27 Тарау

ЭПИЛЕПСИЯ

Эпилепсия - пароксизмальды бұзылыстармен психикалық үрдістердің торпидтілігіне және типтi мнестико–интеллектуальды ақылкемдігінің дамуына тенденциямен тұлғаның өзіне тән өзгерiстерiмен көрінетін созылмалы үдемелі психикалық ауру.

Аурудың көріністері ежелден белгiлi және Гиппократ суреттеп кеткен, ол эпилепсияның «құдіретті» дерт екендігін жоққа шығарды. «Эпилепсия» терминi επiλαßαw деген грек сөзінен шыққан, яғни кенет құлау, кенеттен бір күш қармауына түсу дегенді білдіреді. Ежелгi кезеңде эпилепсияны Геркулес ауруы, қасиетті, құлау дерті деп атаған.

Қазiргi кездегi мәлiмет бойынша эпилепсияның таралуы 1000 тұрғынға шаққанда 5-8 жағдайды құрайды. Балалар мен жасөспiрiмдердi жаппай тексеру тәсілімен жеке зерттеулер мәлiметi бойынша бұл аурудың таралуы 100 балаға шаққанда 0,12-1,49 тең.

Эпилепсия кезiндегi психикалық бұзылыстар

Эпилепсияның клиникалық көрiнiсi әрқилы болып келеді, бiрақ олардың ішінен синдромдардың негізгі үш тобын бөлiп алуға болады: пароксизмальды бұзылыстар - қысқа уақыттық тырысулық және тырысусыз ұстамалар; эпилепсиялық психоздар (жедел, созылыңқы, созылмалы); тұлғаның эпилепсиялық өзгерiстерi – мінез-құлық пен интеллекттің типті патологиясы.

Пароксизмальды бұзылыстар. Пароксизмальды бұзылыстар iшiнде аса тән болып келетіні үлкен тырысулық ұстама болып табылады, дегенмен эпилепсияның (сирек кездесетін) үлкен тырысулық ұстамаларсыз формалары да бізге белгiлi.

Үлкен тырысулық ұстама алдында науқастардың тең жартысында дерлік бiрнеше күн немесе тәулiк бұрын хабаршы белгiлер бақылануы мүмкін: жалпы жағдайы, көңiл-күйi өзгередi.

Күрделі, генерализацияланған үлкен тырысулық ұстама кейбір науқастарда аурадан басталады (грек сөзiнен aura – леп, самал).

Аураның формалары әртүрлi болады, бiр науқаста ол әдетте бір түрімен шектелген немесе бiрнеше типте болады. Жиi кездесетiн түрлерi – сенсорлы, психикалық, вегетативтi – висцеральды.

Эпилепсия кезіндегі пароксизмальды бұзылыстардың басқа түрiне кiшi ұстамалар (petit mal), абсанстар, амбулаторлы автоматизм жағдайы және дисфория жатады.

Эпилепсиялық психоздар. Эпилепсиялық психоздар пароксизмальды тырысулық синдромдардың жалғасы, трансформациясы ретiнде, олардың эквиваленті түрінде немесе олардан тәуелсiз пайда болуы мүмкiн.

Эпилепсиялық психоз клиникалық көрінісінде жиі параноидты, паранойяльды (әдетте қарапайым сипаттағы қатынас, соңына түсу сандырақтарымен, ипохондриялық сандырақпен) галлюцинаторлы-параноидты, делириозды, депрессивтi және кататониялық синдромдар байқалады. Бұл синдромдар үрей, қорқыныш аффектiмен жүреді, әдетте олар эмоциональды қанық болып келеді.

Эпилепсиялық психоздар ағымына қарай жедел, жеделдеу және созылмалы болып бөлiнедi.

Тұлғаның эпилепсиялық өзгерiстерi. Эпилепсияға психикалық үрдістердің оталғыштығымен қатар жүретін торпидтiлігі (инерттілігі) тән, ол байымды, кейде тұтқыр оймен (сөзіндегі, жазуындағы), аса ұқыптылық және педанттылықпен ерекшеленеді. Науқастың қызығушылықтар шеңбері тек өзінің дертіне, жеке тұлғасына қатысты. Қоршаған ортамен қатынасы деспотты, ұсақ-түйектер бойынша жоғары талап қояды. Эпилепсиямен науқастарға бос iзденiс, «әдiлетке» ұмтылыс, жоғары «адамгершiлiк» пен «өнеге» үшін қатаң күрес жүрізу тән.

