158. Бәәлһнә нердиг үгин тогтацар салһтн. Киисквринь болн киисклһинь темдглтн.

Дорҗта, Күүкнәс, Һолар, Эрвәкәлә, Зурмиг, Хунын, Хулснд, Мөс, Толһан

Темәнд, ботхниг, экин, авһас, ноһата, терзд, көлгәр, мөртә, күүнә.

Я нзнь: малын – мал ын , т. к., 2-гч баг киисклһн.

§ 27. Бәәлһнә нердин олн то

Хальмг келнд бәәлһнә нердин олн тооһин тогтац киисклһнә багмудас иштә ирлцнә.

1-гч баг киисклһнә бәәлһнә нерд олн тоодан нурһлҗ -н эцүсин ормд -д суффикс авна: темән – темәд.

2-гч баг киисклһнә бәәлһнә нерд олн тоодан -муд (-мүд), -уд (-үд) суффиксмүд авна: дегтр – дегтрмүд, школ – школмуд, худг – худгуд, үзг – үзгүд.

3-гч баг киисклһнә бәәлһнә нерд олн тоодан -с суффикс авна: туула – туулас.

159. Умштн. Дора өггдсн дөңцл схемст харар барлата үгмүдиг хураҗ бичтн.

Хальмг теегин йиртмҗ өврмҗтә сәәхн. Бор туулас сөгд бәәнә. Аратмуд бас эврә гертә. Зурмд нүкнәсн бултана. Ялмд теегәр өсрнә. Ут моһас матьхлзна. Сәәхн шовуд тоһруд бииһән биилнә. Аңһуч һәрд шовуд деерәс юм шинҗлнә. Өвсн заагт зааргуд үүрән ясна. Дууч шовуд торһас сәәхн дууһан дуулна.

Хаврин цагт һазр йосндан кеерч сәәхрнә. Көк ноһан заагт зүсн зүүл цецгүд эрәтрҗ нәәхлнә. Шаһан будг өвсн багар һазр дахҗ урһна. Бичкн оошк цецгүдәр цецгәлсн хатханчгуд энд-тенд үзгднә.

1 - гч баг к – н: 2-гч баг к – н: 3-гч баг к – н:

нег то (н эцүстә) цуг наадк хадврмуд эгшг эцүстә

олн то (-д суффикс) олн то суффикс -муд(-мүд) олн то суффикс (-с)

!

Тодлҗ автн: заарг – чибис, хатханчг – колючка.

160. Бәәлһнә нерд олн тоод хүврәҗ бичтн.

Җаһамл – …, бичкн – …, ааһ – …, шарлҗн – …, киилг – …, шовун – …

девтр – …, толһа – …, элә – …, харнда – …, цогц – …, үкүг – …,

бичг – …, хәәсн – …, көглҗрһн – …, көвүн – …, таава – …, үүдн – … .

§ 28. 1-гч баг киисклһнә бәәлһнә нердин олн то

161. Умштн. 1-гч баг киисклһнә олн тоодан бәәх бәәлһнә нерд шүүҗ бичтн.

1. Киитн Ар үзгин улс цанмудт нохас зүүҗ йовна. 2. Ут сарсхр нооста цармудыг як гиҗ нерәднә. 3. Уулмудар йовсн цагт иим цармудыг олзлхд эвтә болна. 4. Ик элстә һазрт темәһәр көлг кенә. 5. Темәд хойр болн нег бөктә гиҗ хувагдна. 6. Эвенк келн-әмтн буһ марлар көлг кенә. Бүтү модд загар буһ марлар йовхд сән. 7. Ямад хурдн көлтә. Эдн юм давшхдан дурта. 8. Халун һазрт занмудар көлг кенә.

162. Үгмүд таблицд орулҗ бичтн.

Мөрн, шүдн, үүдн, зан, мөчн, чон, унһн, нүдн, һасн, ялмн, хун, цан, заһсн.

Янзнь:

Нег то	Олн то Н. к. (Кен? юн?)	Т. к. (Кенә? юуна?)	Ө. к. (Кенд? юунд?)
Цаасн	Цаасд	цаасдын	Цаасдт

163. Үгмүдин киисклһинь йилһҗ бичтн.

Зурмдас, шовудур, хурһдыг, гөрәсдин, хумсдла, көглҗрһдәс.

Янзнь: моддын – модн – 1-гч баг киисклһн.

Ө 164. Умштн. Нерәдтн. Зура тогтатн. Зураһар амн үгәр келтн. 1-гч баг киисклһнә олн тоод бәәх бәәлһнә нерд буулһҗ бичтн.

Алтн намр ирв. Модна хамтхасд шар, улан, күрң зүсәр кеерв.

Нүүдл шовуд дулан һазрур нисв. Теңгрт тоһрудын дун соңсгдна. Теегин гөрәсд өмн үзгүр нүүнә.

Йиртмҗин бәәдл сольгдв: деер хар үүлд хурна, серүн салькн үләнә, дару-дарунь хур орна. Өдрмүд ахрдна, сө утдна. Аңгуд ичәндән орна.

Школмудын үүдд секгдв, күүкд, көвүд сурһульдан экләд орв.