24.Заманауи менеджердің негізгі басқарушылық рольдері.Жағдайлық мысалда.

Менеджер деп аталатын басқарушы топтардың өкілдері барлық фирмаларда жұмыс істейді. Менеджер деген сөздің өзі бізге ағылшын тілінен келген: бір нәрсені реттеу, бір нәрсені меңгеру, басшылық ету деген сөз. Ол басқарумен, экономикамен шұғылданатын, заң және басқа да мәселелерді жақсы білетін кез келген адам. Американдықтардың түсінігінше, мұндай адамдардың міндетіне өзіне бағынатын белгілі бір қызметкерлердің нақтылы жұмыстарын ұйымдастыру жатады. Еуропалықтардың түсінігінше, менеджер қазіргі тәсілдерді басшылыққа ала отырып, нақты жұмысты ұйымдастыратын адамдар. Заманауи менеджер Дракердің айтуынша екі міндетті атқарады. Оның біріншісі - қолда бар ресурстардан нағыз тұтас өнідірістік бірлік құру. «Өндірістік бірлікті құру» міндетін шешу үшін менеджерге бүкіл әлсіз буындарды жою, барынша дамытуды қамтамасыз ету, ұйымдық мәселелердің барлық күшті жақтарын, бірінші кезекте адам ресурстарын пайдалану үшін тырысуына тура келеді. Кәсіпорынның күнделікті іс-әрекеті менеджердің көз алдында әрдайым елестеуі, ал қол жеткен нәтижелер барынша үйлестіріліп отыруы тиіс. Екінші міндетіне – кез келген шешімді қабылдап, іс-әрекетке кіріскенде бүгінгі талапты ескерумен қоса кәсіпорынның болашағы, перспективасы туралы да ойланып-толғануы жатады. Әрбір менеджерге өзінің басқару міндетіне жатпайтын көптеген істерді атқаруға тура келеді.

Заманауи менеджерді негізгі қызмет міндеттері мыналар: 1. Менеджер іскер кәсіпорынның мақсатын орындайды, сол мақсатты орындау үшін не істеу керектігін ойластырады, адамдарға нақты міндеттер жүктей отырып, оның жүзеге асыруды қамтамасыз етеді. 2. Менеджер – ұйымдастырушы. Ол жұмыстарды жүйелеп, бөледі, қажетті ұйымдық құрылымды құрады, басшы жұмыскердің тиісті құрамын іріктейді. 3. Менеджер көтермелеу шараларын қамтамасыз етіп, адамдармен тығыз байланыс орнатады. 4 . Менеджер ұйымның іс-әрекетін талдайды, нормалауды белгілейді, кәсіпорында жұмыс істейтін барлық адамдардың жұмысын бағалайды. 5. Менеджер адамдардың қызмет жағынан кемелденіп, жоғарылауын қамтамасыз етеді.

25.Ұйым жетекшісі. Билік және ықпал ету.

Басцару цызметі - бүл басқару қызметінің белгілі бір тұтастай мазмүнға ие болған оқшауланған бөлігі, яғни бұ_л басқару қызметінің мамандандырылған бөлігі. Басқарудың мамандандырылған қызметінің бірыңғай түтас синтезделуін жэне интеграциялануын басшылық деп атайды. Кәсіпорын басшысы мен оның қүрылымдык бөлімшелері экімшілік еңбекті атқарады. Бүл қызмет өте қиын, өйткені басшының алуан түолі фактілермен істес болуына тура келеді.

Басшы өзіне екі міндеттің жүктелетіндігін білуі тиіс: адамдармен жүмыс істеу және бацару жүйесін ұйымдастыру. Олар өз ара байланысты, әрі күн өткен сайын күрделене түседі. Басшы өз жүмысында ғылым мен техника жетістіктерін жаппай қолдану өндіріс технологиясына, еңбек қүралдары мен заттарына, адамдардың еңбек эрекетінінің сипатына сапалык өзгеріс енгізетіндігін ескеру тиіс. Әрі мүның өзі жүмыскерлердің ынта-ықыласына, талап тілегіні мен мотивтеріне терең ыкпал етеді. Басқару жүмысы біршама творчестволық тартымды, әрі нэтижелі болады. (кесте)

Басқару үшін ықпал ету қажет, ал ықпал ету үшін билік керек. Билік орындаушылардың белсенді талаптарына (физиологиялық талабы, қорғалу талабы, әлеуметтік талабы, құрметтеу талабы) ықпал етуге негізделген.