Эпилепсиямен науқастар аса ашушаң, жылдам тітіркенеді, аффекттері торпидті, ыза, қаталдықпен бірге жүреді және айқын агрессиямен көрінуі мүмкін. Науқастар ренішін ұзақ уақыт есiне сақтап, кек алуға тырысады. Осы кезде басқа адамдарға немесе өзін ренжіткен адамдарға қатысты аса мейiрiмдiлік, жағымпаздық танытуы мүмкін.

Науқас М., 53 жаста II-шi топ мүгедегi. С.С. Корсаков атындағы психиатриялық клиникада стационарлық ем қабылдаған. Тырысулық ұстамаларының жиiлегеніне, әлсiздiкке, бас ауыруына шағымданады.

Тұқымында психикалық аурулар бақыланбаған. Науқастың анасы 72 жаста, денi сау, мiнез-құлқы кiшiпейiл, мейiрiмдi. Әкесi соғыста қайтыс болған. Кiшi қарындасы 48 жаста, денi сау.

Науқас I-шi жүктiлiктен, мерзiмiнде туылған. Босану уақытты созылмалы, акушерлiк қысқыштар қатысуымен болған. Балалық шағы ешқандай ерекшелiксiз. Өз қатарынан қалмаған, бiрақ біршама әлсіз, пассивті болған, жиi құсу байқалған. Мектепке дейiнгi мекемелерге барған. Барлық пәндер бойынша біркелкі оқыған. Достарымен жақсы араласқан, тату болған. Балалық шақ ауруларынан инфекциялық аурулармен ауырған, 13 жасқа дейiн түнгi энурезбен зардап шеккен, түнде ұйқысы тынышсыз, жиi оянатын болған. Кейiн бұл құбылыстар жойылған. 8-сынып бітіргеннен кейiн ұста болып жұмыс iстеген. Жұмысты адал, ұқыпты атқарған, ешқандай ескертулер болмаған Әскери борыштан босатылған. Зауыт маңындағы кешкi техникумды бiтiрген. 21 жасынан бастап мастер болып жұмыс iстеген. Әрқашан ынталы және адал қызмет еткен. Алкогольдік ішімдіктерді қолданбайды. 50 жасында психикалық ауруына байланысты 2-шi топ мүгедектігi тағайындалған. Жұмыс iстемейдi.

18 жасында алғаш тырысулық ұстама болған, әрiптестерiнің айтуы бойынша, жұмыстан келе жатқанда кенеттен құлаған, денесi қалшылдай бастаған, сонымен бiрге кіші дәретін жiберiп қойған және еріксіз дефекация қатар жүрген. Осыдан кейін ұстамалар жарты жылда 1-2 рет қайталанып отырған.

22 жасында ұстама жиiлеген және ай сайын қайталанған. Амбулаторлы ем қабылдаған. Пароксизмдер сиреген (жылына 1-2 рет), бiрақ туыстары кезеңмен пайда болатын сана бұзылыстарын жиi байқайтын болған, бұл жағдайда науқас бірнеше секундқа бастаған ісін тоқтатқан, қолымен мақсатсыз қозғалыстар жасаған, артынан оянған тәрізді болып бастағанын жалғастырған. Бұл құбылыстар аптасына 2-3 рет бақыланған.

38 жасында науқаста бас ауырулары пайда болған. Жайбасарлық танытқан. Кадрлар бөліміне қызметiн ауыстырған. Өте ұқыпты, қызметкерлерге талапшыл болған. Бас ауырулары жиiлеген. Жұбайымен және қызымен жиі керісетін болған. Жұмысында жай қимылдап, өзiне жасаған ескертпелердi ауыр қабылдаған, әрiптестерiмен сөзге келiп қалып отырған. 50 жасында профессиональды деңгейiнiң төмендеуiне байланысты 2-шi топ мүгедектігі тағайындалған. Әртүрлі психиатриялық ауруханаларда және МОЛГМИ С.С. Корсаков атындағы психиатриялық клиникада көп рет емделген. Қазiргi кезде жұмыс iстемейдi, шамамен аптасына 1 рет амбулаторлы автоматизм түрiнде пароксизмдер болып тұрады.

