53. Жастар баспасөзінің тілі мен стилі.

Бүгінгі таңда Қазақстанда қазақ тілінде 449 газет пен 117 журнал шығады екен. Оның сыртында қазақ, орыс тілде-рінде екі тілде шығатын газет-журналдар тағы бар. Кеңестік дәуірмен салыс¬тыр¬ғанда қазақ басылымдары са¬ны¬ның бұлай артуы тәуел¬сіздік арқасында қол жеткен жетістік екені даусыз. Осы басылымдар қазақ тілінің ше¬ші¬мін таппаған сан алуан мәсе¬лелерін үздіксіз кө¬теріп, тіліміздің дамуына, оның Ата Заңда көрсетілген мәрте¬бе¬сі¬не сәйкес қолда¬ны¬луы¬на қат¬ыс¬ты жазудан жал¬ық¬қан емес. Тек журна¬лис¬тер¬дің ға¬на емес, тілші ғалымдар мен филологтардың, тіл жана¬шыр¬лары мен түрлі сала мамандары тарапынан тілдің жайын сөз еткен сан алуан ма¬қа-лалар да негізінен қазақ ті¬лін¬де жарық көретін газет-жур¬налдарымыз арқылы қал¬ың жұртшылыққа жол тартады. Жалпы, қазақ тілінің мұ¬ң¬ын мұңдап, жоғын жоқ¬тай¬тын да қазақ баспасөзі, қазақ тілді журналистер қауымы екені баршамызға белгілі. Ті¬лі¬міз¬дің дамуы мен қол¬да¬ны¬сына елеулі үлес қосып отыр¬ған төл баспасөзіміздің тілі жөнінде дүр¬кін-дүркін сөз қозғалып жатады. Бұл мәселе тіл ма¬ман¬дарының назарынан да еш¬¬қашан тыс қалып көр¬ген емес. Жекелеген мақала¬ларды айтпағанда, әр кезең¬дегі қазақ мерзімді басы¬лым¬дарының тілін зерттеуге ар¬налған монографиялар жазылып, бірқатар кандидаттық, доꬬторлық диссертациялар қор¬¬ғалды. Осы дәстүрді жалғас¬тырып, біз де кейінгі бес-алты жыл көле¬міндегі баспа¬сөздегі сөзқол¬да¬ныс, сөз¬жа¬сам, терминжасам мәселе¬ле¬рін қарастырып жүр¬ген¬дік¬тен, жинақталған деректер негізінде кейбір ойларымызды ортаға салуды жөн көр¬дік. Әрине, қазақ баспа¬сө-зінің бү¬гінгі биігінде ондағы тіл мен стиль мәселелерінің негізінен ойдағыдай шешіліп келе жа¬туының мәні үлкен. Газеттер мен журналдардағы мақала, сұх¬баттардың тілі же¬тік, содан да ойы айқын бола түс¬кені талас тудырмайды. Әйт¬се де, қолдағымызды еш¬кім де тартып алмайтынын ескере кетіп, бұл мақалада біз негізінен баспасөз тілінің мә-де¬ниетіне, сөзқолданыcта ор¬ын алып жүрген кейбір кем¬шіліктерге баса тоқтала¬мыз.

Әрине, қазақтың тілін бір кісідей білетін, қаламы төсел¬ген, әр сөзді талғап-таңдап орнымен қолданатын, қағаз бе¬тіне түскен немесе аузынан шық¬қан әр сөйлеміне үлкен жауапкершілікпен қарайтын тә¬жірибелі, білікті журналис¬тер де аз емес. Олардың жаз¬ғанын кім де болса сүйсініп оқиды, сөйлеген сөзіне зейін қойып ілтипатпен тыңдайды. Алайда үнемі олай бола бер¬мейді. Кез келген өзге сала¬лар¬дағы мамандар сынды жу𬬬налистердің де біліктілігі, кәсіби деңгейі, жазу шебер¬лігі, сөз қолдануға деген жау¬апкершілігі бірдей емес. Сон¬дай-ақ газет-журналда тек жур¬-налистердің ғана емес, білімі мен кәсіби дайындығы, тілді білу деңгейі әркелкі түрлі сала мамандарының жа第ғандары да жарық көріп жатады. Осының бәрі бас¬пасөз тілінің сапасына әсер ететіні сөзсіз.

54. Тіл қисыны дегенді қалай түсінесің?

55. Энциклопедиялық басылымдардың шығу тарихы (отандық және әлемдік энциклпедиялар бойынша).

Энциклопедия – eл ғылымының өскендiгiнiң, биiк мәдениетiнiң көрсеткiшi. Энциклопедиядағы мағлұматтар артық сөздi көтермейтiн жинақы, қысқа әрi анық, әбден тексерiлген, шынайы, бұлтартпас, айқын болғаны абзал. Сол себептi қандай да энциклопедия салаға қатысты ең бiлiктi кәсiби мамандар жұмылдырылып бiрлесуiмен, күш бiрiктiрiп, қолдағы бар мүмкiндiктi пайдалана отырып жасалады. Энциклопедиялық басылым ең алдымен сөз тiзбеден басталады, оның өзi мамандардың күшiмен әбден талқыланып, анықталған соң әрбiр тақырыпты жазуға соны ең жақсы бiлетiн маманға жүктелуi тиiс.