72.Стратегияның мәні. Оның түрлері.

Көп жылдан бері эскери басшылар стратегия терминін қолданып келеді. «Стратегия» гректің - «генерал өнері» деген сөзінен шыққан. «Стратегия » термині осы уақытқа дейін жарыс, бәсеке мағынасында қолданылып келгенмен, қазіргі кезде бұл атау кәсіпорын қызметінің жалпы концепциясын білдіреді.«Стратегия» дегеніміз ұйымның міндетті ісін орындауды және мақсатына жетуді қамтамасыз ететін жан-жақты жоспар жиынтығы болып саналады Стратегияның басты міндеті - үйымдағы жаңадан енгізілгендерді жещкілікті дэрежеде қамтамасыз ету.

Тиімді менеджмент стратегиясы Жапон менеджерлері XX- ғасырдың 70-жылдардың орта түсында өздеріне мынадай сүрақтар қойды:

«Компанияның ұзақ мерзімдік мақсаты қандай?», «Компания орта өзгерістеріне қалай бейімделеді?», «Жұмыскерлерді қалайшүа тиімді пайдалануга болады?».Қойылған сұрақтардың жауаптарын мынадай негізгі қағидалардан аңғаруға болады:

1.Тиянацты шешім стратегиясы. Американың жэне Жапонияның

таңдаулы фирмалары ( ИВМ, Мацусита жэнет.б.) өндірісті үдайы жетілдіріп, жұмысын ең жаңа жэне таңдаулы эдістермен орындау үшін ақша бөледі,

берілген, жақсы үйретілген ұжымның өсуі мен дамуына күрделі қаржы жұмсайды.Тиянақты шешім стратегиясы 10-15 жылдарға арналған ауқымды мақсатты көздейді. Менеджерлер стратегиялық тұрғыда ойлау білуі тиіс. Тиімді менеджментте стратегияны жасау үшін 10 козғаушы күшті пайдаланады: жаңа нарықтарды іздестіру; жаңа өнімдер мен көрсетілетін қызметтерді ойластыру; тұтынушылар үшін сервисті жақсарту; технологияны ойланыстыру; өнім мүмкіндігін жақсарту; өнім сапасын жақсарту; тарату тэсілдерін жақсарту; табиғи ресурстарды молайту; өндірісті жэне өсімді ұлғайту; күрделі қаржы мен пайданың қайтарымын молайту. (105 б.) 2. Тәуекел стратегиясы. «Біз ең таңдаулы адамдарды таңдап аламыз жэне одан әрі дамытуға ықпал етеміз». Кәсіпорынның экономикасы қауырт өркендеуі үшін тэуекел стратегиясы өте қажет. Басшы қызметкерлердің бизнеске тәуекел етуі олардың негізгі аншрепнерлік қызметі болып саналады.Басшы қызметкерлердің басқару мэдениеті жоғары деңгейде болған жағдайда ғана тэуекел стратегиясы жүзеге асады. Мұндайда мынадай стратегиялық сүраққа жауап беруге тура келеді: «Болашақта біздің бизнес қандай болу керек?». Басшы бөлінген капиталды немесе қосымша қаржы заемын қайта бөлуі ұйым ішінде даудамайды алдын ала болдырмауы, стратегиялық жоспарларда шеберлік таныту, қызметкерлерді сүйемелдеп көтермелеп отыруы.тиіс.

Менеджмент жөніндегі американдық мамандардың бағалауы бойынша, тэуекел бастамасын жүзеге асыруға қабілетті ұйымдар өз қызметкерлерін неғүрлым тиімді жұмыс істеуге ықпал ете алады. 3.Менеджмент идеясының стратегиясы. Әр бір бизнесте ең бағалы ақша, тауар, жабдық немесе ғимарат емес, идея бағалы. Инновациялық фирманың жоғарғы басшысы конымды идеяны үнемі көтермелеп отырады. Істе сәтсіздік болған жағдайда шыдамдылық танытады.Көпшілік идея іс жүзінде асырыла бермеуі мүмкін. Жаңа идеяны ойластыруға, оны жүзеге-асыруға ұзақ уақыт кетеді. Идея пайда болғаннан кейін, оның прототипін іздестіруге, яғни ойластырылған бұйымды жасауға, содан кеін үйым табыс түсіретіндей етіп өндіріс процессін (өндіріс технологиясын) қүруға тура келеді.Менеджменттің стратегиялық идеясын жүзеге асыру үшін творчестволық ойлау негіздерін меңгере білу керек. 4. Стратегия әсерлігі фирмага тамаша жүмыс цабілетін сацтауга мүмкіндік береді. Менеджерлердің ықпал етушілігі тиімді басқару шешімдерін кабылдау біліуне байланысты. Бүл жағынБш қарастырғанда жапондықтар ең тиімді шешім. қабылдайтындарға жатады. Американдық немесе еуропалық шешім қабылдаудың басты өзгешілігі - мүнда шешім қабылдау дегеніміз, қФйылған сүраққа жауап беру. Кэзіргі кезде таңдаулы американдық жэне еуропалық компаниялар жапондық шешім қабылдау эдісін өз практикаларында қолданып жүр. Мұндайда әрбір жұмыскерлердің ішкі мүмкіндіктері толық айқындалатынына көздері жеткен.

