43.Шаңнан қорғанудың жеке бас қорғаныс құралдары.

Тыныс алу органдарын қорғау құралдары

Бұған газқағарлар, респираторлар, мақта-мата таңғыштары мен шаңнан қорғайтын маскалар,сондайақ оқшаулағыш газқағарлары жатады.Тыныс алу органдарын қорғайтын қарапайым құралдары ретінде қарапайым мақта мата дәкісін және шаңнан қорғайтын мақта мата маскасын пайдалануға болады.

• Тыныс алу органдарын радиоактивті шаңнан , зиянды газдан , будан және аэрозольді қоспасына қорғауды қарапайым құралы ретінде қолданылады.

• Респираторлар жүзікті полиэтиленді пакетте сақталады.Р-2 респираторлы 3 бөлмеде шығарылады.

• Р-2 респиратордан басқа өнеркәсіптік газқағарлар (ПР-5, ПРБ-5, ШБ-1,У-2К,РУ-60, Ф- 62М, ПРШ-2-59, РПА-1, ЛУР-ГП, РПГ-67 және т.б) кенінен пайдаланады.

ПТМ-1 шаңнан қорғайтын мата маска

• Корпусы матаның 4-5 қабатынан тұрады, үстіңгі қабаты үшін мпатель, миткаль, тоқыма , бияз, ішкі қабаттар үшін фланель , бомазей, мақта мата немесе жүн мата жарамды.Масканың бекіткіші жұқа материалының бір қабатынан жасалынады.Тігісі бойынша маска корпусы мен бекіткіші жасалады, ұзындығы 0,8-1,5 см жоғарғы және көлденең даярлайдымасканы тігеді . Көзді қорғау үшін маска ойығына , плексиглаз немесе целлулоид қойылады.

Теріні қорғау құралдары

• Бұл құралдар радиоактивтік , улағыш заттардың және бактериалдық құралдардың тікелей түсуінен , ал кейбір жағдайларда жалпы әскерлік қорғаныс жиыны улы заттар буының адамның тері жамылғысына әсерінен қорғауды қамтамасыз етеді.

• Теріні қорғаудың сүзгілік құралы киімді қорғайтын сүзгілік қорғаныс жиыны болып табылады. Бұл жиынның негізгі максаты – адамның тері жамылғыларын бу тәріздес күйіндегі улағыш заттардың әсерінен қорғау.

• Теріні қорғау құралдары арнайы химиялық заттар сіңірілген мақта –қағаз матасынан жасалынады, соның арқасынан материалдың ауа сіңірілімділігі негізінен сақталады, ал улы және зақымдағыш заттар мата арқылы өткенде ұсталады. Бір жағдайда бейтараптану,екінші жағдайда өтеді.

Сүлгі газқағарлардың жұмыс істеу принципі

• Ластанған ауаны жұтқан кезде ол сүлгіш-жұтқыш қорапқа туседі , сонда тазаланған соң үстіңгі бөліктің астына және тыныс алу органына түседі ауаны айналып өтіп үстіңгі бөліктен үрлеген кезде сыртқа шыгады.

• Бу мен газды жұту адсорбция , хемосорбия және каталыз арқылы, ал тутін мен тұманды жұту мен сүзу арқылы жүргізеді.

• Адсорбция – адсорбент деп аталатын қатты дененің үстіндегі газ бен буды жұту.Сүзгілік газ қағарларда активтелген көмір адсорбция болып табылады.

• Хемосорбция – УЗ, ҚӘУЗдің олардың өңдеу процестерінде активтелген көмірге жағылатын химиялық белсенді заттар мен ықпалдасу себебінен жұтылуы

• Катализ – катализатор деп аталатын заттардың ықпалымен химиялыө реакциялар жылдамдығының өзгерісі. Катализатор ретінде мыс, күміс және хром тотығы пайдаланылады.

• Түтін мен тұманды сүзгілеу қаңылтырды құрайтын талшықты материалдан, әзірленген түтіннен қорғайтын сүзгімен жүргізіледі.

• Халықты қорғау үшін ГП–5 және ГП–7 газ қағары қолданылады.

• ГП–5 газқағары адамның тыныс алу органдарын, көзін және де бетін реактивті улағыш қатты әсер ететін заттардан қорғауға арналған. Ол сүзгілік жұтқыш қорапшамен алдыңғы беттен тұрады. ГП–5 М газқағарының жиынына сөйлесу қондырғысына арналған мембраналы қорапшасы бар шлем–маска кіреді.

