Түркі тілдері типологиялық жақтан (морфологиялық) қай тілдердің қатарына жатады?

А) Полисинтетикалық тілдер

В) Агглютинативті тілдер

С) Флективті тілдер

D)Даралаушы тілдер

Е) Бәрі дұрыс

$$$ Агглютинатив дегеніміз

А) Толық сөйлемнің бір сөзбен берілуі

В) Суффикс, префикс, инфикстердің түбірдің алдынан әрі соң да жалғануы

С) Граммаикалық мағынаның түбірге аффикстердің жалғануы арқылы берілуі

D)Сөз тудырудың ең басты тәсілі ретінде біріктіру тәсілі қолданылуы

Е) Білмеймін

$$$ Көне түркі тілдерінде мол кездесетін күрделі сөздер

А) Күрделі сан есім

В) Адам, жер атаулары

С) Күрделі етістік

D) Күрделі үстеу

Е) Күрделі одағай

$$$ Алғаш пайда болған сөз табы

А) Сын есім

В) Зат есім

С) Үстеу

D) Одағай

Е) Есімдік

$$$ Н.А. Баскаков түркi тiлдерiнiң тарихи –типологиялық фонологиясын неше кезеңге бөледi ?

А) бес

В) төрт

С) үш

D) екi

Е) алты

$$$ Тарихи ескерткiштерде б-дан басталатын сөздер қазiргi тiлдерде қандай дыбысқа ауысқан?

A) м

В) ф

С) в

D) п

Е) ешқайсысы дұрыс емес

$$$ Тiлдiк үнемдеу заңы дегенiмiз не ?

А) элизия, апокопа

В) метонимия

С) сiңiсу, кiрiгу

D). эллипсис

E) бәрi үнемдеу заңына кiредi

$$$ Палатольдық гармония дегенiмiз не ?

А) ерiн үндестiгi

В) буын үндестiгi

С) ассимиляция

D) диссимиляция

Е) тіл үндестігі

$$$ Лабиалдық гармония?

А) ерiн үндестiгi

В) буындардың бiрыңғай жуан,жiңiшке болуы.

С) дауыссыздардың үндесуi

D) дауыссыздардың үндеспеуi

Е) бәрi дұрыс емес

$$$ Сингармониялық параллельдер мен варианттар неше топқа бөлiнедi?

А) 4

В) 3

С) 2

D) 5

Е) бөлiнбейдi

$$$ Қазақ тіл сөздерiнде сөз басында дербес дыбысталмайтын дыбыстар:

A) c, з

B) қ, ғ

C) р, л

D) б, п

E) м, н

$$$ Сөз басындағы, сөз аяғындағы қос дауыссыздар қай дәуiрде жойылды?

A) флекциялық, құрылым дәуiрi

B) ежелгi дәуiр

C) агглютинативтi құрылым дәуiрi

D) полисинтетика дәуiрi

E) бәрi дұрыс

$$$ Фонемалық қатары жоқ дауыссыз дыбысты көрсетiңiз

A) қ

B) п

C) р

D) ғ

E) т

$$$ Түркі тілдерін батыс хун бұтағы, шығыс хун бұтағы деп бөлген ғалым

А) В.В.Радлов

В) А.Н.Самойлович

С) Н.А.Баскаков

D) С.Е.Малов

Е) Бұлай бөлінген жоқ

$$$ Морфологиядағы үнемдеу заңы ?

A) сiңiсу

B) эллипсис

C) гаплология

D) элизия

E) метономия

$$$ Түркi тiлдерiндегi,оның iшiнде қазақ тiлiндегi дауыссыздардың түрлi сәйкестiктерiн Б. Сағындықұлы нешеге бөледi?

A) 2

B) 3

C) 4

D) бөлмейдi

E) 5

$$$ «Историко –типологическая фонология тюркских языков» атты еңбектiң авторы?

A) Н.А. Баскаков

B) В.В. Радлов

C) П.М. Мелиоранский

D) Н.И.Ильминский

E) Н.К. Дмитриев

$$$ Силлабофонема дегенiмiз не?

A) бiр ғана дауыстымен бiр ғана дауыссыздан тұратын морфема

B) тек қана бiр ғана дауыстыдан тұратын морфема

C) тек дауыссыздардан тұратын морфема

D) морфемаларды байланыстыратын дәнекер дыбыс

E) бәрi дұрыс

$$$ Сөздің ең түпкі, ары қарай бөлшектеуге келмейтін мағыналы бөлшегі

А) Туынды түбір

В) Негізгі түбір

С) Көне түбір

D) Өлі түбір

Е) Кірме түбір

$$$ Қазақ тiлiнде сөз басындағы у көне түркiлiк қандай дыбыс тiркестерiне сәйкес келедi?

A) оғ, уғ, ығ

B) оқ, уқ, ық

C) уг, өг

D) iй, ый

E) ешқайсысына

$$$ Түркологияда қалыптасқан пiкiр бойынша жiктеу есiмдiктерi жалғаудың қай түрiнiң түп негiзi саналады?

A) тәуелдiктiң I, II жағы

B) тәуелдiктiң III жағы

C) көптiк жалғауы

D) көмектес септiгiнiң жалғауы

E) iлiк септiгiнiң жалғауы

$$$ Тілдің грамматикалық құрылысын, ондағы грамматикалық категориялар мен грамматикалық формалардың пайда болуы мен бірітіндеп қалыптасып дамуын тарихи тұрғыдан қарастырып баяндайтын грамматика

А) Сипаттама грамматика

В) Синхронды грамматика

С) Салыстырмалы грамматика

D) Тарихи грамматика

Е) Жалпы грамматика

$$$ Орхон –Енисей жазбаларының тілінде кездескен көптік жалғауының бірі

А) – т

В) – д

С) – ш

D) – б

Е) – к

$$$ I жақ – м, - ым, - ім, - им, - ум, - үм, -ам, - әм тәрізді көне жалғаулар қай жалғауға тән?

А) Көптік жалғауына

В) Тәуелдік жалғауына

С) Септік жалғауына

D) Жіктік жалғауына

Е) Бәріне де тән емес

$$$ Баяндауыш қызметіндегі сөздердің грамматикалық көрсеткіші ретінде жұмсалатын жалғау

А) Тәуелдік жалғау

В) Септік жалғау

С) Жіктік жалғау

D) Көптік жалғау

Е) Жалғаулықтар

$$$ Ілік жалғауының байырғы варианты

А) – ың, - ің

В) – ық, - ік

С) – аң, - ең

D) – тың, тің

Е) – дың, - дің

$$$ Бір кезгі тәуелдік жалғауының есімдіктерге жалғанып, морфологиялық ығысу процесіне ұшырауының нәтижесінде пайда болған деп қаралатын септік жалғауы

А) Атау септігі

В) Барыс септігі

С) Табыс септігі

D) Жатыс септігі

Е) Шығыс септігі

$$$ – ғару, - геру септiк жалғаулары қандай мәндi бiлдiредi?

A) көлем, кеңiстiк

B) мекен

C) iс- қимыл бағытталған обьектi

D) мақсат - себеп

E) мезгiл

$$$ –ға, - қа, - ге, - ке септiк жалғаулары қандай мәндi бiлдiредi?

A) iс – қимыл бағытталған обьектi

B) көлем, кеңiстiк, мекен

C) мақсат - себеп

D) мезгiл

E) қимыл - сын

$$$ Көне түркi тiлiнде әрi көптiк, әрi сыпайылық мәнде айтылған жiктiк жалғауы?

A) – лар

B) - ыңыз

C) - т

D) - з

E) – н

$$$ Көптiктi бiлдiретiн көне формалар?

A) –лар, лер

B) – ық, - iк – қ, - к

C) –з,

D) - дар, - дер, - лер

E) - тар, - тер,- лер

$$$ Көптiк жалғауын «III жақ жiктеу есiмдiгi мен – ар жұрнағы арасындағы ығысу» деп қараған ғалым?

A) В. А. Богородицкий

B) Т. Ковальский

C) Н.А. Баскаков

D) С. Е. Малов

E) А.Н. Кононов

$$$ Көптiк жалғауы iстiң дүркiндiлiгiн бiлдiретiн – ла қосымшасы мен келер шақ есiмшенiң - ар жұрнағынан бiрiккен деген пiкiрдi айтқан кiм?