Соматикалық жағдайы: дене бiтiмi дұрыс, тамақтануы қанағаттанарлық. Терi жамылғысы түсі қалыпты, таза, шынтағы мен маңдайында ескі тыртықтар бар. Жүрек – қантамыр жүйесi, тыныс алу жүйесі және асқорыту органдары патологиясыз.

Неврологиялық жағдайы: оң жақ қабағының жеңiл птозы байқалады, басқа ошақтық неврологиялық симптоматика бақыланбайды.

Психикалық жағдайы: науқас орын және өзіндік тұлғасы бойынша дұрыс бағдарланған, бiрақ нақты күнді айтуда қиналады, ай мен жылды дұрыс атады. Қарым-қатынасқа түседі. Қойылған сұрақтарға күрделі, байымды жауап бередi, жауаптары әрқашан қойылған сұрақ төңірегінде емес, өз жағдайындағы бұзылыстар жөнінде әңгімелеуге көшіп кетеді. Науқас сөйлеуi баяулаған, монотонды, сөзшең, бiрақ сөз қоры шектелген.

Науқас сана жоғалту кезеңдеріне және осы кездегі артынан толық амнезияланатын еріксіз қимылдарға, бас ауыруларына, әлсіздікке шағымданады. Галлюцинаторлы және сандырақтық бұзылыстары жоқ. Науқастың бар зейіні өз дертіне бағытталған. Айтарлықтай дәрежеде жады өзгерісі байқалады. Көңiл-күйi тербелмелi. Кеңпейiлдiлік және қайырымдылық фонында тітіркену ұстамалары пайда болады. Науқастармен және медицина қызметкерлерiмен тәртіп сақтау мәселесіне байланысты керісіп қалады. Кекшіл. Өз жағдайына сын көзқарас жоқ. Өмiрінің негiзгi мақсаты өз денсаулығын қорғау деп санайды.

Қан мен зәрдің клиникалық анализдерінде патологиялық өзгерістер жоқ. Электроэнцефалографиялық зерттеуде ошақты билотеральды пароксизмальды белсенділік, ареактивтiлік және десинхронизация құбылыстары анықталды.

Бас сүйегiнiң рентгенографиясында өзгерiс жоқ.

Диагнозы: айқын тұлғалық өзгерістермен эпилепсия.

Эпилепсия үдемелі дамығанда осы ауруға тән ақылкемдігінің де көріністері үдей түседі. Эпилепсиялық ақылкемдігінің патофизиологиялық мәні жүйкелік (психикалық) үрдістердің инерттiлiгi болып табылады. Клиникалық тарапынан бұл ақылкемдігі ойлау патологиясымен көрiнедi, ол қиын ауыспалы, баяу, персеверативті (бір ойды қайталай беру, маңыздысын ажырата алмау) сипатта болады. Науқастар ұсақ-түйекте шатасып, ойы детализацияланған сипат алады, әңгіменің түйінін жоғалтады.

Науқастар көп сөзді, қажетсіз нақтылықтарға толы. Ауру бiр фазаны, сөз айналымдарын («тұрақты айналымдар»), сөздерді жиi қолданады. Бiртiндеп оларда жады төмендейді, әсіресе қысқа уақытты оперативтi жады зардап шегедi, әңгімелесу кезiнде ой жинақылығы төмендейдi. Бiлiм қоры тапшылау. Ұмтылыс, ынта, талпыныстары және ойлары жеке өзiнiң «Мені» айналасымен шектеледi.

Эпилепсиямен науқастағы ақылкемдігіне баға беруде ауырғанға дейiнгi интеллект деңгейін, және де эпилепсияның міндетті түрде ақыл кемдігіне әкелмейтіндігін ескеру керек.

Эпилепсиямен зардап шеккен адамдардың жоғары интеллектуальды қабiлетiн сақтап қалғаны жөніндегі жайттар белгілі.

Эпилепсия ағымы созылмалы, үдемелі, дерт жиі балалық немесе жасөспiрiм кезде пайда болады, бiртiндеп пароксизмдер жиілейді және тұлғалық өзгерістер тереңдей түседі. Дегенмен дертті үрдістің кідіріп, тоқтайтын жағдайлары да (5-10%) бақыланады.

Дифференциальды диагностикасы

Эпилепсияны белгілі бір нақты ауру кезінде бақыланатын эпилептиформды синдромнан ажырату қажет: ми iсiгi, ми мерезi, ми қантамырлық аурулары, энцефалиттер, истреиялық ұстамалармен жүретін невроздар және т.б.

