19.Нарықты сегменттеу мен тұтынушыларды зерттеу қалай іске асырылатынын түсіндіріңіз.

Нарықты сегменттеу – маркетингтің тиімді құралдарының бірі. Ол кәсіпорын ресурстарын ұтымды пайдалануға негізделеді және тұтынушылардың қажеттіліктерін қанағаттандыру мақсатында жүргізіледі. 

Маркетингтік талдауға нарықтық сегменттеу тұжырымдамасын 1956 жылы американ ғалымы У. Смит енгізді. Кейін бұл тұжырымдама тұтыну тауарлары маркетингінде кең қолданыс тапты. Бұл тұжырымдама бойынша әр нарық мінез-құлықтары мен қажеттіліктері әр түрлі болып келетін сатып алушылардан тұрады.

Сегменттеу – бір жағынан ресурстарды оңтайландыру және маркетингтік бағдарламаны жасау үшін қолданылатын стратегия, ал екінші жағынан нарықты белгілі бір топтарға бөлу әдісі.  Нарықтың тартымды сегменттерінде қолайлы өндірістік-коммерциялық жағдайлар, тиімді тарату арналары, пайда мөлшерінің өсетін мүмкіншіліктері және әлсіз бәсеке болуы тиіс. 

Нарықты сегменттеуге негізделген маркетинг процесі Тұтынушыларды (нарықты) мінез-құлқы мен сипаттамасы және тұтыну өзгешеліктері негізінде топтарға бөлу процесі нарықты сегменттеу деп аталады.  Нарықты сегменттеу фирма үшін маңызды стратегиялық іс-әрекет болып табылады. Себебі ол фирманың әрекет ету шеңберін және нарықта табысқа жету үшін қажетті өзгермелілерді анықтауға мүмкіндік береді. Нарықты сегменттеу – маркетинг жөніндегі маман игеруге тиісті шеберлік.

Нарықты сегменттеу мыналарға мүмкіндік береді: • сатып алушылардың тауарларға деген қажеттіліктерін қанағаттандыруға; • кәсіпорынның тауарларды шығару және өткізу шығындарын оңтайландыруға; • маркетингтің тиімді стратегиялық бағдарламасын жасап шығаруға; • толтырылмаған нарық кеңістіктерін табуға; • сатып алушылардың мінез-құлқы туралы ақпараттарға сүйене отырып, шешім қабылдау деңгейінің жоғарылауына;

Нарықты сегменттеу — тауарларға бірдей емес талаптар қоятын осы тауардың тұтынушыларын жеке-жеке топтарға бөлу болып табылады. Нарықтың сегменті — бұл нарықтың бір бөлімі, белгілі ортақ көрсеткіштер негізінде құрылған тұтынушылар, өнімдер, немесе, кәсіпорындардың тобы болып табылады.

Сегменттеу әртүрлі жолдармен, әртүрлі факторларды (көрсеткіштерді) қолдану арқылы жүргізіледі. Осылардың негізгілері:

1. Географиялық:

• аймақтар бойынша: Солтүстік, Орталық, Батыс, Шығыс, Оңтүстік;

• әкімшілік бөлім бойынша: республика, облыс, аудан, қала;

• тұрғындардың тығыздығы бойынша: қала, ауыл, қала маңы.

• климат бойынша: теңіз, континенталдық, орташа, ыстық, т.б.

2. Демографиялық:

• адамдардың жасына сәйкес топтау;

• жыныстық топтау;

• отбасы мүшелерінің санына қарай топтау;

• табыстар дәрежесіне қарай;

• кәсіби құрамына сәйкес — ғылыми қызметкерлер, мемлекеттік кәсіпорындардың жұмысшылары, қызметкерлер, зейнеткерлер, т.б.

• білім дәрежесіне, діни көзқарасына сәйкес;

• ұлттық қүрамға сөйкес топтаулар;

3. Психографиялық:

• халықты әлеуметтік қ9рамына сәйкес топтау;

• табыстардың дәрежесіне сәйкес;

• өмір салтына сәйкес: жастар, спортпен шұғылданатындар ақсүйектер;

• жеке басының қасиеттеріне сәйкес: ашуланшактар, өз-өзіншілігі молдар.

4. Мінезқұлықтық (тауарларды таңдауда):

• тауарды кездейсоқ сатып алады;

• сатып алуда пайда, бағалылық көздейді;

• сапалы заттар, төмен бағалы заттар алады;

• клиент болудың тұрақтылығы, өнімнің қажеттілік дәрежесі: үнемі керек, анда санда керек;

• өнімге эмоционалдық қатынасы: позитивтік көзқарас, негативтік көзқарас.