A) Г. Ковальский

B) В.А. Богородицкий

C) Н.А. Баскаков

D) А.М. Щербак

E) А. Габен

$$$ Етiстiк пен есiмдер синкретизмi неше түрге бөлiнедi?

A) 4

B) 2

C) 3

D) 5

E) 6

$$$ Асты сызылған сөз қай септiкте тұр. Иарақлығ қантан келiп иаңа елтдi.

A) барыс

B) шығыс

C) көмектес

D) жатыс

E) атау

$$$ Iлiк септiгi табыс жалғауымен бiр негiзден тараған дейтiн пiкiр авторы?

A) А.Н. Баскаков

B) Э.В. Севортян

C) Г. Рамстедт

D) В.В. Радлов

E) А.М. Кононов

$$$ Изафеттiк қатынаста тұрған тiркес

A) доңыз йылы

B) яш ұғлан

C) балшықлы су

D) яшурун иман

E) аның қасы

$$$ Көмектес септiк - бен жалғауының көне түрi?

A) бiрлен

B) болған

C) бiрге

D) iлен

E) бәрi дұрыс емес

$$$ Синкретизм дегенiмiз не?

A) грамматикалық мәні мен қызметi жағынан ғана бiрдей болмайтын сөздер

B) грамматикалық мәнi бiр сөздер

C) қызметi /гр/ бiрдей сөздер

D) фонетикалық құрылысы жағынан бiр – бiрiнен ерекше сөздер

E) бәрi дұрыс

$$$ Iшкi флексия тәсiлi қай тiлдерге тән?

A) түркi тiлдерi

B) фин - угор тiлдерi

C) үндi – еуропа тiлдерi

D) монғол тiлдерi

E) тунгус- маньчжур тiлдерi

$$$ Көптiк мағына тудырудың негiзгi жолы?

A) сан есiм мен зат есiмнiң тiркелуi

B) қос сөздер арқылы берiлуi

C) көптiк мән бiлдiретiн дербес сөздер арқылы

D) жалпылау есiмдiктерi арқылы

E) көптiк жалғаулары арқылы

$$$ Түркологияда қалыптасқан пiкiр бойынша тәуелдiк жалғауларының арғы негiзi

A) жiктеу есiмдiктерi

B) сiлтеу есiмдiктерi

C) өз алдына дербес мағыналы сөздер

D) iлiк формалы сөздер

E) ешқайсысы дұрыс емес

$$$ Берiлген сөйлемде атау тұлғалы сөз қай септiк орнына жұмсалып тұр?

Көгмен аша қырқыз йiрiңе тегi гүледiмiз

A) iлiк

B) табыс

C) жатыс

D) шығыс

E) көмектес

$$$ Сөйлемде iлiк тұлғасында тұрған сөздi табыңыз. Олурпан түрк будуның iлiн, төрүсiн тута бiрмiс.

A) олурпан

B) түрк

C) будуның

D) iлiн

E) төрүсiн

$$$ Сөйлемнен табыс септiгiнде тұрған сөздi табыңыз. Көгмен йышығ йорып, қырқыз будунығ уда басдымыз.

A) көгмен

B) йорып

C) қырқыз

D) будунығ

E) басдымыз

$$$ Көне түркi жазбаларында кездесетiн барыс септiк жалғаулары.

A) – ғару, -ру, - йа, - а

B) – ығ,- iг, -ұғ, - үг

C) – нүң, - наң, - нүң

D) – ы, -й

E) - ғ, - г

$$$ Жатыс жалғаулы сөз қай септiк қызметiнде қолданылып тұр: Иарыс йазыда он түмен сү терiлтi.

A) табыс

B) барыс

C) шығыс

D) iлiк

E) жатыс

$$$ Көне түркі тілдерінде істің иесін, іс - әрекетті жасаушы субъектіні білдіретін сөздерді жасайтын жұрнақ

А) – Ла, - ле

В) – чы, - чі

С) – ды, - ді

D) – қы, - кі

Е) – ша, - ше

$$$ Түбір мен қосымшаның бірігуінен жасалған сын есімді сөз

А) көк

В) қызыл

С) ақ

D) сұр

Е) кең

$$$ Сын есім жасайтын – лығ, - ліг аффиксінің қазіргі қалпы

А. – лық, - лік

В. – лы, - лі

С. – дық, - дік

Д. – ла, - ле

Е. – ыл, іл

$$$ Редупликация жолымен берiлген шырай мәнi.

A) артуқрақ

B) -әп - әггү -үп -үрүң

C) сарығ арақ

D) дүм артуқ

E) қызғылт, сарғылт

$$$ Рамстедт алтай тiлдерiне ортақ деп көрсеткен сан есiм?

A) төрт

B) бес

C) алты

D) жетi

E) сегiз

$$$ Қазiр қолданудан шығып қалған сан есiм

A) ики

B) йигими

C) елиг

D) отуз

E) түмен

$$$ Орхон – Енисей жазбалары бойынша 12 санының дұрыс оқылуы

A) он екi

B) екi бiрге

C) бiр де екi

D) екi жиырма

E) бiр жиырма

$$$ Екі сан есімнің бірігуінен жасалған сан есімдер

А) алпыс, елу

В) Сексен, тоқсан

С) Отыз, қырық

D) он, жиырма

Е) мың,

$$$ Әрi жiктеулiк, әрi септеулiк мәндi бiлдiре алатын есiмдiк?

A) ол

B) сол

C) бұл

D) мен

E) мiне

$$$ Қандай, қайда? сұрау есімдіктеріне ортақ түбір

А) Қай

В) Қан

С) Қа

D) Бәрі дұрыс

Е) бәрі дұрыс емес

$$$ Көне түркі тілдерінде қолданылған көсемше жұрнағы

А) – п, - пан, - пен

В) –мыш, - міш

С) - Ған, - ген

D) – атын, - етін

Е) – мақ,

$$$ Көсемше тұлғасындағы сөздер.

A) уча, өлү, алурыпан

B) тегмiш, бiтмiш

C) көрүр, бiлiр

D) бiлiгiг

E) өлтүрейiн

$$$ «Өлі» қосымша болып сақталып қалған, көне түркілік есімше форманты

А) – ған, - ген

В) – мыш, - міш

С) - Мақ, - мек

D) – ар, - ер

Е) – атын, - етін

$$$ Қазіргі түркі тілдерінде, соның бірі қазақ тілінде есімшенің – р, - ар, -ер қосымшасы қай шақтық мән береді?

А) Ауыспалы осы шақ

В) Мақсатты келер шақ

С) Келер шақ

D) Жедел өткен шақ

Е) Өткен шақ

$$$ Түркі тілдерінде ежелден етістік жасайтын аффикс

А) – ла, - ле

В) – сын, - сін

С) - сымақ

D) – сыра, сіре

Е) – ша, - ше

$$$ Әрi салт, әрi сабақтылық мәнде жұмсалатын етiстiктер.

A) жұбан, өт

B) жұбат, өткiз

C) жүр, айнал, жүз

D) қана, қанат

E) ойна, ойнат

$$$ Бұйрық рай қосымшалары шығу, қалыптасу тегi тұрғысынан қай жалғаулармен байланысты?

A) көптiк

B) септiк

C) тәуелдiк

D) жiктiк

E) бәрi дұрыс емес

$$$ Сөйлемдегi етiстiктер қай рай тұлғасында тұр. Түрк будун өлтүрейiн, уруғсыратайын.