• ГП–7 газқағары ең соңғы жаңа үлгілердің бірі. Газқағардың алдыңғы бетін үш өлшеммен әзірлейді. ГП–7 ГП–5пен салыстырғанда пайдалану және физиологиялық көрсеткіштері бойынша бәрқатар артықшылығы бар. Сүзгілік жұтқыш қорапша қарсылығының азаюы тыныс алуды жеңілдетеді. Тәуелсіз оптюратор берік қамтылуды қамтамасыз етіледі және сонымен қатар алдыңғы бетке газқағардың басқа да қысымын азайтады. Тыныс алу қарсылығының және басқа қысымның төмендеуі газқағардың кию уақытын ұзартуға мүмкіндік береді. Оны 60 асқан қарт адамдар сондай–ақ өкпесі мен жүрек–тамыр сырқатына шалдыққан адамдар кие алады.

44. ЭМӨ-тен қорғанудың жеке бас қорғаныс құралдары

Электромагниттік сәулеленуден қорғанудың негізгі әдістері: сәуле шығару көзіндегі сәулеленуді азайту (жұмыс істеу орны мен шығу көзі арасын алшақтату); өте жоғарғы жиілікті және ультра жоғарғы жиілікті қондарғыларды дұрыс орналастыру (қуаттылығы 10 Вт–тан асатын қондырғыларды сәулелерді жұтанын материалмен(кірпіш, шлакобетон) қапталған бөлмеде орналастыру); экрандалған бөлмелердегі қондырғыларды алыстан басқару және бақылау (көзбен бақылау үшін арнайы металл тормен қапталған қарағыш терезелер жасалады); жұмыс істеу орнын және сәуленің шығу көзін экрандау (болаттан, алюминидан немесе мыстан жасалған жоғарғы өткізгіштік қасиеті бар тор металдарды шағылдырғыш жерлету(заземление) экраны ретінде пайдалану); ұйымдық шаралар (электромагниттік сулеленуді дозиметр көмегімен кемінде 6 айда 1 рет тексеру, жылына 1 рет медициналық тексерістен өту, қосымша демалыс, қысқартылған жұмыс күн жасау, жасы 18–ге толмаған және орталық нерв жүйесі, жүрегі, көзі ауратын тұлғаларды жұмысқа қабылдамау); Жеке қорғанысты қолдану (арайы киім, қорғаныс көзілдірігі т.с.с.). Индукциялық балқыту пештерінде және жылыту индукторларындағы(жоғарғы жиілікті) кернеулік өрісі 20 В/м–ден аспау керек. Магниттік құрамның шектік кернеулік өрісінің көрсеткіші 5 А/м аспау керек. Ультржоғарғыажиілікті электромагниттік өрістің кернеулігі жұмыс орындарында 5 В/м аспау керек. Әрбір өнеркәсіптік қондырғы техникалық құжатпен жабдықталған. Онда оның электрлік сызбасы, қорғаныс құралдары, қолдану ортасы, толқын ұзындығы, шектік қуаттылығы т.с.с. көрсетіледі. Электромагниттік өріс ортасында жұмыс істеу уақыт ұзақтығын белгілеу. Жоғарғы жиілікті ток генераторлары, жеке, өртке төзімді бөлмелерде, ал машиналық генераторлар дыбыс өткізбейтін кабиналарда орналасады. Қуаттылығы 30кВт–қа дейін жететін қондырғыларға 40 кв. метр, ал одан жоғарғыларға 70 кв. метрден кем емес аудан бөлінеді. Қондырғылар арасы кем дегенде 2 метрден және олар міндетті түрде экрандалған болу керек. Ол бөлмелер желдетілуі керек. Экрандау – қорғанудың ең тиімді әдісі болып табылады. Экрандар шағылдырушы және жұтушы болып бөлінеді. Экранның қалыңдығы электромагниттік сәулені жұту немесе шағылдыру арқалы әлсіретеді. Олар жұмсақ және қатты поролон немесе ферромагнитті пластиналардан жасалады. Электромагниттік сәуледен қорғанудың жеке құрылғысына жұқа металдан жасалған комбинезон, шапан жатады. Олар адам ағзасын жерлетілген экран принципі бойынша жұмыс істейді.