Психикалық науқаспен қарым-қатынас жасау ережесі

1. Сіз науқастармен үш жағдайда қарым-қатынаста боласыз: біріншіден, психикалық аурулар симптоматологиясын оқу кезіндегі микрокурация уақытында; екіншіден, жеке психиатрияны оқыған кездегі клиникалық курация уақытында; үшіншіден, амбулаторлы қабылдау кезінде науқастарды қарағанда.

Барлық жағдайларда сабырлы, сыпайы, қайырымды болыңыз.

2. Курация кезінде науқасқа өзіңізді таныстырып, оның есімін, әкесінің атын сұраңыз. Осыдан кейін онымен сөйлесуге рұқсат сұраңыз. Науқаспен тек «сіз» деп және әкесінің атымен атау керек (науқас балалар мен жасөспірімдерді есептемегенде).

3. Науқаспен сабырлы, асықпай, алдын-ала ойластырылған жоспармен сөйлесу керек. Сұрақты нақты және түсінікті қойыңыз. Науқастың жауабынан және бет әлпетінен оның сіздің сөзіңізді қалай түсініп отырғанын байқаңыз. Жауапты ынта қойып тыңдап, егер де түсініксіз нәрселер болса, дәлірек, қайталап сұрақ қойыңыз. Науқасты тыңдап қана қоймай, оның өзін қалай ұстағанына, сыртқы бейнесіне назар аударыңыз және барлығын жадыңызда ұстаңыз.

4. Науқаспен ешқашан сөз жарыстырмаңыз, дауласпаңыз. Оған ешқашан сенікі дұрыс емес деп дәлелдеме жасамаңыз. Оның дерті, емі, шығу мерзімі жөнінде және басқа медициналық тақырыптардағы мәселелер жөнінде талқыламаңыз. Бұл сұрақтарыңызға емдеуші дәрігеріңіз жауап береді деп айтыңыз.

5. Науқасты ешқашан алдамаңыз, оған орындалмайтын уәде бермеңіз. Науқас қандай-да бір өтініш білдірсе, оны емдеуші дәрігерге хабарлайтыныңызды айтыңыз.

6. Науқастың айтқан сөзіне, іс-әрекетіне, тексерілуден бас тартуына реніш білдірмеңіз. Науқастың өрескел және ұятты қылықтарын «байқамаған» болыңыздар. Естеріңізде болсын, бұл дерт белгілері.

7. Егер науқаспен әңгіме үстінде сізде эмоциональді реакция пайда болса (қорқыныш, күлкі, жымию), онда өзіңізді берік ұстауды үйреніңіз, көрсетпеуге тырысыңыз. Егер әңгіме үстінде науқас тітіркенгіштік, сезіктілік және агрессивтілік танытса, сіз науқасқа қауіптеніп тұрғаныңызды білдірмеңіз, науқасты тыныштандырыңыз және тез арада өзіңіздің оқытушыңызға және бөлімше персоналына хабарлаңыз.

8. Әңгімелесіп болған соң науқасқа алғыс айтыңыз. Ол туралы кезекші персоналға немесе өзіңіздің оқытушыңызға хабарлаңыз. Ешқашанда науқасты жалғыз қалдырмаңыз: оны палатаға алып барыңыз және персоналға тапсырыңыз.

Психиатриялық стационарға еріксіз түрде госпитализациялау негіздері (шұғыл госпитализация)

Абсолютті көрсеткіштер, яғни науқас өзіне және айналысындағы адамдар үшін қауіпті болғанда жүзеге асырылады. Туыстарының, қамқоршысының немесе басқа да адамдардың келісімінсіз жүргізілуі мүмкін.

Көрсеткіштер:

• дисфориялар, галлюцинациялар, сандырақтар, сана бұзылыстары және тағы басқа жағдайлардың нәтижесінде агрессиялы әрекеттер мен психомоторлы қозу

• айналасындағы адамдарға агрессиялы қатынас және қоғамға қауіпті сипаттағы сандырақтық идеялар

• суицидальды тенденциялармен жүретін депрессивті синдром

• қоғамдық тәртіп бұзушылықпен немесе агрессивті әрекеттермен көрінетін маниакальді синдром

• сана бұзылысының барлық синдромдары

• психопатия, олигофрения және органикалық синдром декомпенсациясы кезіндегі агрессивті әрекеттермен көрінетін психомоторлы қозу

Соматикалық стационардағы науқаста психикалық бұзылыстар пайда болған жағдайдағы дәрігер тактикасы

Психикалық аурулардың негізгі себептері

1. Соматикалық ауру психикалық бұзылыстармен асқынса. Мысалы, нефритпен зардап шегетін науқас жағдайының сананың есеңгіреу күйімен асқынуы; жүрек дертімен науқаста кардиофобиялық синдромның пайда болуы.