A) ашық рай

B) қалау рай

C) бұйрық рай

D) шартты рай

E) бәрi дұрыс емес

$$$ Тілдің барлық салаларының (дыбыс, фонемалар жүйесі мен морфологиялық құрылымын, синтаксисін, лексикасын) қалыптасуы мен даму, өзгеру жолдары мен бағыттарын зерттейтін сала

А) Жеке грамматика

В) Жалпы грамматика

С) Сипаттама грамматика

D) Тарихи грамматика

Е) Синхронды грамматика

$$$ «Көне түркі жазба ескерткіштері тілі» пәнінің зерттеу объектісі

А) Түркі тілдерінің бір – бірінен ерекшеліктерін айқындайды

В) Түркі тілдерінің ортақ заңдылықтарын айқындайды

С) Тілдің қазіргі қалпын айқындайды

D) Жеке бір тілдің даму, қалыптасуын айқындайды

Е) Көне түркі жазба ескерткіштерінің тілін айқындайды

$$$ Ғ. Айдаровтың авторлығымен шыққан монография

А) Қазақ тілінің тарихи грамматикасы

В) Түркі тілдерінің салыстырмалы грамматикасы

С) Көне түркі жазба ескерткіштерінің тілі

D) Қазіргі қазақ тілі

Е) Жалпы тіл білімі

$$$ Түркі тілдерін салыстыра зерттейтін сала, пән

А) Қазақ тілінің тарихи грамматикасы

В) Түркі тілдерінің салыстырмалы грамматикасы

С) Түркітануға кіріспе

D) Көне түркі жазба ескерткіштерінің тілі

Е) Тарихи морфология

$$$ Көне дәуір ескерткіштері, фольклор, онамастика, қазіргі тіл т.б. негізгі маңызы

А) Қазақ тілі тарихи грамматикасын білудің көздері болып табылады

В) Тарихи мұра болып табылады

С) Өз дәуіріне ғана тән тілдік нұсқалар болып табылады

D) Әрбір тілдің өзіне тән ескерткіштері болып табылады

Е) бәрі де дұрыс емес

$$$ Оғыз – қыпшақ, қыпшақ тілдерінің ескерткіштері қай кезеңге тән?

А) Қазақтың халық тілі қалыптасқанға дейінгі ескерткіштер

В) Қазақтың халық тілі қалыптасқаннан кейінгі ескерткіштер

С) Қазақтың ұлттық әдеби тілі қалыптасқаннан кейінгі ескерткіштер

D) бәрі де дұрыс

Е) Бәрі де дұрыс емес

$$$ Ретроспективтік әдіс дегеніміз

А) Тiл-тiлдiң өзiндiк ерекшелiктерiмен қатар, көпшiлiк тiлдерге ортақ заңдылықтардың да бар екендiгiн дәлелдейтiн әдiс

В) Тiлдердiң, диалектiлердiң өзара ықпалдасу процесiнiң сипаты мен дәрежесiн, оның орны мен таралу аймағын айқындап беретiн әдiс

С) Белгiлi бiр дәуiрдегi тiлдi жан-жақты сипаттауға немесе оның механизмiн түгелдей дәлелдеп шығуға құрылған әдiс

D) Бүгiнгi тiл ерекшелiктерiн талдауға сүйене отырып, сол тiлдердiң көне дәуiрге қатысын айқындау әдiсi

Е) Материалдық элементтердің ұқсас, ұқсас еместігіне қарамай, жүйелі қатынастар арқылы көрінетін тілдік ярустарды салыстыру әдісі

$$$ Ареальдық әдіс дегеніміз

А) Белгiлi бiр дәуiрдегi тiлдi жан-жақты сипаттауға немесе оның механизмiн түгелдей дәлелдеп шығуға құрылған әдiс

В) Тiл-тiлдiң өзiндiк ерекшелiктерiмен қатар, көпшiлiк тiлдерге ортақ заңдылықтардың да бар екендiгiн дәлелдейтiн әдiс

С) Тілдің бүгінгі қалпын айқындау әдісі

D) Бүгiнгi тiл ерекшелiктерiн талдауға сүйене отырып, сол тiлдердiң көне дәуiрге қатысын айқындау әдiсi

Е) Тiлдердiң, диалектiлердiң өзара ықпалдасу процесiнiң сипаты мен дәрежесiн, оның орны мен таралу аймағын айқындап беретiн әдiс

$$$ Типологиялық салыстыру әдісі

А) Тiлдердiң, диалектiлердiң өзара ықпалдасу процесiнiң сипаты мен дәрежесiн, оның орны мен таралу аймағын айқындап беретiн әдiс

В) Материалдық элементтердің ұқсас, ұқсас еместігіне қарамай, жүйелі қатынастар арқылы көрінетін тілдік ярустарды салыстыру

D) Тiл-тiлдiң өзiндiк ерекшелiктерiмен қатар, көпшiлiк тiлдерге ортақ заңдылықтардың да бар екендiгiн дәлелдейтiн әдiс

Е) Бүгiнгi тiл ерекшелiктерiн талдауға сүйене отырып, сол тiлдердiң көне дәуiрге қатысын айқындау әдiсi

$$$ Синхрондық сипаттау әдісі дегеніміз

А) Материалдық элементтердің ұқсас, ұқсас еместігіне қарамай, жүйелі қатынастар арқылы көрінетін тілдік ярустарды салыстыру әдісі

В) Бүгiнгi тiл ерекшелiктерiн талдауға сүйене отырып, сол тiлдердiң көне дәуiрге қатысын айқындау әдiсi

С) Тiлдердiң, диалектiлердiң өзара ықпалдасу процесiнiң сипаты мен дәрежесiн, оның орны мен таралу аймағын айқындап беретiн әдiс

D) Белгiлi бiр дәуiрдегi тiлдi жан-жақты сипаттауға немесе оның механизмiн түгелдей дәлелдеп шығуға құрылған әдiс

Е) Тiл-тiлдiң өзiндiк ерекшелiктерiмен қатар, көпшiлiк тiлдерге ортақ заңдылықтардың да бар екендiгiн дәлелдейтiн әдiс

$$$ Түркі тілдерін алты түрлі фонетикалық және морфологиялық айырым белгілеріне, этникалық түпкі негізіне қарай топтастырған ғалым

А) А.Н.Баскаков

В) В.Корш

С) С.Е.Малов

D) А.Н.Самоилович

Е) В.В.Радлов

$$$ Қазақ тілі Н.А.Баскаков классификациясы бойынша түркі тілдерінің қай тобына жатады?

А) Қарлұқ тобы

В) Ұйғыр – оғыз тобы

С) Оғыз тобы

D) Қыпшақ тобы

Е) Бұлғар тобы

$$$ Орхон - Енисей ескерткіштерінің кезеңі

А) XIII – XV ғасыр

В) VII – XVI ғасыр

С) XV-XVIII ғасыр

D) X-XII ғасыр

Е) XIXғасыр

$$$ Қазақ тілімен бірге қыпшақ - ноғай тілдер тобына енетін тіл

А) Өзбек

В) Ұйғыр

С) Ноғай

D) Әзербайжан

Е) Түрік

$$$ Дания ғалымы В.Томсен алғаш оқып, зерттеген ескерткіш

А) Ұйғыр жазуының нұсқалары

В) Оғыз – қыпшақ тілдерінің ескерткіші

С) Орхон – Енисей ескерткіштері

D) Қыпшақ тілінің ескерткіші

Е) Құдатқу білік

$$$ Қазақ тілі вокализмі құрамындағы «жаңа» дыбыстар (э,и, у,) қай тілдің әсерімен келді?