Билік- бұл басқалардың жүріс түрысына ықпал ету мүмкіндігі.

1. Билік формалары

2. Бедел

3. Көшбасшы, оның түрлері

Басшының мақсаты басқалардың өзіне бекітілген жүмысты орындауына ықпал ету. Осы қызметін атқару үшін, оның өзінің формальды өкілеттілігімен қоса, билігі болуы қажет. Билік күші мен басшы өкілеттілігі арасында белгілі бір тәуелділік бар: басқа адамға тәуелді болган сайын аталмыш адамның билігі өседі. Басшы мен бағынушылар билігі балансын қамтамасыз ету үшін табыстау қолданылады. Бұл түсінбеушілік, сәтсіздіктен арылтады. Бұл жағдайда:

1. Өте жақсы біріккен қызметкерлер командасы құрылады

2. Жауапкершілік арту арқылы басқарушылық еңбегіңіз тиімді болады.

Кейбір жағдайда бағынушы билігі жүруі мүмкін. М: шешім қабылдау үшін қажетті ақпарат, басқа бөлімшелермен бейресми байланыстар т.ь. біржақты билік бағынушышың өз билігін көрсетуге әкелңп соғады. Сондықтан билік балансы ұсталуы керек. 1 сурет.

Билік әртүрлі формаларда болады:

1. Утилитардық б. күшті мотивтер әсерінен туындайды. Тапсырма орындаушы «мынаны...» орындаса, «мынаны алатындығын» біледі.

2. Авторитарлық нрмативтік б. заңды бидік. Бұйрық беру, ал бағынушы міндеті оларды қатаң орындау екендігіне сенеді.

3. Біріккен б. топ билігі. Нормалар иоппен бекітіледі, сонд жүріс тұрыс ұйым нормасы мен мәдениетіне бірігуі керек.

Көп жағдайда б. айқындалуы басшының бағынушыға әсер етуімен көрінеді. Басқаруда бағынушыға ә.етудің ең жайлы түрі ықпал ету. Ы. етудің екі үлкен тобы бар:

Эмоционалдық: жұқтыру және еліктеу

Саналы: сендәру, көндіру, өтініш, қорқыту, сатып алу, бұйрық.

Осылардың негізінде Григ пен Рейвеннің жіктеуі бойынша биліктің негізгі бес нышаны болады:

Мәжбүр етуге негізделген билік. Қорқыту арқылы ықпал ету, сонда ғана тиімді болады, егер ол мыкты бақылау жүйесімен нығайтылатын болса, эдетте бүған көп шығын кетеді.

Көтермелеуге негізделген билік. Қоркытып билік жүргізуге қарағанда едәуір ықпалды, эрі жүмыс сапасьг біршама жақсарады. Одолжение жасау істеген жұмыын жоғары не төмен бағалау. Кері жағы орындаушы көзінше нені көтермелеу керектігін дұрыс анықтау, өйткені ресурстар шектеулі.

Эксперттік билік. Ықпал етушінің арнайы білімі барына, сол себепті тиісті мұқтажын қанағаттандыратындығына орындаушы сенеді. Технология күрделілігі мен ұйым көлемі артып отырған жағдайда орындаушыға сенім арту барған сайын тиімді бола түсуде. Кері жағы тұрақсыз, маман қателік кетірсе, сенім жоғалтуы мүмкңн.

Эталондыц билік (үлгі билігі). Ықпал етудің мінез қүлқы немесе қасиеті артымды болатындығы соншалық, орындаушылар соған

еліктеуге, сондай басшы болуға тырысады. Кері жағы олда да кемшілік бар.

Зацды билік. Ықпал етушінің бұйрық беруге хақысы бар екендігін

орындаушы мойындайды, эрі оның міндеті бағыну керектігін түсінеді.

Бағьшушылар ықпал етушінің бүйрығын орындайды. Барлық басшылар заңды билікті дэстүрлі билік деп атайды. Барлық басшылар заңды билікті пайдаланады, өйткені оның өзі басқа адамдарды басқаруға өкілдік береді. Биліктің осы негіздері басшының негізгі қүралы боп саналады, сол арқылы

ол ұйымның мақсатына жету үшін қол астындағыларға жүмысты орындауды міндеттей алады.Кері жағы жас басшы келсе ол өзінің жаңалығын әкел.

