56.Экономикалық ауытқудың негізгі себептері.

Циклдік ауытқулар себептері әр түрлі көзқарастар мен реттеу проблемаларын туғызады. Тұтастай алғанда реттеудің: неокейнсиандік және неоконсервативтік  екі бағыты бар.

Неокейнсиандық бағыт -  жиынтық сұраныс бағдарлану болып саналады, мақсаты – тұтастай түрде шаруашылық реттеу, реттеуде басымдықтар – салық – бюджет және несие – ақша саясаты, мемлекеттің рөлін бағалауды – ынталандыру.

Неоконсерватизмнің белгілері – ұсынысқа бағдарлану, мақсаты – жекелеген фирмалардың қызметі үшін ынта туғызушы, реттеуде басымдықтар –несие –ақша және салық — бюджет саясаты, мемлекеттің рөлін бағалауды шектеу.

Қандай да бір бағыттың жақтастары, бастапқы айқындама мен бағдарламаға қатысты, циклдік ауытқулар тігісін жатқызу проблемаларын әртүрліше шешеді, осы мақсаттар үшін пайдалануға болатын мемлекеттің басқару иелігіндегі құралдарымен түрліше операцияларды жүзеге асырады. Мысалы, кейнсиандық рецепте жақтастары бюджет саясатына және салық саясатына, экономиканың жағдайына байланысты салық ставкасымен айлалы әрекет жасауға көп көңіл аударады.

Неоконсервативтік рецепте ақша және несие проблемаларына үлкен көңіл бөледі. Сондықтан, соңғы жылдары неоконсервативтік саясат, ақша массасы көлемі мен оны реттеуді басты мәселе етіп қоятын, монетария теориясына арқа сүйейді.

Бұл кезеңдегі несие – ақша саясаты салық – бюджет саясатының несие басқыншылығын жүргізуін болжайтын мақсаттарды көздейді. Оның мақсаты қосымша несиелер көмегімен экономикалық өмірді жандандыру болып саналады. Осы мезгілде “арзан ақшалар” саясаты жүзеге асырылады және мұндай саясат берілген несие үшін пайыз ставкасын төмендетуді білдіреді.

57.Макроэкономикалық тепе-теңдіктің классикалық және кейнстік модельдері.

Макроэкономикалық тепе-теңдікте екі модель қарастырылады:

1. Классикалық модель экономиканың жағдайын ұзақ мерзімде қарастырады. Бұл модельде жиынтық ұсыныс зерттеуі бірнеше жағдайды сипаттайды: 1) өндіріс факторларының толық қамтылуы; 2) номиналды жалақы мен баға көрсеткіші нарықтық жағдайдың ауытқуына байланысты өзгеріа отырады.

2. Кейнстік модель салыстырмалы түрде экономика жағдайын қысқа мерзімде қарастырады. Бұл модельге сәйкес жиынтық ұсыныс зерттеуі бірнеше жағдайды сипаттайды: 1) қысқа мерзімде өндіріс факторлары толық қамтылмайды; 2) баға мен нақты жалақы салыстырмалы түрде қалыпты болады.

Макроэкономика 1) экономикалық теорияның экономиканы тұтастай зерделейтін бөлімі. Макроэкономика экономикалық циклдік кезеңдер мен экономикалық өрлеу, жұмыспен қамтылу, инфляция мәселелерін, жалпы экономика ауқымындағы басқа да мәселелерді, сондай-ақ ұлттық экономикалардың қарым-қатынасын зерттейді. Экономистер, әдетте, экономикадағы үдерістердің бәрін — жиынтық өндірісті, бағаның жалпы деңгейін, экономикалық саясаттың мақсаттары мен міндеттерін, сыртқы сауданы, жұмыссыздықты, мемлекеттік сектордың жұмыс істеуін, т.б. зерделеуді “макроэкономикалық теория” деп атайды. Қазіргі заманғы экономикалық теорияны ерекше зерделеу ісі 20 ғасырдың 1-жартысында басталды және ол америкалық экономист Дж.М. Кейнстің (1883 — 1946) есімімен, оның “Жұмыспен қамтудың, пайыздың және ақшаның жалпы теориясы” (1936) деген кітабымен байланысты болды^[1]. Нарықтық экономикаға көзқарастың жаңа жүйесі баяндалған бұл еңбек 20 ғасырдағы экономика ғылымының бетбұрысты кезеңімен тұспа-тұс келді және макроталдаудың дамуына қуатты серпін берді. Макроэкономика одан әрі Кейнстік идеяларды тереңдету бағытында да, оларды нарықтық экономика туралы классикалық түсініктер негізінде қайта қарау жолымен де өрбіді. 2) жан-жақты көрсеткіштерді бағалауға негізделген экономикалық талдау әдісі. Макроэкономикалық талдау нышандары саяси экономияның классикалық мектебінің өкілдерінде ғана кездесетін. Француз экономисі Ф.Кенэнің (1694 — 1774) экономикалық кестесі алғашқы макроэкономикалық үлгілердің бірі болып табылады.