А) Араб – парсы тілінің

В) Орыс тілінің

С) түркі тілінің

D) ағылшын тілінің

Е) Бұрыннан бар

$$$ Қазіргі қазақ тіліндегі байырғы сөздерде у, и дыбыстарының көрінісі

А) Ұу, үу, ый, ій

В) Уұ, уү, йы, йі

С) у, и

D) ыу,іу,ұй,үй

Е) Бәрі де дұрыс емес

$$$ Қазақ тілі фонетикалық жүйесінде араб – парсы тілінің ықпалымен пайда болған ерекшелік

А) Сөздің абсолют басында з,ғ.г,ә дыбыстары айтылатын болды

В) Аффикстер құрамында еріндік дауыстылар айтылмайтын болды

С) Сөз басында қатаң т,қ,к дауыссыздары қолданылатын болды

D) Г,з дыбыстарынан басталатын сөздердің аумағы кеңейді, э дыбысы орнықты

Е) Сөздің екінші буынында езулік дыбыстар айтылатын болды

$$$ Н.М.Ильминскийдің «Материалы к изучению киргизского (казахского) наречия» атты еңбегінің маңызы

А) Қазақ зерттеушілері қазақ тілінің алғашқы грамматикасы деп атады

В) Қазақ тілі жөнінде құнды дерек жоқ

С) Қазақ тілін үйренуі үшін жазған

D) Қазақ тіліне қатысы жоқ еңбек

Е) Білмеймін

$$$ Француз тілінде қазақ тілі жөнінде жазылған кітап

А) Н.М.Ильминский «Материалы к изучению киргизского наречия»

В) Г.Ю.Клапрот «Қырғыз тілінен»

С) М.А.Терентьев «Грамматика турецкая, персидская, киргизская и узбекская»

D) В.В.Катаринский «Грамматика киргизского языка»

Е) П.М.Мелиоранский «Краткая грамматика казах – киргизского языка»

$$$ Түркі тілдерінің морфологиялық жүйесі мен фонетикалық айырмашылығы көрсетілген алғашқы еңбек

А) М.Қашқари «Диван луғат ат – түрік»

В) «Ибн Муханна» сөздігі

С) Мухаммед Салих «Аш – Шүзүру Захәбіия бел – китабия Ахмедия фил луғатит – туркия»

D) Абу Хайиан «Китаб әл – идрак ли – лисан әл – атрак»

Е) «Терджуман түркий уа ғараби»

$$$ Қыпшақ тілінің сипаты алғаш қай еңбекпен белгілі болды?

А) «Оғыз наме»

В) М.Қашқари «Диван лұғат ат – түрік»

С) «Кодекс куманикус»

D) Ю.А. Баласағұни «Құтадғу біліг»

Е) Білмеймін

$$$ Көне түркі тілінде есімдерден зат есім жасайтын жұрнақты тап

А) – м, - ум, - үм, - ым

В) – Лық, - лығ, - лік, - ліг, - луқ, - лук

С) – қын, - кін, - ғын, - гін

D) – мыс, - міс, - мыш, - міш

Е) – қақ, - кек, - ғақ, - гек

$$$ Әрі заттық, әрі сындық мағына беретін сөзді тап

А) жарық, ауру

В) Қоңыр, кең

С) Күзгі, кешкі

D) ашық, аласа

Е) ашушаң, тершең

$$$ Субстантивтену қандай процесс?

А) Басқа сөз табының сын есімге айналуы

В) Сан есімге айналуы

С) Етістікке айналуы

D) Зат есімге айналуы

Е) Үстеуге айналуы

$$$ Түбір мен қосымшаның көнеруі арқылы сын есімге айналған сөздер

А) Ұзын, ұзар

В) Көк, қара

С) көңілшек, сөзшең

D) білгір, тапқыр

Е) Ақ, ақшыл

$$$ Етістіктен сын есім жасайтын күрделі жұрнақты табыңыз

А) –з, - ыз, - із

В) – р, -ыр, - ір

С) – малы, - мелі

D) - н,- ын, - ін

Е) – сыз, сіз

$$$ Есім түбірден етістік жасайтын көне аффикс

А) – а, - е

В) – қан, - кен

С) – п, - ып, -іп

D) –с, - ыс, - іс

Е) – мақ, - мек

$$$ Түбір мен қосымшаның көнеруі арқылы біртұтас түбірге айналған зат есім

А) Алма, өрік

В) Тізе, білек

С) қол, саусақ

D) ойын, ойыншық

Е) Дала, қына

$$$ Қазақ тіліндегі «аяқ» сөзінің архетипі

А) Азақ

В) Адақ

С) Айақ

D) Абақ

Е) Ауйақ

$$$ Фонетикалық жағдайда дыбыстардың мүлдем түсіп қалу құбылысы

А) Редукция

В) Элизия

С) Эпентеза

D) Протеза

Е) Анокопа

$$$ Метатеза дегеніміз

А) Сөз құрамындағы дыбыстардың орны ауысуы

В) Дыбыстың сөздің ортасына қосылуы

С) Дыбыстың сөздің алдынан қосылуы

D) Дыбыстың сөздің соңынан қосылуы

Е) Дыбыстардың әлсіреп көмескіленіп, соның нәтижесінде олардың дыбысталуының өзгеруі

$$$ Протеза құбылысына ұшырап тұрған сөзді табыңыз

А) Ырақмет

В) Танкі

С) Метір

D) Өпке

Е) Алат

$$$ Эпитеза құбылысына ұшырап тұрған сөзді табыңыз

А) Литір

В) Грамнан

С) Ылас

D) Әпкел

Е) Дискі

$$$ Созылыңқы дыбыстармен айтылатын тілді табыңыз

А) Қазақ

В) Қарақалпақ

С) Ноғай

D) Қырғыз

Е) Өзбек

$$$ Дифтонг дыбыстар дегеніміз

А) Екі дауыссыз дыбыстың тіркесі

В) Екі дауысты дыбыстың тіркесі

С) Бір дауысты, бір дауыссыз дыбыстың тіркесі

D) Бір дауысты дыбыс

Е) Бір дауыссыз дыбыс

$$$ Ұу, үу дыбыс тіркесі қалай аталады?

А) Аффрикат

В) Дифтонг

С) Дифтонгоид

D) Монофтонг

Е) Трифтонг

$$$ Көне түркі жазуы қай дыбыстың негізінде жасалған?

А) Дауысты дыбыстың

В) Дауыссыз дыбыстың

С) Қатаң дауыссыздардың

D) Үнді дауыссыздардың

Е) Ұяң дауыыссыздардың

$$$ Тіл білімінде дауыссыз тілдер жүйесі қалай аталады?

А) Консонантизм

В) Вокализм

С) Лабиализм

D) дентализм

Е) Фарингализм

$$$ Монофтонг дыбыстар дегеніміз

А) Жалаң дауыссыз дыбыстар

В) Жалаң дауысты дыбыстар

С) Екі дауысты дыбыс тіркесі

D) Екі дауыссыз дыбыс тіркесі

Е) Бәрі де дұрыс

$$$ Көне түркі тіліндегі дауыстылардың саны

А) 10

В) 8

С) 7

D) 6

Е) 9

$$$ Геминация құбылысы дегеніміз

А) Дауысты дыбыстардың қосарланып қолданылуы

В) Дауыссыз дыбыстардың қосарланып қолданылуы

С) Бір дауысты, бір дауыссыз дыбыстың қосарланып қолданылуы

D) Білмеймін

Е) Дауысты дыбыстың түсіп қалуы

$$$ Дифтонг дыбыстар қай тілге тән?

А) Қырғыз

В) Хақас

С) Ойрот

D) Қазақ

Е) Алтай

$$$ Дауыстылардың еріндік, езулік болып жіктелуі олардың қандай белгілеріне байланысты?

А) Естілу дәрежесіне қарай

В) Дауыстың қатысына қарай

С) Еріннің қатысына қарай

D) Ауаның бөгетсіз шығуына қарай

Е) Дыбыстау органдарының ашылу дәрежесіне қарай

$$$ Көне түркі тілінің нұсқалары бізге қандай жазудың негізінде жетті?

А) Руникалық жазу

В) Пиктографиядық жазу

С) Логографиялық жазу

D) Буын жазуы

Е) Дыбыстық жазу

$$$ Көне ескерткіштер тілінде сөз басындағы б – ға сәйкес қолданылатын дыбыс

А) Н дыбысы

В) М дыбысы

С) П дыбысы

D) У дыбысы

Е) Й дыбысы

$$$ Көне түркі тілдерінде дауыссыз дыбыстардың жазуды белгілейтін таңбалары неше топқа бөлінген?

А) 6 топқа

В) 5 топқа

С) 4 топқа

Д) 3 топқа

Е) 2 топқа

$$$ Дауыссыз дыбыстарды жуан дауыстылармен айтылатын дауыссыздар, жіңішке дауыстылармен айтылатын дауыссыздар, жуан әрі жіңішке дауыстылармен де айтылатын дауыссыздар деп бөлу қай тілге тән?

А) Көне түркі тілдеріне

В) Жаңа түркі тілдеріне

С) Қазіргі түркі тілдеріне

D) Білмеймін

Е) Бәріне де

$$$ Түркі тілдерінде қатаң дауыыссыздар негізінен сөздің қай позициясында қолданылады?