5.Жеңілдету стратегиясы — барлық жағдайды мүмкіндігінше қарапайым қалпында сақтау, төрешілдікке (бюрократизмге) жол бермеу. Басқару қүрылымын оңайлату. Жеңілдету стратегиясы жоғарғы деңгейін талап етеді, тек сонда ғана олар өзінің қарауындағылармен тиімді қарым қатынас орната алады.

бСапа стратегиясы. Фирмадағы жұмыскерлер өз бетінше шағын топ қүрып, оңда сапаны бақылау мэселесін талқылайды, ал жоғарғы басшылар стратегиялық сапаны дамыту мақсатында қызметкерлері ұсынған идеяны пайдаланады. Еңбек өнімділігін үдай арттыруды қамтамасыз ететін сапа үйірмесі осылайша пайда болады.Американдық профессор Беф сапаны жақсартудың төрт түйінді нэтижесіболатындығын айқындайды.

• Бағасы төмен болуы

• Адам ресурстарын тиімді пайдаланады.

• Жүмысшы абыройы. Фирма мэртебесі ең маңыздысы.

• Сатып алушылардың талғампаздығы. Өсіп - өркендейтін фирмалар өз сатып алушылармен қарым - қатынас орнатады.

• Адалдық және берілгендік стратегиясы - жекелеген қызметкерлердің қойылған мақсатты түсінуіне жэне өз еркімен жүзеге асыруды жәрдемдесу эрі қызметкерлердің фирмаға адал, шын берілгендігін талап ету. Мүның өзі жоғары сапалы менеджменттің ең күрделі жағдайы боп саналады.

• АҚШ менеджерлері жыл сайын мамандары өндірістен қол үзіп жэне қол үзбей оқытуға 30 млн. Доллардан сатам қаржы жүмсайды.

• Ынтымақтасу стратегиясы - барлық қызметшілердің шешім қабылдауға қатысуы.

73.А.Маслоудың мотивацияның мазмұндық теориясының сызбасын түсіріңіз.

• Бұл теорияда төменгі сатыда материалдық, ал жоғарғы сатыда рухани қажеттер орналасқан. Бірінші кезеңде адам ең маңызды қажеттерді қанағаттандыруға тырысады. Егер ол толық қанағаттанған болса, адам келесі кезектегі қажеттерді қанағаттандыруға ұмтылады. Осы қажеттер пирамидасын басшылыққа ала отырып қажеттердің қайсысына тұтынушы ақша төлеуге дайын екенін білуге болады. Мысалы, ақшасы тамағына әрең жететін адам, котедж салмайды және алыс сапарға шықпайды, асыл зат алмайды дегендей.

• Маслоу теориясы негізінде туристік өнім ұсыну бағдарламасын жасауға болады.

74.Ұйымдастырушылық құрылым типтеріне сипаттама беру.

Туристік сала басқарушылық практикасында кең таралған түрлері:

Басқарудың сызықтық ұйымдастырушылық құрылымы. Ортақ басшылық принципі бойынша бағынушылар тек бір басшы бұйрығын орынд. Жоғары орган ең тӛменгі органға тікелей қаулы бере алмайды. Ӛндірістік белгі ӛндірістің шоғырлану деңгейі, технологиялық ерекшеліктер, ұынылатын қызметтер түрлері бойынша жинақталады. Бұл құлым ӛте қатаң түрде ресми болады, икемсіз. Артықшылық пен кемшіліктері кестеден қарауға болады.

Функционалдық ұйымдастырушылық құрылымы. Функционалдық байланыстар ақпарат ағымы бойынша және басқарушылық шешім бойынша ж.асыр. жалпы міндеті орта деңгейден бастап функционалдық талаптары бойынша бӛлінеді. Басқарудың мамандандырылуы нәтижелікті жоғарлатады. Сызықтық басқару құрылымы:Кәсіпорын-басшы-сызықтық басшы А және сызықтық басшы Б-атқарушылар.Фунционалдық басқару құрылымы:кәсіпорын басшылары-жоспарлау мамандар,ұйымдастыру мамандар,ынталандыру мамандар,бақылау мамандар.

Бұл аталған екі құрылым кемшіліктерін сызықтық-функционалдық құрылым жояды.

Жалпы басшы сызығы бойынша әрбір жұмысшы тек бір басшыға бағынады. Барлық билік сызықтық б.иелігінде. нақты жоспарларда функционалдық бӛлімдер кӛмект.

Сызықтық-функционалдық басқару құрылымы:сызықтық басшы,функционалдық басшы.

75.Өзін-өзі басқару түсінігі.

Басқару -адамдардың кәсіптік қызметі, яғни бұл ұжымдағы адамдарға және жекелеген адамдарға, олардың бірлескен жұмыс процесінде мақсатты жүйелі ықпал ету. Бірақ ұжымда өз орнын нақты алу үшін, тиімді әрі қызметкерлер арасында беделді болу үшін өзін-өзі басқарудың маңыздылығы жоғары. Бұл тек басқарушы менеджерге ғана қатысты емес, жекелеген төменнен жоғарыға дейінгі барлық персоналдың біліктілігі мен ұйымдастыру қабілетімен тікелей байланысты. Баспалдақ бойынша жоғары көтеріліп, үлкен белестерден көріну мақсатында өзін –өзі басқара білген кез келген маман нақты нәтижелерге жете алады. Өзін-өзі басқарудың жақсы көрінісі ұйымдағы бейресми топтарда айқын көрінеді.