26.Заманауи жетекшінің имиджі. Заманауи жетекшінің имиджі. Менеджер деген сөздің өзі бізге ағылшын тілінен келген:бір нәрсені реттеу,бір нәрсені меңгеру, басшылық ету деген сөз.Менеджер ең көп тараған кәсіптің бірі.Бұл-басқарумен, экономикамен шұғылданатын, заң және басқа да мәселелерді жақсы білетін кез келген адам. Менеджер бұл жауынгер, оның үрейленуге және қателесуге қақысы жоқ, өзінің жеке мүддесін фирма мүддесіне бағындыра білуге , өзінің жанұясы –фирмасының гүлденуі үшін күресуге әзір болуы тиіс. Басшы жұмысының имиджі –оның басқару процесінде қолданатын сипаттық әдіс,тәсіл, амалдар жиынтығын білдіреді.Басшы имиджі басқару әдістерімен белгілі бір қатынаста және байланыста болады.Басшы имиджі бұл шешім қабылдау және қызметкерлерге тапсырма беру әдісі.Бұл ұғымның ең әділ, дұрыс мағынасы мынадай: “тәсіл мен имиджді салыстыруға болады.Нота барлығына бірдей , алайда әрбір орындаушы шығарманы өзінше бейнелейді ”Басшының дербес имиджі алуан түрлі объективті факторлардың ықпалымен қалыптасады.Ғылым мен техниканың дамуына байланысты менеджерлердің заманауи басқару имидждері қалыптасқан.

27.Іскерлік әңгімелесулер: сөйлесу өнері. Нақты мысалда.

Басшылар жұмыс уақытының көп бөлігін өзінің қарамағындағы аамдармен әңгімелесуге жұмыстың орындаулын бақылауға келушіледі қабылдап жаңа мәліметтер алуға арнайды. Мұның өзі кездесуді ұйымдастырғанда 1 жұиысшылардың сеніміне ие болу үшін 2 әңгімелесуші қолайлы әрі түсінікті нышанда оған қажетті мәліметтерді беру жұмыс тәжірибесін көрстеу, пайдалы инициативаны қолдау үшін іскерлік танытуды қажет етеді. Өзінің ой пікіріңді, позицияны жеткізудің, осыған көз жеткізудің ең қолайлы жолы жылы жүзді әңгімелесу. Әңгімелесу жиі өткізіле бермейтіндіктен, әсіресе кездесуге әр түрлі мамандар мен басшылар қатысатын болса және егер де әңгіме өткізу инициативасы қызметі жоғары адамдар тарапынан болған жағдайда мұндай әңгімелесуде барлық мүмкіндікті пайдалану қажет. Осыған орай әңгімелесудің тәртібімен, тактикасымен, сондай-ақ әңгімелесушінің ой-ниетін бағалау тәсілімен жете танысудың маңызы зор. Г.П.Мициг алуан түрлі жағдайға қатысты іскерлік әңгімені өткізудің негізгі 4 принциптерін ажыратады: 1. Әңгімелесушінің көңілін аудару(әңгіменің басталуы); 2. Әңгімелесушіні сөзге тарта білу(мәлімет беру); 3. Мұқият негіздеу принципі(дәлелдеу); 4. Бізбен әңгімелесушінің тілегін айқындап, күдігін сейілту. Іскерлік әңгімені өткізудің маңызды нұсқауларын есте сақтау қажет: 1. Әңгімелесушінің сөзін ақырына дейін мұқият тыңда; 2. Әңгімелесуші адамның иландыра айтқан сөзін ешқашан теріске шығарма; 3. Мүмкіндігінше сыпайы, ашық-жарқын кең пейілді, өнегелі бол; 4. Қажетті жерінде жігерлі бол, бірақ әңгіме барысы қызу айтысқа ұласқанда салқынқандылық көрсет; 5. Әріптесіңіздің мінез-құлығындағы ерекшеліктерді қаншалық білгендігіңізге, әрі әңгімені дұрыс арнаға салатындығыңызға байланысты. Мұқият тыңдаушының орындауға тиіс жағдайлары: 1-жағдай: әңгіме өткізгенде ешқандай бөтен ой болмасын. 2 –ж: сіз тыңдап отырғанда, келесі мәселені ойластыруға, әсіресе, қарсы дәлел айтуға әзірленудің қажеті жоқ. 3-жағдай: зейініңізді негізгі мәселеге шоғырландырып, қосалқы ойларды ысырып қойыңыз.

28.Жоспардың негізгі жіктелуі.