А) Сөз басында

В) Сөз ортасында

С) Сөз аяғында

D) Сөздің барлық шенінде

Е) Еш жерде қолданылмайды

$$$ Тілдің даму барысында әр түрлі екі фонеманың бір фонеманың бойына сіңісіп, ұласып кетуі қай құбылыс?

А) Конвергенция

В) Дивергенция

С) Эллизия

D) Эпентеза

Е) Диссимиляция

$$$ Конвергенция құбылысына ұшыраған сөз

А) Шаш ~аш

В) Қас ~ қос

С) баш ~ бас

D) өш ~ көш

Е) Тас~ бас

$$$ Протезалық құбылысты табыңыз

А) Керует, бәтеңке

В) Ыстақан, үстөл

С) Қақпақ, қаппақ

D) Тырактор, тырамвай

Е) Киоскі, дискі

$$$ Біркелкі дыбыстардың немесе өзара ұқсас дыбыстардың әр басқа дыбыстар немесе сәл ғана ұқсас дыбыстар болып өзгеруі

А) Сингармонизм

В) Диссимиляция

С) Ассимиляция

D) Артикуляция

Е) Акустика

$$$ Тілдің ескі жазба нұсқаларында қолданылған сөздердің хронологиялық тәртіппен беріліп, олардың мағыналары қазіргі тілдегі сөздермен аударылып, түсінікпен берілетін сөздіктің түрі

А) Орфографиялық сөздік

В) Орфоэпиялық сөздік

С) Тарихи сөздік

D) Этимологиялық сөздік

Е) Түсіндірме сөздік

$$$ Қазақ тіліндегі конвергенция құбылысына алғаш рет назар аударған лингвист

А) В.А.Богородицкий

В) С.Е. Малов

С) Н.А.Баскаов

D) К. Аханов

Е) Қ. Жұбанов

$$$ Орхон – Енисей жазу ескерткіштерінің ең көп табылған жері

А) Қытай жері

В) Енисей, Талас өзендерінің бойы

С) Қазақстан жері

D) Арал теңізінің маңы

Е) Сырдария өзенінің ьойы

$$$ Орхон – Енисей жазулары қай ғасырда оқылды?

А) XI ғасырда

В) XII ғасырда

С) XV ғасырда

D) XVIII ғасырда

Е) XIX ғасырда

$$$ М. Қашқаридың «Диван лұғат ат – түрік» еңбегі қай ғасырда жазылды?

А) VI ғасыр

В) X ғасыр

С) XI ғасыр

D) XV ғасыр Е) XVI ғасыр

$$$ Көне түркі тілдеріндегі сарығ, суғ, кішіг сөздерінің соңындағы ғ, г дыбыстарының қазақ тіліндегі өзгерген сипаты

А) Қатаңдады

В) Сақталды

С) Қосылып айтылады

D) Түсіп қалды

Е) Қ дыбысына айналды

$$$ Қазақ тілінде еріндік дауыстылар сөздің қай буынында кездеседі?

А) Екінші буында

В) Алғашқы буында

С) Үшінші буында

D) Сөздің ортасында

Е) Сөздің барлық шенінде

$$$ Көне түркі дәуірінде болған үш дауыссыз фонема

А) Х,һ,щ

В) Ч, ш, ц

С) Б,м,й

D) Н,ң,ж

Е) Қ,к,ғ

$$$ Түркі тіліндегі ң дыбысына сәйкес қолданылатын монғолдық дыбыс тіркесі

А) Нм

В) Нғ

С) нс

D) нд

Е) Ну

$$$ Көне түркі тілдерінде кездеспейтін дауысты дыбыс

А) А

В) ө

С) ы

D) ұ

Е) У

$$$ Қазақ тіліндегі әкім, Әли сөздерінің шығыстық нұсқасы

А) Һәкім, Һәли

В) Ғәкім,Ғәли

С) Хәкім, Ғали

D) Қәкім, Қали

Е) Ғәкім,Хали

$$$ М. Қашқари «Дивани лұғат ат – түрік» еңбегінде түркі тілдерін қандай топтарға бөлді?

А) Батыс, шығыс

В) Батыс, оңтүстік

С) Солтүстік, оңтүстік

D) Солтүстік – шығыс, батыс

Е) Оңтүстік – батыс, солтүстік – шығыс

$$$ Қазіргі түркі тілдерінде ерін үндестігі әлсіз тіл

А) Ойрот тілі

В) Қырғыз тілі

С) Қазақ тілі

D) Хақас тілі

Е) Якут тілі

$$$ Қазақтың төл сөздерінде сөз басында ы,і дыбыстарымен қосылып айтылатын фонемалар

А) У, й

В) Л, р

С) С, ж

D) Б, в

Е) М, н

$$$ Қазақ тілінің жергілікті ерекшеліктерінде сақталған дыбыс сәйкестігі

А) Д ~ ж

В) Қ ~ к

С) У~ в

D) С~ з

Е) Ш ~ с

$$$ Шартты рай тұлғаларының V -VIII ғ. ескерткiштерiндегi көрiнiсi.

A) – са, - се

B) –сарф, - серф

C) – саф, - сеф

D) –сар, - сер

E) – саа, - сее

$$$ – ды өткен шақ тұлғасы – дық шақ формасынан келiп шыққан дейтiн пiкiр айтушы ғалым?

A) П.М. Мелиоранский

B) К. Броккельман

C) А. Казем- Бек

D) П. Кузнецов

E) В. Радлов

$$$ «ерті» көмекшi етiстiгi қай кезден қолданыла бастаған?

A) ХV ғ

B) ХI ғ

C) V-VIII ғ

D) ХIХ ғ

E) ХIV ғ

$$$ Ең көне аналитикалық формалардың бiрi?

A) – ып едi

B) – ып ертi

C) – мыс едi

D) - мыш ертi

E) - мыш едi

$$$ Жақ қосымшалардың қысаң дауыстылармен айтылуы тiлдiң қай дәуiрiне қатысты?

A) көне дәуiр

B) орта түркi дәуiрi

C) жаңа дәуiр

D) хун дәуiр

E) бәрiне де

$$$ Түркi тiлдерiнде о баста болмаған, кейiн тiлдiң дамуы барысында пайда болған категория?

A) тәуелдiк категориясы

B) жақтық қосымшалар

C) көптiк категориясы

D) септiк категориясы

E) бәрi

$$$ Етiстiктiң арнайы морфологиялық форманттары жоқ категориясы?

A) тұйық етiстiк

B) болымды, болымсыздық

C) рай категориясы

D) салт, сабақтылық

E) етiс категориясы

$$$ Салт етiстiктi сабақтыға айналдыратын етiс түрi?

A) өздiк

B) өзгелiк

C) ырықсыз

D) ортақ

E) бәрi

$$$ М.Қашқари « Диванында» көрсеткен етiстiктi сабақты етiстiкке айналдыратын қосымша

A) –т, -тыр

B) –қыз, - кiз

C) – ғыз, - гiз

D) – ын, - iн, - н

E) – р /- ыр/

$$$ Тәуелдiктiң III жағынан кейiн келетiн барыс септiк жалғауы?

A) –қа, -ке

B) –ға, -ге

C) – на, -не

D) –а, -е

E) бәрi дґрыс

$$$ Сөз таптарының iшiндегi ең жаңасы / Үстеуден басқа/

A) зат есiм

B) сын есiм

C) етiстiк

D) есiмдiк

E) сан есiм

$$$ – ды өткен шақ формасының арғы негiзi қимыл есiмi деп көрсеткен ғалым?

A) О. Бетлинк

B) П.М. Мелиоранский

C) П. Кузнецов

D) С.А. Казембек

E) В. Радлов

$$$ Қазiргi тiлiмiздегi түбiрден ажыратуға келмейтiн жұрнақты көрсетiңiз:

A) – ыр, - iр

B) – тыр, - тiр

C) –қыз, - кiз

D) – қыр, - кiр

E) – ғыз, - гiз

$$$ Ежелгi түркi тiлiнде түбiр етiстiк болып, қазiргi тiлiмiзде түбiрге кiрiгiп кеткен етiстiк?

A) ердi

B) қыл

C) ур

D) ет

E) бәрi дұрыс

$$$ Сөйлемдегi тәуелдiктiң III жағында тұрған сөздi көрсетiңiз.