2. Соматикалық ауру өз бетінше психикалық бұзылыс тудыруға түрткі болса, мысалы, аяқтың сынуы алкогольдік делирий тудыруы мүмкін.

3. Психикалық науқас адамда соматикалық ауру пайда болса, мысалы, эпилепсиямен және асқазан ойық жарасымен ауыратын науқаста дисфория, сана қарауытуы пайда болуы мүмкін.

Бұзылыстың негізгі формалары

1. Арнайы емес формалары: астениялық синдром, фобиялар, ипохондриялық синдром, истериялық реакциялар, жеңіл депрессивті жағдайлар.

2. Сананың қысқа мерзімдік бұзылыстары (2-3 тәулік): есеңгіреу, делирий, қарауыту жағдайы, аментативті шатасу, психомоторлы қозудың әртүрлі көріністері.

3. Созылыңқы психоздар: сананың ұзақ мерзімді бұзылыстары, галлюцинаторлы - параноидты жағдайлар, айқын депрессиялар.

Көмекті ұйымдастыру

1. Психотикалық емес жағдайлар шұғыл көмекті және психиатриялық ауруханаға ауыстыруды қажет етпейді. Орнында емделеді, психотерапиялық әңгімелесу, тыныштандыратын заттар - бром, валериана; ұйықтатын дәрілер, транквилизаторлар - триоксазин, элениум, седуксен тағайындалады. Мүмкіндігінше психиатр кеңесі өткізілгені дұрыс.

2. Жедел қысқа мерзімді психоздар: шұғыл көмекті қажет етеді, бірақ психиатриялық ауруханаға ауыстыруды қажет етпейді, орнында емделеді: негізгі дерттің белсенді терапиясы, синдромальды ем.

3. Созылыңқы психоздар: психиатриялық ауруханаға ауыстыруды және тасымалдауды қажет етеді. Ауыстырғанға дейін:

а) науқастың айналасындағыларға қауіпсіздігін қамтамасыз ету;

науқасты палатасынан ауыстыру, науқасты бірінші қабатқа

ауыстыру, терезені қоршау, қауіпті заттарды жою және т.б.;

б) персоналдың, науқастың туыстарының көмегімен тәуліктік

бақылауды ұйымдастыру;

в) персонал көмегімен тәуліктік бақылауды ұйымдастыру және

сонымен бірге психикалық бұзылыстардың мүмкін болатын

соматикалық себептерінің белсенді терапиясын жүргізу;

г) фиксация, иммобилизация және медикаментозды басуды

ұйымдастыру;

д) психиатр кеңесін және психиатриялық стационарға

тасымалдауды ұйымдастыру .

Қозған науқасты ұстап тұру ережелері

Негізгі міндеттері: науқас пен айналасындағылардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету; медикаментозды тыныштандыру.

Дәрігер әрекеті қозу сипатын диагностикалау, оның пайда болу себептерін анықтаудан, көмек көрсетуге қолайлы жағдай жасау, артық адамдарды шығару, мазасыздық пен абдырау жағдайын болдырмау, ұстап тұруға адамдарды баулу, қауіпті заттарды жою, есік-терезелерді бақылауға қою сияқты әрекеттерден басталады.

• ең алдымен дәрігер науқаспен қарым-қатынасқа түсуге тырысады, тыныштандырады. Дәрігер науқастың қырынан жақындап, өзінің қолын науқастың білегіне қойып, оны отырғызуға тырысады. Байсалды әңгімелесу қозу жағдайын төмендетеді.

• егер бұл мүмкін болмаса, бірнеше адам науқастың жан-жағынан (ең дұрысы бүйірінен және артынан) келіп, қолынан ұстап, төсекке жатқызу керек. Егер науқас қаруланған болса, онда соққыны жеңілдету үшін жамылғы, жаялықпен жақындап, науқас үстіне жабуға тырысады.

• төсекте иығынан, балтырынан ұстап тұрады, ал басын маңдайынан сүлгі арқылы ұстайды.Аяғына, ішіне, кеудесіне отыруға болмайды. Егер өте қатты қозу жағдайында болса, сүлгі, жаялықты қолдану арқылы күштеп иммобилизациялайды («науқасты фиксациялау»).