Эпилепсияны дифференсцациялауды қажет ететін аурулар тобы өте көп - балалық шақтағы спазмофилиядан бастап кәрiлiк жастағы мидың атрофиялық және қантамырлық зақымдануларына дейiнгi аралықта. Эпилепсияны бұл аурулардан ажырату үшiн клиникалық суреттемесiн толықтай қарастыру қажет. Ұстамалардың шығу тегіндегі айырмашылықтар осы ауруды ерте анықтау мен сәйкес ем қолдану үшін маңызды. Әртүрлi аурулар кезіндегі эпилептиформды синдромдар бiрдей емес, клиникалық көріністері, жиiлiгi, дамуы, ұстама аралық жағдайлардың ерекшелiгiмен, басқа да клиникалық және параклиникалық белгiлерiмен ерекшеленеді.

Эпилепсияны бірінші кезекте ми iсiгi кезіндегі эпилептиформды синдромнан дифференцациялау керек. Бұл iсiктерге Джексондық ұстамалар тән (локальды, бұлшық еттер тобының тырысуларынан басталады, мысалы, сол қол немесе аяқтың, дененің басқа бұлшық ет топтарына таралмайды), бұлар эпилепсия кезiнде кездеспейді. Ми iсiктерiне фокальды пароксизмдер тән: дәм сезу және иiс сезу галлюцинациялары, афатикалық бұзылыстар, бiр жақты парестезиялар. Жалпы милық синдромдар, неврологиялық бұзылыстар ми iсiгiнiң клиникалық суреттемесiнен эпилепсиядан ажыратып тұрады.

Истериялық ұстама кезінде эпилепсиядан айырмашылығы сана толығымен жойылмайды, науқас қоршаған орта тітіркенгіштеріне жауап береді, және жиі науқастармен контактқа түсу мүмкін болады. Истериялық ұстамалар, ереже бойынша, психикалық жарақаттан кейiн пайда болады. Ұстамадан кейiн науқас санасы қалпына келедi, ал эпилепсиядан кейiн кома жағдайы, сопор немесе ұйқыға ауысатын есеңгіреу жағдайы дамиды.

Эпилепсия ұстамасы кезеңі жөнінде естеліктер толығымен жойылады, ал истериялық ұстамада олар сақталады. Эпилепсиялық ұстама кезіндегі фазалар ретті болып келеді, ал истериялықта бұл болмайды. Истериялық ұстама кезiнде науқастың көз қарашығының жарыққа әсерi сақталған, эпилепсиялық ұстама кезіндегідей патологиялық рефлекстер байқалмайды. Эпилепсия кезінде ЭЭГ-да эпилепсиялық белсенділік белгiлерi, ұстама кезінде – барлық әкетулерде жоғары амплитудалы жиi және баяу тербелiстер, пик тәрiздi толқындар болады. Ұстама аралық кезеңде өкпе гипервентиляциясы жағдайында жедел және баяу толқындар пайда болады.

Арахноидиттер мен энцефалиттер кезінде полиморфты белгiлермен күрделi фокальды ұстамалар байқалады. Вегетативтi және вестибулярлы бұзылыстар орын алады. Ұстамалар жиі дене қызуының жоғарылауымен тыныс алу бұзылуымен жүреді. Ұстамалар аса өзгермелі келедi. Психикалық бұзылыстар астениялық симптомдармен, жады төмендеуiмен, зейін әлсiреуiмен, аффективті бұзылыстармен көрініс береді.

Эпилепсияны бас миының цистицеркозынан ажырата бiлу керек, бұл аурудың үштен бір жағдайында эпилептиформды ұстамалар байқалады. Цистицеркоз кезіндегі пароксизмдердің клиникалық суреттемесi құрылымы мен ұстама басталуына қарай әртүрлi болып келеді, жиі фокальды ұстамалар кездеседi. Мұнымен қатар, ми цистицеркозасы кезінде эпидемиологиялық анализдiң, неврологиялық және офтальмологиялық зерттеулер мәлiметтерiнiң маңызы зор. Маңызды дифференциальды-диагностикалық критерий ликвордағы цистицеркоз антигенімен компелемент байанысу оң реакциясы, аурудың интермиттирлеуші ағымы болып табылады.