Теңри йарылқадуқын үчүн өзүм қутум бар үчун қаған олуртым.

A) теңри

B) йарылқадуқын

C) өзүм

D) қутум

E) олуртым

$$$ Тәуелдiктiң III жағы толық түрiндегi – н элементi қазiргi тiлiмiзде қай септiктiң құрамына ауысқан?

A) атау

B) iлiк

C) шығыс

D) табыс

E) барлық септiктiң

$$$ Табыс септiгiнiң ең көне формасы?

A) –ығ, -iг, -уғ, -үг, -ғ, -г

B) –ы, -i

C) –ны, - нi

D) - ны, - ни

E) –ты, -тi

$$$ Қазiргi тiлiмiздегi қоқыс сөзiнiң құрамындағы – ыс ненiң көрсеткiшi?

A) көптiктiң

B) тәуелдiктiң

C) жақтық

D) септiктiң

E) бәрi дұрыс

$$$ – у қимыл атауының көне тұлғасы ?

A) - у

B) – уғ, - ығ, - уқ

C) – ық, - iк, -к

D) бәрi дұрыс

E) үшеуi де дұрыс емес

$$$ Флексия құбылысының түркi тiлдерiнде дамымай қалу себебi?

А) бiр буынды түбiрден әр аспағандықтан

В) ежелден флексия құбылысы болмаған

С) лексикалық қорды байытуда өнiмсiз болғандықтан

D) үшеуi де дұрыс

Е) бәрi дұрыс емес

$$$ Синтаксистiк жолмен берiлген тәуелдiлiк мәндi тiркестi көрсетiңiз.

А) будуным, қутым

В) уласы, қағаны

С) бегiн ат, бәйiт аныңдүр

D) адашыңыз, оғылың

Е) менiкi, оныкi

$$$ Тарихи синтаксистiң қарастыратын негiзгi мәселелерi ?

А) сөз тiркестерi, олардың тiркесу амал тәсiлдерi

В) сөйлем мүшелерi, олардың формалық құбылыстары, құрамдары

С) сөйлем құрылысы, мағыналық және структуралық типтерi

D) сөйлем мүшелерiнiң орналасу, басқа мүшелермен байланысу жолдары

Е) бәрi дұрыс

$$$ «Алтын қанатлұғ тұлұм қара құшман» деген сөйлемде баяндауыш қай сөз табынан ?

А) зат есiм

В) сын есiм

С) есiмдiк

D) етiстiк

Е) Үстеу

$$$ Қазақ тiлiнiң синтаксистiк құрылысында баяндауыштың негiзгi орны ?

А) сөз басы

В) сөз соңы

С) анықтауыштан кейiн

D) сөз ортасы

Е) толықтауыштан кейiн

$$$ Жалпы түркi тiлiнде жазылған көнерек шығармаларда қандай көмекшi етiстiкке аяқталған сөйлемдер көп кездеседi ?

А) едi,ердi

В) ал

С) кел

D) көр

Е) отыр

$$$ Қай жалғаулықтар немесе жалғау мәндi сөздер көне жазу нұсқаларына тән ?

А) һәм, уа, тақы

В) және, да, де

С) яки, я, немесе

D) бiрақ, алайда

Е) бiресе

$$$ Көсемшелi күрделi конструкциялар қай ғасырлардан бастап жиi қолданыла бастады ?

А) ХV ғ

В) ХVI ғ

С) ХVII ғ

D) XVIII ғ

Е) ХIХ ғ

$$$ Қазiргi тiлiмiздегi әрi,өйткенi,шейiн т.б.шылаулар қай кезеңнен бастап көрiне бастады ?

А) ХV-ХVI ғғ

В) ХVI-ХVII ғғ

С) ХVIII ғғ

D) ХIХ ғ

Е) ХХ ғ

$$$ Асты сызылған сөз қай септiкте тұр? Өзiндин соң ол хан болды

А) көмектес

В) жатыс

С) шығыс

D) барыс

Е) табыс

$$$ Көне жазбалардағы демеулiктер

А) уа, яна, ләкiн, билән

В) аның үшiн, ол себепдин

С) кiм, я, тағы

D) дигәш, таба, беру, оқ

Е) соң, кейiн, дейiн

$$$ Көмектес септiк жалғауының көне түрлерi ?

А) –мен, - бен, - пен

В) – менен, -бенен, -пенен

С) – мынан, -бынан, -пынан

D) – бiлән, -бiрлә, -бiрлән

Е) ешқайсысы дұрыс емес

$$$ Сөйлемдегi жатыс жалғаулы сөздi табыңыз. Шыңғыс хан иiгiт заманида ертә уйқудин тұрды.

А) заманида

В) ұйқудин

С) ертә

D) иiгiт

Е) турды

$$$ Сөйлемдегi шығыс жалғаулы сөз қай септiк орнына жұмсалып тұр?

Үшбү төрт ұғылдин бiрiсiнi тiләдi.

А) барыс

В) табыс

С) жатыс

D) көмектес

Е) iлiк

$$$ Сөйлемдегi сын есiмдi табыңыз: Ол яш ұғлан анасыға айтор

А) ол

В) яш

С) ұғлан

D) анасыға

Е) айтор

$$$ Сөйлемдегi асты сызылған сөз қай шырай : Соңғы келiндин бұ екi келiн пәкзалырақ тұрор.

А) жай шырай

В) күшейтпелi

С) салыстырмалы

D) асырмалы

Е) ешқайсысы дұрыс емес

$$$ Сөйлемдегi үстеу сөздi табыңыз. Андин бұрұн һишкiм ерсә екi хатұнны ибәрмәс ердi.

А) андин

В) ерсә

С) ибәрмәс ердi

D) бұрұн

Е) һишкiм

$$$ Есiмше тұлғасындағы сөз сөйлемнiң қай мүшесi? Бұлар оқымыш хатұндин туған тұрор.

А) бастауыш

В) баяндауыш

С) анықтауыш

D) толықтауыш

Е) пысықтауыш

$$$ Толымды сөйлемдi табыңыз.

А) Көнләрдә бiр күн Қара хан келiнләрiн йығды

В) Ұлығ той қылды

С) Менiң ұғлұм

D) Анларны орунда алтуртты

Е) Оғуздин ағридылар

$$$ Жалаң сөйлемдi табыңыз.

А) Бiр анадан беш ұғыл туды

В) Шыңғыс хан буйырды

С) Таңрi азалдин сәнә бәйла бердi

D) Шыңғыс хан ұрыш қылдылар

Е) Ай кебi,күн кебi халыққа арұқлұғың бар

$$$ Сөйлемдегi бастауыш қай сөз табынан болған. Сiзләр һаноз яшсыз.

А) зат есiм

В) сын есiм

С) сан есiм

D) есiмдiк

Е) етiстiк

$$$ Сөйлемнiң баяндауышы қай сөз табынан болған: Ол ұғлының аты – Темучин.

А) зат есiм

В) сын есiм

С) есiмдiк

D) етiстiк

Е) Үстеу

$$$ Сөйлемдегi жанама толықтауышты табыңыз.

А) хытай үстүне

В) ярашып

С) бiр-бiрi бiрлә

D) ұршумайдұрлар

Е) екi

$$$ Бiрыңғай мүшелi сөйлемдi табыңыз.

А) Ол юз бегi, мың бегi болды

В) Тарихның қырық тоқұзда, тоңуз иылы Шыңғыс хан анадин тұғды

С) Аның аты артұқ шықмады

D) Мендин соң сiзге қалғай

Е) Ол суның яқасы толса, анда көңiлi тынар ердi

$$$ Жалғаулықты салаласты табыңыз.

А) Самоқа-Сажанны сындырды,һәм ол иердә қауым Қоңқырат ел болдылар

В) Ұғланларны арбасы билән баштұрды,бiрнешеуi өлдi

С) Тайшотқа бiрiктi, андин Оқханға барды

D) Шағатай хан Шыңғыс ханның екiншi ұлы едi, оның ұрпағы бұл заманға дейiн бар

Е) Оғуз кiшiгiндә ғазым мақбал ердi, тамам халде көңлiн мәңә бағлап ердi

$$$ Предикаттық қатынастың аналитикалық тәсiлмен берiлуiн көрсетiңiз.

