47. Не үшін кейбір корпорациялар өз қызметкерлеріне белгіленген бағамен өз акцияларын сатып алуға құқығын береді? Қаншалықты бұл ынталандыру әдісі отандық басшыларға тартымды болуы мүмкін?

Кейбір компаниялар өз қарамағындағы қызметкерлеріне белгіленген бағамен өз акцияларын сатып алу құқығын беру аталмыш компанияның ынталандыру әдісінің бірі болып табылады. Бұл ынталандыру әдісінің артықшылығы мынадай болып келеді:

• акцияны белгіленген бағамен иеленген компания қызметкері өзіне тиесілі акциядан түсетін пайдасын жоғарылату мақсатында жұмыс белсенділігін арттырады. Компания пайдасын жоғарылату мақсатында шараларға белсенді түрде қатысады. Бұл дегеніміз компанияның өркендеп, таза табысын жоғарылатуға тек басшалар ғана емес, сонымен қатар компания қызметкерлері де ат салысады.

Алайда бұл әдістің кері жақтары да бар. Атап айтатын болсақ:

• акцияны белгіленген бағамен иеленген компания қызметкері өзіне тиесілі акция үлесін бәсекелес компания өкілдеріне сатып жіберу қауіпі бар;

• корпорация акциясының үлесі бар қызметкерлер бірігіп, бейресми топ құрып, компания басшыларының шешімдеріне қарсы шығу мүмкіндігі бар.

48. Еңбек келісім шарттың мәнін анықтаңыз, оның негізгі тарауларын сипаттап көрсетіңіз.

Еңбек келісімшарты (шарт) – бұл қызметкерлер мен кәсіпорын (мекеме, ұйым) арасындағы келісім, бұл келісімге сәйкес еңбек етушілер еңбек тәртібіне бағына отырып, белгілі бір мамандық бойынша жұмыстарды орындауға, ал кәсіпорын (мекеме, ұйым) жақтардың келісімі және заңнамада қарастырылған айлық жалақыны төлеуге және еңбек жағдайларын қамтамасыз етуге міндеттенеді.Белгілі бір жас пен білім дәрежесіне жеткеннен кейін, жұмысқа тұрғандардың әрқайсысының еңбек жолы осы құжаттан басаталады.

Еңбек шарты заңмен рәсімделген екі жақтың (әдетте "жұмыс беруші" және "жұмысшы" деп аталады), нақты бір міндеттерді өзіне ерікті түрде алу туралы жазбаша келісімі болып табылады.

Аталған міндеттемелерді нақты анықталған шарттар негізінде уақыттың белгілі бір мерзімі аралығында орындайтындықтары баяндалады. Басқа кез келген құжат еңбек келісімінің де өзіндік құрылымы мен мазмұны, рәсімдеу ережелері бар.

Еңбек келісімі жұмысқа орналасқан кезде немесе алдыңғы жасалған келісімнің кейбір шарттары (міндеттер мазмұны, еңбекақы мөлшері, жұмыс жағдайы т.б.) өзгерген жағдайда жасалады.

Келісім жасауға ұйым әкімшілігінде белгіленге тәртіп бойынша қаралған жұмысшы арызы негіз болады.

Еңбек келісімі мыналардан түрады:

1. құжат аты;

2. келісімнің жасалған орны мен күні;

3. екі жақтың толық және шартты атауы;

4. жұмыстың сипаты мен мазмұны, оны орындауға қажетті квалификация дәрежесі;

5. келісім типі (негізгі жұмыс әлде қосымша істелетін жұмыс);

6. келісім түрі (шектеулі мерзімге ме әлде ұзақ уақытқа ма);

7. келісімнің уақыты, мерзімі (шектеулі мерзімге жасалған келісім үшін);

8. сынау мерзімі;

9. жұмысшының міндеттері;

10. еңбек жағдайы, еңбекақы төлеу сияқты әкімшіліктің негізгі міндеттерін көрсете отырып жазылған жұмыс беруші міндеттері;

11. жұмысшының еңбек құқын қорғауға қосымша кепілдік беретін мағлұмат;

12. еңбек пен демалыс тәртібінің ерекшеліктері туралы мәлімет;

13. ақшалай берілетін сыйлық көлемі мен оны төлеу тәртібі туралы мәлімет;

14. демалыс алу тәртібі мен оның мерзімі туралы мәлімет;

15. келісім бойынша жасалатын басқа да жағдайлар мен шарттар;

16. келісім бойынша атап өтілетін ерекше жағдайлар (қай кезде келісім бұзылуы немесе қайт ақаралуы мүмкін);

17. келісім тоқтатылатын жағдай атап көрсетіледі;

18. екі жақтың мекен-жай мен реквизиттері;

19. екі жақтың қойылатын қолы (сигнатура);

20. шартқа қол қойылған күн;

21. келісім қосымшасы (егер бар болса).

Еңбек келісімін безендірудің қызметтік құжаттарды безендірудің жалпы талаптарынан көп айырмашылығы жоқ. Келісім мәтіні А4 форматты қағазда таза, түзетулерсіз басылады. Цифрлар қажет жағдайда жазбаша жазылады.

Еңбек келісім-шарттарының тараптары –жұмысшылар, қызметшілер және мемлекеттік кәсіпорындар, мекемелер мен ұйымдар. Еңбек келісім-шартының мазмұнына тараптардың құқықтары мен міндеттерін айқындайтын шарттар кіреді. Бұл шарттар тараптардың келісімімен үйлестіріледі немесе заңмен, ұжымдық шартпен белгіленеді. Сөйтіп, келісім бойынша қажетті және қосымша болып бөлінеді. Еңбек келісім-шарты ауызша немесе жазбаша нысанда жасалады. Заңда көзделген жағдайларда еңбек келісім-шартын жазбаша жасау міндетті. Еңбек келісім-шарттары көбінесе ауызша жасалады. Жұмысқа қабылдау қызметкерге міндетті түрде сенімхат беретін мекеменің, ұйымның әкімшілігінің бұйрығымен рәсімделеді. Алайда, бұйрық шығару кешіккен жағдайда адамды жұмысқа нақты жіберу еңбек келісім-шартының жасалғандығын білдіреді.

ШАРТТЫҢ  МӘНІ 

1.1. Тараптар Жалдаушының Әкімшілік бөлімінің бас маманы қызметінеҚызметкер жалдау туралы осы Шартты жасады.

1.2. Жалдаушы осы Шартқа сәйкес жалдайды және ақы төлейді, ал Қызметкер осы Шарттың талаптарында белгіленген  жұмысты орындауға міндеттенеді.

1.3. Осы Шарт еңбек қатынастарын және соған байланысты осы Шарттың талаптары мен міндеттемелерін орындау барысында белгілі бір жұмысты жүзеге асыруға байланысты Тараптар арасында пайда болатын басқа да құқықтық қатынастарды реттейді.