1. Къыскъартылгъан беян язынъыз.

2. Улу бестекярнынъ халкъына япкъан бахшышынынъ эмиети акъкъында фикирни исбатланъыз.

92. Алидженаплыкъ

Ёл енъишли-ёкъушлы эди. Силькине-силькине кеттик, лякин айдавджы сурьатны эксильтмеди. Къайдадыр ашыкъкъаны корюнип тура эди. Мен къиядан онынъ юзюне бакътым. Череси темиз, муляйим ве джесаретли адам. Козь къапакъларынынъ кенарларыны ве манълайыны индже, йип киби, бурюшиклер къаплагъан. Онынъ берчли ве салмакълы эллери буюк бир эминликнен рульни идаре этелер. Шофёр козьлеринен чёльге ишарет этти:

– Не къадар топракъ бош-бошуна ята. Эр шейнинъ вакъыты-сааты бар экен. Куню келир, бу ерлерде де багъ-багъчалар шувулдар, кой-шеэрлер къурулыр.

– Тойгъа кетем, къардашым, тойгъа! – деди.

– Бойле авада той деп, ёлгъа чыкъылырмы? Балчыкъны коресизми?

– Балчыкъ олса не олгъан? Бурчакъ ягъса биле ёлдан къалмаз эдим! Э-ей, тою билир, асабам! Бу ойле бир той ки… Къызымнынъ тою… Къызым эвлене! Йигирми эки йылдан берли корьмеген тувгъан къызым! Къызымнынъ сагъ-селямет экенини даа тюневин анъладым. Шимди о йигирми эки яшында. Онъа бабалыкъ эткен адам – дженк йыллары Ленинград блокадасы вакъытында меним джанымны да олюмден къуртаргъан эди. Бу не демек олгъаныны анъламайсынъмы, джигерим? Бунъа инсанлыкъ дейлер! Валлаи, къанатларым олса, учып кетер эдим. Мени эки байрам бирден беклей! Эм бу корюшюв къызымнынъ той акъшамы оладжакъ. Истейсинъми, бу меракълы тарихны санъа да айтайым?

Мен, «риджа этем, айтынъыз», демек ичюн агъызымны ачаджакъ арада, тёпеде атыны айдап бизге таба кельмекте олгъан атлы, пейда олды. Шофёр деръал машинасыны токътатты. Атлы машина янында кельгенинен, аттан тюшмейип:

– Къардашларым, ярдым беринъиз, огълум олеятыр, – деди къалтыравукъ бир давушнен… – Хастаханеге алып бармакъ керек. – О, къамчысынынъ сапыны кельген тарафкъа узатты:

– Анавы къырнынъ артында, отарда яшаймыз, – деди.

Эльбет, онъа ярдым этмек, огълуны олюмден къуртармакъ керек. Лякин айдавджы йигирми эки йылдан берли корьмеген къызынынъ тоюна ве джаныны къуртаргъан достунен корюшмеге ашыкъа. Бойле бир алда о, ёлуны денъиштирерми? Чобанда – терен яныкъ, шофёрда – буюк къуванч. Шимди бу меселени факъат айдавджынынъ озю эте биле. Оны виджданы не дер… Шофёр меним тюшюнджелеримни анълар киби, къарыкъ давушнен:

– Инсан бахытсызлыгъы устюнден атлап кечмек олмаз, – деди. Сонъра атлыгъа:

– Къана, къартым, ёл косьтеринъиз! – деди. Мен къувандым. Ёкъ, мен гъурурландым. Онынъ инсаниетлигинен гъурурландым!..

… Шофёр хастагъа эгильди ве онынъ набызыны тутып бакъты:

– Тез олунъыз, хастаны ёлгъа азырланъыз, – деди. Сонъ манъа чевирилип, къулагъыма:

– Пек агъыр, ёл азабына чыдап олурмы экен? – деди.

Хастаны зар-зорнен машинанынъ кабинасына кирсеттик. Мен оны тизлеримнинъ устюне яткъыздым…

Алдымызда шеэр чыракълары корюндилер. Он-он беш дакъкъадан сонъ машина эки къатлы хастаханенинъ ёлкъапусы огюнде токътады. Машинанынъ устюнден тюшкен къарт теляшлы козьлерини огълуна тикти… сонъ алель-аджеле хастаханеге кетти. Бираздан акъ халатлы адамларнен пейда олыып, огъулыны зембильге яткъызмагъа ярдым этти.

Бундан сонъ бизим янымызгъа кельди, эллеримизни тувгъанджасына сыкъты:

– Сагъ олунъыз, огъулларым, манъа эткен эйилигинъизни омюр билля унутмам.

Къарт бу сёзлерни айтаракъ, джебинден акъча чыкъарып, шофёргъа узатты:

– Ёкъ, къартым, эйилик пара ичюн япылмай, – деди шофёр. – Манъа тешекюр де етер. Айды, сагълыкънен къалынъыз. Огълунъызгъа узакъ омюр тилейим…

Къарт хастаханеге чапты…. Шофёр меним билегимден тутып:

– Меннен тойгъа барасынъмы? – деп сорады.

– Сагъ олунъыз, анамны пек сагъындым, – дедим.

– Догъру! Эвеля ана, сонъ башкъа ишлер. Айса сагълыкънен къал, мен кеттим, – деп машинасыны кочюрип кетти. (456 сёз)

Э. Фазылдан