1. Таңдамалы тәсіл. Бас жиынтық және тандама

Бір белгілі мерзімде және аймақта, көп санды бір тектес элементтерден құралған топты статистикалық жиынтық дейміз Зерттеудің мақсатына байланысты, байқаудың барлық бақылау белгілерінен құралған жиынтықты бас жиынтық дейміз Бас жиынтықты сипаттауға арналған және бас жиынтықтан арнайы әдіспен іріктелген бас жиынтықтың бөлігін – таңдамалы жиынтық дейміз

Таңдама жиынтық репрезентивтік бөлу керек. Репрезентивтік дегеніміз іріктелген бөлшекте бас жиынтықта болған барлық элементтер және сондай арақатынаста болуы керек

Репрезентивтік бөлу үшін қойылатын талаптар: -Таңдама жиынтықта бас жиынтық негізгі сипаттамалары болуы керек -Бас жиынтықтың ерекшелігін көрсету үшін, таңдама жиынтықтың көлемі жоғары болуы керек

Зерттеу белгілерден және оның жиіліктерінен құралған қатарды дискретті статистикалық таралу қатары дейміз Бөлшек интервалдардан және олардың жиіліктерінен құралған қатарды интервалдық статистикалық таралу қатары дейміз

2. Эпидемиологиялық көрсеткіштер. Қауіп факторы бойынша ауру сырқаулықты талдау.

Эпидемиологиялық талдаудың критериилері:

• Әлеуметтік-экономикалық (еңбек жағдайы, тұрмыс жағдапйы,т.б.)

• Әлеуметтік биологиялық ( жасы, жынысы, т.б. )

• Экологиялық (қоршаған ортаның ластығы )

• ұйымдастыру-медициналық (медициналық жәрдемнің деңгейі, сапасы, қолжетерлігі)

Эпидемиологиялық талдаудың көрсеткіштері:

• Індет дерттерді тіркеу және талдау (құрамын, жиілігін)

• Індеттен тыс дерттерді тіркеу және талдау (құрамын, жиілігін)

• Диспансерлеу (диспансерлік әдісімен толық қамту көрсеткіші)

• Профилактикалық тексеру (жалпы, алғашқы сырқаттанушылық)

Қоғамдық денсаулық көрсеткіштері комплексті факторлар әсерінен өзгерісте болады. Ол кеңістікте де, уақыт көрсеткіштері деәртүрлі жаста, жыныста, әлеуметтік топтар арасында аймақтық ерекшеліктерге және тарау заңдылықтары әртүрлі. Яғни, бұл - әртүрлі эпидемиологиялы. Ерте Грецияда «epide mia» сөзі инфекциялы аурулардың жаппай таралуы. «epi»- «жоғары», «demi»- «demos» сөзінен «халық» яғни эпидемиология – халық арасында белгілі бір құбылыстың жаппай таралуы жайлы ғылым. Эпидемиологиял ғылымын аурулардың пайда болу себептерін және заңдылықтарын, патологиялық процесстердің таралуы, ауруларды анықтайтын әдіс ретінде түсіну қажет. Сонымен эпидемиология денсаулыққа әртүрлі аурулардың әсерін (инфекциялы және бейинфекциялы) және адамның физиологиялық жағдайын зерттейді. Эпидемиологиялық әдістердің негізін - эпидемиологиялық анализ алады. Эпидемиологиялық анализ – (себебін анықтау) белгілі бір териториядааурудың таралу себебін , оларды оптимизациялауда практикалық рекомендацияларды жасаудың жалпы жолдары. Эпидемиологиялық әдістерді қолдану (эпидемиологияның тармақтары – клиникалық эпидемиологиясы; экалогиялық эпидемиология; бейинфекциялық аурулардың эпидемиологиясы , фармаэпидемиологияның салаларында) пайдалылығын көрсетеді.

Осы кейбір түсініктерге тоқтала кетсек :

Клиникалық эпидемиология – дәлелді медицинаның негізі болып табылады. Дәлелді медицина жеке пациенттің аурудың өту ағымына болжал жасау клиникалық әдістермен бақылау арқылы анықталады. Клиникалық эпидемиологияның мақсаты – ерте жіберген қателіктер негізінен , клиникасыз әдістерді қолдану және жасауға объективті қортынды жасау.

Фармаэпидемиология – дәрі-дәрмектердің қолданылуы. Олардың жағымсыз әсері және эпидемиологиялық білімді, әдістерді қолдану арқылы дәрінің әсерін оқытады. Фармаэпидемиологияның мақсаты- клиникалық практикада дәрілердің қолданылуының тиімділігін мақұлдау не шешу.

Бейинфекционды аурулардың эпидемиологиясы – бейинфекционды аурулардың пайда болу жиілігін және себебін зерттеп, олардың пайда болуын төмендету мақсатында сақтандырып бақылайды. Инфекционды аурулардың эпидемиологиясы – эпидемиологиялық процестердің заңдылықтарын , пайда болу себептерін және таралуын бұл аурулармен күрес жүргізу , алдын алу және оқшаулау үшін зерттейді. Қоғам денсаулығы жайлы айтқанда, эпидемиологияны қоғам денсаулығы көрсеткіші ретінде алған дұрыс. Жоғарыда келтірілгендерді қорта келе «қоғам денсаулығы эпидемиологиясы» не (әлеуметтік эпидемиологиясы)- «жалпы денсаулық және денсаулық

сақтау»дисциплинасының бөлшегі ретінде қарап, уақытын, кеңістікте, қоршаған орта факторы, өмір сүру шартыжәне оның әртүрлі тұрғылықты топтарға әсерін зерттейді.

Жалпы денсаулық эпидемиологиясының мақсаты – (әлеуметтік эпидемиология) - жалпы қоғамның денсаулығын жақсарту мақсатында әртүрлі сася, экономикалық медико-әлеуметтңк және ұйымдастыру мақсатындағы шараларды жасау.