А) хайырлысы шол дұр ки бiз-- аз,ол – көп

В) мен ялғұз ғана емесмiн

С) бiз яу илән бiрге аралашуп кетдук

D) бiз азғана ел илан мұнда келдүк

Е) ол күнi су яқасында ятдұқ

$$$ Л.А. Булаховский синтаксистiк күрделi единицаны қалай атайды?

А) речь

В) фраза

С) период

D) союз периодов

Е) сложное целое

$$$ Құрмалас сөйлемнiң жай сөйлемнен айырмашылығы?

А) кемiнде екi сөйлемнен болады

В) тиянақталған бiрнеше ойды бiлдiредi

С) көп компоненттi болып келедi

D) компонент дербестiгi өте нашар, компоненттер арасындағы интонациялық кiдiрiсте онша емес

Е) бәрi дұрыс

$$$ Мақал-мәтел синтаксисiнiң ерекшелiгi?

А) сөйлемдегi сөздер саны көп болады

В) сөйлемдегi ой шашыраңқы боп келедi

С) сөйлемдегi сөздер саны мейлiнше аз, сөйлем ықшам болып келедi

D) құрмалас сөйлемге ғана құрылады

Е) бәрi дұрыс

$$$ Сөйлемнiң ұйтқысы функциясында қолданылатын мүшелер.

А) анықтауыш, баяндауыш

В) толықтауыш, баяндауыш

С) пысықтауыш

D) бастауыш, баяндауыш

Е) бастауыш, анықтауыш

$$$ Баяндауыштық қызмет атқаратын негiзгi сөз табы?

А) зат есiм

В) сын есiм

С) сан есiм

D) есiмдiк

Е) етiстiк

$$$ Тарихи тұрғыдан Р дыбысы түсiрiлiп тұрған сөздi көрсетiңiз.

А) бекiту

В) еру

С) бiлiктi

D) атаулы

Е) күштi

$$$ Е(ді), е(кен) көмекші етістігінің о бастағы қалпы

А) Ер

В) Е

С) Еп

D) Ет

Е) Ел

$$$ Көптіктің көне – з аффиксі қай сөздің құрамында бар?

А) Қаз

В) Егіз

С) Таз

D) Қыз

Е) Жаз

$$$ Чы, - чі аффиксімен негіздес аффиксті табыңыз

А) – Ча, - че

В) – чық, - чік

С) –Чыл, - чіл

D) – чақ, - чек

Е) Білмеймін

$$$ Көне түркі тіліндегі етістік негізді туынды зат есімді табыңыз

А) Басқыч, бычқуч

В) Умунчлығ

С) бедізчі,йолчы

D) Ачығсыды

Е) Бүкүрледі

$$$ Орта дәуірлерде қолданыстан шығып қалған көсемше тұлғасы

А) – п, -іп, - ып

В) – у, - ү

С) – а, - е, - й

D) – ғалы, - гелі

Е) – май, - мей

$$$ Орхон – Енисей жазбаларында кездеспейтін есімше тұлғасы

А) – ған, - ген

В) – мыш, - міш

С) – ар, - ер, - р

D) – ыр, - ір, - ур

Е) Бәрі де дұрыс

$$$ Біле шылауының орнына қай қосымша келді?

А) – да, - де

В) – мен, - пен

С) – ның, - нің

D) – нан, - нен

Е) – ды, - ді

$$$ Грамматикалық тұлғасы бар көмектес септігі қай тілге тән?

А) Башқұрт

В) Татар

С) Қазақ

D) Құмық

Е) Қарайым

$$$ Біле шылауы қазақ тілінде қай дәуірге дейін қолданыс тапты(кітаби жазба тілде)?

А) XVII ғ. аяғы

В) XVIII ғ. басы

С) XVI ғ. басы

D) XIX ғ.аяғына

Е) XX аяғы

$$$ Түркі тілдерінде зат есімдер менен сын есімдердің бір – бірінен саралануы қай дәуірде болды?

А) Көне дәуірде

В) Ең көне дәуірде

С) Жаңа дәуірде

D) Ең жаңа дәуірде

Е) Соңғы дәуірде

$$$ Көне түркі тіліндегі есім негізді туынды сын есімді табыңыз

А) Білігсіз, башсыз

В) Жыртық, жарық

С) Бүкүр, йумур

D) Қашқын. шапқын

Е) Сенгіш, білгіш

$$$ Көне түркі жазбаларында төрт отыз(26 саны)қай жүйемен жасалған?

А) Бөлшек санды кеміте санау арқылы

В) Бір санды екінші санмен көбейту арқылы

С) Бір санмен екінші санды қосу арқылы

D) Белгілі санға қоса есептеу арқылы

Е) Сан есімдерді тіркестіру арқылы

$$$ Жетіден артық жинақтау сан есімі бар тіл

А) Татар

В) Қарақалпақ

С) Ноғай

D) Қырғыз

Е) Өзбек

$$$ Қазіргі түркі тілдерінде сұрау мәнінде қолданылатын есімдіктер қай түбірдің маңына топталады?