Туристік кәсіпорында болжау жасау, болашақты көре білу, туристік кәсіпорынның шамасын өңдейді. Даму саясаты денегіміз- жалпы мақсаттар және қарым-қатынас нормалары. Тұтынушы мен кәсіпорын, тұтынушы мен өндіруші, бәсекелестер арасында арасындағы қарым-қатынас нормалары. Бұдан басқа ережелер, процедуралар, әдіс тәсілдер туристік кәсіпорынмен жүзеге асырылады. Жоспарлау процесінде, өндіріс немесе қызмет және басқару дамуының негізгі бағыттары тиімділігі анықталады. Жоспарлау қызметімен қойылған мақсаттарға жету үшін 4 нақты міндет шешіледі:

1. Оқиғалардың дамуын болжау

2. Үлгілеу

3. Бағдарлау

4. Жоспардың атқаруша\ыға дейін жеткізілуі

Жоспарлау процесінде өндіріс пен басқару дамуының негізгі бағыттары, олардың тиімділігі анықт. Ж.п.қойылған мақсатқа жету үшін төрт нақты міндет шешіледі:

А) оқиғалардың дамуын болжау (уақыттың әр бөлігінде болатын жүйе жағдайының сипаты мен маңызын ашып көрсету).

Б) үлгілеу (жоспарланган кезеңдегі оның тәртібін бақылау, ортамен өзара әрекеттесуін талдау )

В) бағдарламалау (шешімдердің іс әрекет бағдарламасы мен шешім таңдау процесі)

Жоспарлы қызмет барысында даму стратегиясы, ұзақ мерзімді болжаулар, орта мерзімдік, ағымдағы жоспарлар жатады. Жоспарлаусыз дамудың үйлесімділігі қамт. етілмейді. ж. Міндетерін кеңірек ашсақ:

- қоғамдық қажеттіліктерді анықтау

- оларды қанағат.үшін салынатын ресурстар (материалдық, қаржылық, еңбек) жиынын айқындау

- ресурстарды қолданудың тиімділігін арттыру

- бәсекелестікке төтеп беру стратегиясын өңдеу;

Стратегиялық жоспардау басшылық ұйғарған іс әрекеттер мен шешімдердің жиынтығы. Жеке тұлға тұрғысынан зерттеліп, көлемді зерттеулер мен іс жүзіндегі нақты мәліметтерге негізделуі тиіс. Ұзақ уақытқа болғандықтан өте икемді б.к. С.ж. қалыптастыру деп болашаққа мұхият, жүйелі дайындалу. Схема түрінде: миссияны таңдау (ұйымның негізгі жалпы мақсаты), мақсатты қалыпт (ұзақ, орта, қысқа), қамт. ету жоспарларын әзірлеу (саясат, стратегия, рәсім, ережелер, бюджеттер). С.ж. б.қызметін төрт негізгі түрге б.б:

Ресурстарды бөлу. Тапшы басқарушы таланттар мен технологиялық тәжірибе қорлары сияқты шектеулі ұйымдастырушылық ресурстарды бөлу кіреді.

Сыртқы ортаға бейімделу.сыртқы ортаны талдаудан тұрады. Фирманың мұмкінд.мен төнетін қатерін анықтау үшін, ұйымға қатысты сыртқы факторларды бақылайтын стратегиялық жоспарды жасайтын процесс.

Ішкі үйлестіру. Ішкі операцияларды тиімді біріктіруге жету мақсатымен фирманың күшті және осал жақтарын көрсету үшін стратегиялық іс әрекетті үйлестіру.

Ұйымдастырушы стратегиялық алдын ала болжау өткеннен сабақ алу, ой сананы жүйелі дамыту көзделеді.

Тактикалық ж. Бұнда нәтижелер өте тез байқалады және нақтылы іс әрекетте оңай үйлеседі.

Ағымдық ж. Болашақтағы болуы ықтимал ахуал п.б. жағдайда реттеудің саясаты мен тетіктерін әзірлеу б.т.

Тәжірибе жүзінде басқарушылар көптеген жоспарларды жүйелі түрле қайта қарайды, қойылған мақсатқа ұтымды жту үшін оларды орындау барыында қажетті өзгерістер енгізіледі.

Фирма деңгейінде ж.қажетті мәліметтер алғаннан кейінгі болашақтағы қызметтің нобайын жасау:

- айналадағы жағдай жайлы саяси, әлеуметтік, мәдени факторлар

бәсеке туралы. Өңдеуші мен тұтынушы арасындағы қ.қ.

- ішкі ұйымдастыру туралы. Стратегия, мақсат, кадр., қаржылық жағдай, даму деңгейң т.б.