Этиологиясы және патогенезі

Ұзақ уақыттар бойы эпилепсияны тұқым қуалап берілетін ауру деп есептеген. Алкоголизмнiң патогендi әсерiне көп көңiл бөлiнген. Соңғы кезде эпилепсияның пайда болуында әртүрлi экзогендi факторларға (жоғары температурамен жүретін инфекциялар: қызылша, тұмау, пневмония, скарлатина, арахноидиттер, менингоэнцефалиттер, ревматизм, созылмалы тонзиллит және т.б.) және жоғары тырысулық дайындыққа, әртүрлі зияндылықтарға тырысулық және тырысусыз пароксизмдермен жауап беруге бейімділікке басты рөл беріледі. Эпилепсиялық ұстамаларға бейімділік генетикалық мәлiметтермен дәлелденеді.

Церебральды үрдістерге және ағзадағы жалпы соматикалық бұзылыстармен байланысты эпилепсияның патогенетикалық механизмдерi ажыратылады. Эпилепсияның церебральды механизмінде эпилептогендi ошаққа аса мән берiледi. Эпилептогендi ошақ дегеніміз қоршаған нейрондарда патологиялық қозу туыдартын бас миының локальды құрылымдық өзгерісін түсінеміз, нәтижесінде олар фокальдi эпилепсиялық разрядтар өндіреді. Тырысулық разрядтардың дамуы эпилепсиялық ошақтағы нейрондардың көп мөлшерінің бiр мезгiлде қозуымен байланысты (ошақтағы нейрондардың эпилептитзациясы). Эпилептизация ЭЭГ-ғы тән өзгерістермен көрінеді (пик-толқын кешені). Эпилептизацияның құрылымдық негiзi оксодендритикалық синапстардың активациясы болып табылады, ол синапстық контакттар зонасының ұлғаюымен байқалады: Эпилепсиямен науқастарда метоболизмнiң әртүрлi бұзылыстары байқалады: ағзада аммонийлық негiздердің жиналуымен белок-азоттық алмасу бұзылысы, қан сарысуындағы альбумин мен глобулин құрамының өзгеруiне байланысты тұз-су алмасуының бұзылуы, көмiрсу алмасуының бұзылуымен сипатталады. Ми метоболизмiнiң бұзылуы, серотонин мен норадреналин, гамма-аминомай қышқылы құрамының төмендеуiмен биогендi аминдер алмасуының бұзылысы анықталған. Ішкi секреция бездерi функциясының ауытқулары, соның ішінде ұстама алды кезеңде бүйрек үстi безi қыртысы қызметiнiң ауытқулары анықталған.

Эпилепсияның клиникалық көрiнiстерiнің алуан түрлiлігіне байланысты қолайлы формаларымен науқастардың барлығы психоневрологиялық диспансерлерге есепке тұрмайды.

Емі және сараптамасы

Эпилепсия еміндегі аса маңызды принциптерге мыналар жатады. Ем мүмкіндігінше ауру үдеуінің және мида қайтымсыз органикалық өзгерiстердің пайда болуының алдын-алу үшін ерте басталуы қажет. Емдi үздiксiз және ұзақ жүргiзу керек, өйткені тырысуға қарсы дәрiлiк заттарды қабылдау тоқтатылғанда немесе тәулiктiк дозасы күрт төмендетілгенде тырысулық дайындық жоғарылайды және пароксизмдер жиілеуі, ұстамалар сериясының және эпилептикалық күй дамуына дейінгі асқынуларға әкеп соғуы мүмкін. Ем кешенді, дертті үрдістің әртүрлі патогенетикалық звеноларына бағытталған болуы қажет. Терапия аса индивидуальды, әртүрлi симптомдарға, әр науқастағы ұстамалар жиiлiгiне, емдiк препараттарды көтеруiне байланысты жүргізілуі керек. Әртүрлi қосымша патогендi факторлардың пайда болуы мен әсерiнiң алдын-алу терапияның басты принципі болып табылады.

Эпилепсияны емдеуде әртүрлi тәсiлдер қолданылады, оларды кешенді қолданған дұрыс. Олардың iшiнде ең маңыздысы дәрiлiк терапия, диетоперапия, психотерапия, еңбек терапиясы болып табылады. Тырысулық дайындық жоғарылауын ескертетiн және науқас өмірі мен денсаулығы үшін қауіпті ситуациялардың пайда болуын мүмкін емес ететін өмір жағдайын қамтамасыз ету қажет.