А) Қашан, қай

В) Кім, не,қай

С) Кімі, несі

D) Қайда, не

Е) Кім, неге

$$$ Жіктеу есімдігінің барыс септігінде көрінісі

А) Менің

В) Маған

С) Мені

D) Менен

Е) Менімен

$$$ Түркі тілдеріне араб – парсы тілдерінен енген қосымша

А) – Дай

В) – Дақ

С) – Паз

D) – шыл

Е) – Сын

$$$ Қолданыстан шығып қалған көне түркілік жұрнақ

А) – Паш

В) – қыш

С) – меч

D) – лық

Е) – дақ

$$$ – ар, - ер жұрнағы арқылы жасалған өлі түбірді табыңыз

А) Қайтар

В) Итер

С) Жатар

D) Басқар

Е) Бұлар

$$$ Қазіргі тіліміздегі түбірден ажыратуға келмейтін жұрнақ

А) – ал, - ел

В) – ма, - ме

С) – қы, - кі

D) – сы, - сі

Е) – а, - е

$$$ Орхон – Енисей жазбалары бойынша 15 санының дұрыс оқылуы

А) Бір де бес

В) Он бес

С) Беш иігірмі

D) Беш онға

Е) Бір бес

Паспорт теста

Номер вопроса	Курс	Номер темы	Семестр	Уровень сложности	Прав.ответ (А,В,С,D,Е)
1	4	1	7	1	С
2	4	1	7	2	В
3	4	1	7	3	А
4	4	1	7	1	А
5	4	1	7	2	С
6	4	1	7	1	Е
7	4	1	7	2	А
8	4	1	7	3	Е
9	4	1	7	1	D
10	4	1	7	2	С
11	4	1	7	3	А
12	4	1	7	1	С
13	4	1	7	2	С
14	4	1	7	3	А
15	4	2	7	1	С
16	4	2	7	2	С
17	4	2	7	3	Е
18	4	2	7	1	А
19	4	2	7	2	D
20	4	2	7	3	В
21	4	2	7	1	В
22	4	2	7	2	С
23	4	2	7	3	А
24	4	2	7	1	В
25	4	2	7	2	С
26	4	2	7	3	С
27	4	3	7	1	В
28	4	3	7	2	А
29	4	3	7	1	В
30	4	3	7	2	В
31	4	3	7	3	В
32	4	3	7	1	А
33	4	3	7	2	В
34	4	3	7	3	С
35	4	3	7	1	D
36	4	4	7	1	А
37	4	4	7	2	D
38	4	4	7	3	В
39	4	4	7	1	С
40	4	5	7	2	А
41	4	5	7	3	А
42	4	5	7	1	С
43	4	5	7	2	С
44	4	5	7	3	Е
45	4	5	7	1	В
46	4	5	7	2	А
47	4	5	7	3	А
48	4	5	7	1	В
49	4	5	7	2	А
50	4	5	7	3	А
51	4	5	7	1	D
52	4	5	7	1	В
53	4	5	7	2	В
54	4	5	7	3	С
55	4	5	7	1	А
56	4	5	7	2	С
57	4	5	7	3	А
58	4	5	7	1	D
59	4	5	7	2	D
60	4	5	7	3	А
61	4	5	7	1	А
62	4	5	7	2	D
63	4	5	7	3	А
64	4	6	7	1	Е
65	4	6	7	2	С
66	4	6	7	3	В
67	4	6	7	1	С
68	4	6	7	2	D
69	4	6	7	3	В
70	4	6	7	1	А
71	4	6	7	2	А
72	4	6	7	3	С
73	4	6	7	1	С
74	4	6	7	2	D
75	4	6	7	3	D
76	4	6	7	1	D
77	4	6	7	2	В
78	4	6	7	3	D
79	4	6	7	1	А
80	4	6	7	2	В
81	4	6	7	3	С
82	4	6	7	1	С
83	4	6	7	2	D
84	4	7	7	3	В
85	4	7	7	1	D
86	4	7	7	2	А
87	4	7	7	3	В
88	4	7	7	1	В
89	4	7	7	2	D
90	4	8	7	1	В
91	4	8	7	2	Е
92	4	8	7	3	А
93	4	8	7	1	Е
94	4	8	7	2	В
95	4	8	7	3	В
96	4	8	7	1	С
97	4	8	7	2	В
98	4	8	7	3	С
99	4	8	7	1	В
100	4	8	7	2	В
101	4	8	7	1	Е
102	4	8	7	2	А
103	4	9	7	3	Е
104	4	9	7	1	В
105	4	9	7	2	А
106	4	9	7	3	С
107	4	9	7	1	С
108	4	9	7	2	С
109	4	9	7	3	С
110	4	9	7	1	А
111	4	9	7	2	Е
112	4	9	7	3	А
113	4	10	7	1	А
114	4	10	7	2	А
115	4	10	7	3	В
116	4	10	7	1	А
117	4	10	7	2	А
118	4	10	7	3	D
119	4	10	7	1	А
120	4	10	7	2	В
121	4	10	7	3	С
122	4	10	7	1	А
123	4	10	7	2	С
124	4	10	7	3	С
125	4	10	7	1	А
126	4	10	7	2	В
127	4	10	7	3	С
128	4	10	7	1	А
129	4	10	7	2	С
130	4	10	7	3	С
131	4	10	7	1	В
132	4	10	7	2	Е
133	4	10	7	3	А
134	4	10	7	2	А
135	4	10	7	1	А
136	4	11	7	2	С
137	4	11	7	3	Е
138	4	11	7	1	А
139	4	11	7	2	D
140	4	11	7	3	С
141	4	11	7	1	D
142	4	11	7	2	А
143	4	11	7	3	В
144	4	11	7	1	В
145	4	11	7	2	В
146	4	11	7	3	А
147	4	11	7	1	В
148	4	11	7	2	А
149	4	11	7	3	Е
150	4	11	7	1	D
151	4	11	7	2	В
152	4	11	7	3	D
153	4	11	7	1	А
154	4	11	7	2	А
155	4	11	7	3	А
156	4	11	7	1	В
157	4	11	7	2	С
158	4	11	7	3	А
159	4	11	7	1	С
160	4	11	7	2	С
161	4	11	7	3	С
162	4	11	7	1	D
163	4	12	7	1	Е
164	4	12	7	2	С
165	4	12	7	3	В
166	4	12	7	1	А
167	4	12	7	2	А
168	4	12	7	3	Д
169	4	12	7	1	Е
170	4	12	7	2	В
171	4	12	7	3	D
172	4	12	7	1	D
173	4	13	7	2	D
174	4	13	7	3	D
175	4	13	7	1	С
176	4	13	7	2	С
177	4	13	7	3	В
178	4	13	7	1	А
179	4	13	7	2	А
180	4	13	7	3	А
181	4	13	7	1	В
182	4	13	7	2	А
183	4	13	7	3	С
184	4	13	7	1	В
185	4	13	7	2	А
186	4	13	7	3	D
187	4	13	7	1	А
188	4	13	7	2	С
189	4	13	7	3	А
190	4	13	7	1	В
191	4	13	7	2	С
192	4	13	7	3	В
193	4	13	7	1	А
194	4	13	7	2	А
195	4	13	7	3	Е
196	4	13	7	1	D
197	4	13	7	2	В
198	4	13	7	3	В
199	4	13	7	1	В
200	4	14	7	2	А
201	4	14	7	3	В
202	4	14	7	1	В
203	4	14	7	2	А
204	4	14	7	3	D
205	4	14	7	1	С
206	4	14	7	2	А
207	4	14	7	3	В
208	4	14	7	1	D
209	4	14	7	2	А
210	4	14	7	3	D
211	4	14	7	1	А
212	4	14	7	2	С
213	4	14	7	3	В
214	4	14	7	1	В
215	4	14	7	2	С
216	4	14	7	3	А
217	4	14	7	1	В
218	4	14	7	2	Е
219	4	14	7	3	С
220	4	14	7	1	D
221	4	14	7	1	В
222	4	14	7	2	С
223	4	14	7	3	В
224	4	14	7	1	D
225	4	14	7	2	С
226	4	14	7	3	А
227	4	14	7	1	С
228	4	14	7	2	В
229	4	14	7	3	А
230	4	14	7	1	D
231	4	14	7	2	D
232	4	14	7	3	А
233	4	14	7	1	D
234	4	14	7	2	С
235	4	14	7	3	В
236	4	14	7	1	D
237	4	14	7	2	В
238	4	14	7	3	Е
239	4	14	7	1	С
240	4	14	7	2	D
241	4	14	7	3	А
242	4	14	7	1	А
243	4	14	7	2	С
244	4	14	7	1	В
245	4	14	7	2	В
246	4	14	7	3	А
247	4	14	7	1	А
248	4	14	7	2	В
249	4	14	7	3	В
250	4	14	7	1	С
251	4	14	7	2	Е
252	4	14	7	3	А
253	4	14	7	1	В
254	4	14	7	2	А
255	4	14	7	3	А
256	4	14	7	1	D
257	4	14	7	2	D
258	4	14	7	3	С
259	4	14	7	1	А
260	4	14	7	2	D
261	4	15	7	3	А
262	4	15	7	1	Е
263	4	15	7	2	В
264	4	15	7	3	С
265	4	15	7	1	В
266	4	15	7	2	С
267	4	15	7	3	А
268	4	15	7	1	В
269	4	15	7	2	D
270	4	15	7	3	А
271	4	15	7	1	С
272	4	15	7	2	А
273	4	15	7	3	А
274	4	15	7	1	А
275	4	15	7	2	В
276	4	15	7	3	А
277	4	15	7	1	С
278	4	15	7	2	D
279	4	15	7	3	Е
280	4	15	7	1	А
281	4	15	7	2	А
282	4	15	7	3	В
283	4	15	7	1	В
284	4	15	7	2	А
285	4	15	7	3	В
286	4	15	7	1	А
287	4	15	7	2	В
288	4	15	7	3	С
289	4	15	7	1	D
290	4	15	7	2	А
291	4	15	7	3	А
292	4	15	7	1	А
293	4	15	7	2	А
294	4	15	7	3	В
295	4	15	7	1	В
296	4	15	7	2	С
297	4	15	7	3	С
298	4	15	7	1	В
299	4	15	7	2	А
300	4	15	7	3	С

<<< < Предыдущая 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 1415 / 1515

Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]

#
01.05.2025418 Кб1ТАҚЫРЫП 3.doc
#
01.05.2025805 Кб2ТАҚЫРЫП 4+++.doc
#
01.05.20252 Мб2ТАҚЫРЫП 5+++.doc
#
01.05.2025317 Кб2Тарих 1.doc
#
01.07.2025222 Кб2Тарих 20162112.docx
#
01.07.20251 Мб2тарихи грамм.кешені.doc
#
01.07.2025353 Кб3ТБ 47 топ билет.rtf
#
01.07.202587 Кб3ТГУ ВСЁ-1.doc
#
01.07.2025767 Кб4Тезисы лекций ря.docx
#
01.07.20252 Мб3Тезисы лекций сопромат.кя.doc
#
01.07.202518 Мб60Теория, устройство и живучесть судна. Учебник.docx