2* 9. Кристалдык өріс теориясының қолданылуын талдаңыз

Қазіргі заманғы кристалдық өріс теориясы Коссель (1916ж) ұсынған электростатикалық модельдің жалғасы болып табылады.КӨ теориясында комп.қосылыстардағы байланысты иондық деп қарастырады. Электростатикалық модель б/ша комплекстің құрылысын анықтау үшін мүмкін бола алатын әртүрлі конфигурациялардың түзілу энергияларын есептейді. Түзілу энергиялары ең үлкен, демек ең тұрақты конфигурация комплекстің шын конфигурациясы деп есептеледі. Сонымен қарапайым иондық модель комплектсі қосылыстардың түзілуін және кеңістіктегі құрылысын түсіндіре алады. Комплекс түзушінің Д- деңгейшесі тетраэдрлік квадратты және сызықты комплекстерде де жіктеледі.Тетраэдрлік комплестерде Дε – орбитальдар Ду- орбитальдарға қарағанда лигандтарға жақындау орналасқан, сондықтан олар қаттырақ тебіледі. Демек, тетраэдрлік комплексте Д-орбитальдардың жіктелуі октаэдрлік комплекстерге керіснше болады. Әртүрлі комплекстердегі ионның қоршауында Д-деңгейшенің жіктелуі:1-сфералық;2-сызықтық қоршауда;3-тетраэдрлік;4-жазық квадрат;5-октаэдрлік.

2* 2.

. Газдардың, сұйықтардың және қатты заттардың суда ерігіштігі.

Газдар да қатты заттар сияқты суда ериді. Мысалы, 20^о С-та және 1 атмосфера қысымда судың бір литрінде 17,9 мл ( қалыпты жағдай) ауа ериді.

Газдардың ерігіштігімен танысу үшін мынадай тәжірибе қарастырылады. Жабық ыдыстың ішіне су құйылып, су үстіндегі бос кеңістік газбен толтырылсын (113-сурет). Су мен газ бірінен-бірі жанасу беті арқылы бөлінген. Үздіксіз және ретсіз қозғалып жүрген газ молекулалары судың бетіне соқтығысып, суда қалып қояды, яғни, суда ери бастайды. Еру нәтижесінде судағы газ молекулаларының концентрациясы артады. Ерітіндідегі газ молекулалары да үздіксіз және ретсіз қозғалыста болады. Осылай қозғалып жүрген молекулалардың кейбіреулері (жылдамырақ қозғалып жүргендері) ерітіндіден бөлініп, су үстіндегі газбен толтырылған кеңістікке қайта оралады. Онымен жабық ыдыста қарама-қарсы бағытталған екі үдеріс – газдың еруі мен ерітіндіден бөліну үдерістері жүріп жатады. Егер қысым мен температура тұрақты болса, біраз уақыттан соң бұл үдерістердің жылдамдықтары теңесіп, жүйеде тепе-теңдік орнайды.

А _(газ) ↔ А_{(ерітінді)}

Уақыт бірлігінде газдың қанша молекуласы ерісе, соншасы ерітіндіден бөлініп шығады, яғни ерітіндідегі газ молекулаларының концентрациясы тұрақты шамаға айналып, ерітінді газға қанығады. Міне, осындай қанық ерітіндінің концентрациясы газдың ерігіштігі деп аталады.

Газ ерігенде көлем кішірейеді, яғни ΔV˂0.

Ле-Шателье көлем кішірейетін (газдың еру) бағытына ығысып, ерігіштік артады. Газ ерігіштігіне қысымның әсері Генри заңымен анықталады: Тұрақты температурада газдың ерігіштігі оның қысымына тура пропорционал.

Генри заңы мынадай теңдеумен өрнектеледі: с=k*P, мұндағы с – газдың ерігіштігі (моль/л), Р – газдың қысымы (атмосфера); к – пропорционалдық коэффициент, немесе Генри коэффициенті (моль/л^.атм).

Сұйықтарды бірімен-бірін араластырғанда мынадай үш жағдай болуы мүмкін.

1. Шексіз ерігіштік. Сұйықтықтар өзара араласып, бірінде-бірі шексіз ериді, мысалы, спирт пен су.

2. Шектеулі ерігіштік. Сұйықтықтар бірінде- бірі шекті мөлшерде ғана ериді. Осының салдарынан олар екі қабат түзіледі, жоғары қабат – аналиннің судағы ерітіндісі; төменгі қабат – судың аналиндегі ерітіндісі. Температураны жоғарылатқанда бұл сұйықтықтардың өзара ерігіштігі артып, 167^оС-тан бастап бір-бірінде шексіз ери бастайды.(7.30-кесте). Сұйықтықтар шексіз араласа бастайтын температура ерудің дағдарыстық температурасы деп аталады. Анилин мен судың дағдарыстық температурасы 167^оС.