Дәрiлiк терапия антипароксизмальды заттарды тағайындаудан тұрады. Көптеген эпилепсияға қарсы препараттарды үлкен тырысулық ұстамалар кезінде және оның эквиваленттерінде қолданылатын, және кіші ұстамалар және олардың эквиваленттерінде қолданылатын препараттар деп дифференцациялауға болады.

Үлкен тырысулық ұстама емінің ең ертеден келе жатқан түрі фенобарбиталмен (люминал) емдеу болып табылады. Бұл препарат жеке тағайындалады (тәулiгiне 0,1-ден 0,3-0,4г дейiн) немесе басқа препараттармен қосып беруге болады (кофеин, бром және т.б.).

Үлкен тырысулық ұстамалармен науқастарды емдеуге гексамидин (тәулiгiне 1,5-1,75г дейiн), бензонал (тәулiгiне 1г дейiн), дифенин (тәулiгiне 0,7-0,8г дейiн), финлепсин (тәулiгiне 1г дейiн) препараттары кеңiнен қолданылады. Сонымен қатар әртүрлі препараттардың комбинациясын қолданады.

Эпилепсиялық ұстамалар эквиваленттерінің терапиясы үшін триметин (тәулігіне 1,2 г дейін), этосуксимид (тәулiгiне 2г дейiн) және тағы басқа дәрiлiк заттар қолданылады.

Эпилепсиямен науқастардың ұзақ, үздіксіз терапиясы кезінде дегидратациялық терапия (әсiресе В тобының витаминдері), витаминотерапия тағайындалады. Науқастың қабылдайтын сұйықтық мөлшері тәулiгiне 1,5-2 литрге дейін шектеледі, ас тұзын қабылдау шектеледі, ащы, өткір тағамдар қабылдауға тиым салынады (бұрыш, қыша және т.б.). Сүт өсiмдiк диетасын тағайындау қажет.

Эпилепсиямен науқастардың психотерапиясы оларды өмiрге бейімдеуге, ауру дамуының тоқтауына және симптоматикасының регрессіне ықпал ететін барлық жағдайды жасауға бағытталған. Эпилепсияның әрқилы болып келетін клиникалық көрiнiсiндегі невроз және психопатия тәрiздi бұзылыстарды ескере отырып тұрақты рациональды психотерапия жүргізу жақсы нәтиже береді. Тынығу орта климаттық белдiкте ұсынылады.

Эпилептикалық күйді тоқтату. Эпилепсиялық статус дегенiмiз тырысулық ұстамалар бiрiнен соң бiрi жалғасып, олардың аралығында науқас санасы қалпына келмей коматозды күйде қалу жағдайы. Бұл адам өмiрi үшiн қауiптi, жиі өкпе, ми iсiнуі және науқас өлiміне алып келетін тыныс алу, жүрек-қантамыр қызметінің бұзылысы бақыланады. Сондықтан эпилепсиялық статуспен науқастың емі, ереже бойынша, реанимациялық бөлiмшеде жүргізіледі және ұстамаларды тоқтатуға және ағзаның өмiрлiк маңызды мүшелерінің функцияларын сүйемелдеуге бағытталған.

Үлкен тырысулық ұстаманы тоқтату үшiн тәулігіне 30 мг дейiн седуксен (бұлшық етке және көк тамырға), 2-4 мл-ге дейiн хлоралгидрат ерiтiндiсi (клизма түрінде) қолданылады. Бас iшiлiк қысымды төмендету үшiн жұлындық пункция жасап, 20-30 мл жұлын сұйықтығы алынады. Кей жағдайда басқарылып отыратын наркоз қолданылады. Ми iсiнуін қайтару үшiн дегидратациялық ем жүргiзiледi (лазикс, новурит, магний сульфаты).

Науқастың дерті мен жеке тұлғасының ерекшелiктерін, мамандығын ескере отырып еңбекке орналастыру аса маңызды болып табылады. Транспортта, қозғалғыш механизмдермен жұмыс, жоғары ауа температурасында, суда, отта және өкпенiң жоғары вентиляциясы бар жерлерде еңбек етуге тиым салынады.

Еңбектік, әскери сараптама ауру фактын және оның көріністерін анықтауға негiзделген. Ұстамалардың жиiлігіне, олардың сипатына, және де деменцияның айқындылық дәрежесіне байланысты науқастар еңбекке жарамды болып танылып, ал кейде сырттан күтім мен бақылауды қажет етуі мүмкін.