23.Падробкі. Іх тыпы і значэнне ў літаратурным працэсе.

Подделкой называют такое произведение, которое сознательно отнесено автором, издателем и пр. не к тому лицу, которое его создало, или (или — и) не к тому времени, когда оно написано.Подделки бывают «комерческие» (с целью наживы и большого заработка денег) и «некомерческие» (когда человек копирует стиль писателя или несознательно копирует сюжет другогопроизведения).

Установление действительного автора и времени создания является одной из целей текстолога, но если в одном случае речь идет о разоблачении коммерсанта, решившего извлечь из подделки доход, то в другом подделка рассматривается в свете тех, иногда высокоидейных соображений, которые определили замысел «стилизаторов», выдающих свое создание за произведение древности или преследующих некие иные цели. В этом случае подделка должна анализироваться как историко-литературный факт. Она возможна лишь на определенном, достаточно высоком уровне развития литературы данного народа.

К другой группе следует отнести подделки, так сказать, идейные. Они близко смыкаются с мистификациями, хотя и не могут быть с ними отождествлены. Анализ их гораздо интереснее; они сыграли в ряде случаев определенную роль в литературе, а самое их разоблачение позволило выяснить ряд важных структурных факторов той или иной литературной системы. Подделка порождается определенной эпохой и входит в литературное развитие своего времени как активное выражение. литературных вкусов эпохи» 1 . Авторы могут произвести подделку, которая подражает стилю другого автора, заимствует характеры, используемые автором, или играет со всем жанром в литературе. В смысле смеси подделка может иногда быть успешной, и иногда быть полным бедствием. Этот тип литературной подделки может использоваться, чтобы сочетать характеры и стили, или иллюстрировать универсальность тем; чтобы заимствовать от Гамлета снова, например, автор мог решить создать пересказывание набора истории в месте в Старом Западном стиле, объединяя три совсем других тематических элемента.Популярная культура заполнена имитацией, иногда полностью неумышленна.

Истинная подделка, однако, вовлекает сознательное решение объединить элементы литературного стиля от ранее изданных работ. Аутентичность того или иного памятника обычно (более или менее искусно) симулируется вымышленной историей — издатель ссылается на свидетелей (все они обычно умерли!), на копии, безусловно, снятые с подлинника, подчеркивает близость публикуемого стихотворения другим текстам того же автора (приводятся параллели), находит какие-то (обязательно глухие) упоминания в мемуарах современников, более или менее правдоподобно объясняет позднюю публикацию и, наконец, использует запрещенный прием: «Кто тот другой, кроме X., который мог написать это произведение».

24. Поўны збор твораў Янкі Купалы: канцэпцыя выдання і яе практ. Рэалізацыя (Мушынскі).

Першы поўны збор твораў Я. К. у 9 тамах (1995-2003) – навукова-каментаванае выданне спадчыны класіка бел.літ-ры. Выданне ўключае вядомыя вершы, паэмы, п’есы, пераклады, літаратурна-крытычныя і публіцыстычныя артыкулы, лісты Я. К., чарнавыя накіды, дарчыя надпісы на кнігах. У параўнанні з папярэднім Зборам твораў у 7-мі тамах новае выданне дапоўнена творамі, якія выяўлены ў архівах і перыядычным друку або па пэўных меркаваннях не друкаваліся ў 70-я гг. Так, з многіх твораў выкідваліся строфы, паасобныя радкі, дзе нібыта мелі месца светапоглядная нясталасць, ідэйныя зрывы, прапаганда рэлігійных поглядаў, песімізм і г.д. Не меней істотнай з’яўляецца і праблема дакладнасці аўтарскага твора. У Поўным зборы твораў адноўлены шматлікія купюры, скарачэнні цэнзурнага паходжання. Упершыню ў практыцы выдання спадчыны Я. К. ў асобны раздзел вынесены варыянты і іншыя рэдакцыі твораў, зроблена тэксталагічнае апісанне зборнікаў “Жалейка”, “Гусляр”, “Шляхам жыцця”, “Спадчына”, раскрыта гісторыя іх стварэння. Так, у вершах са зборніка “Жалейка” былі апушчаны радкі, дзе лірычны герой звяртаецца да Усявышняга і звязвае свае надзеі на лепшую долю з боскай ласкай. Агульнавядома, як рашуча змагалася савецкая ўлада пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі з рэлігійнай ідэалогіяй. Таму самае бяскрыўднае вык-е лексікі царкоўнага хар-ру ў мастацкіх творах ацэньвалася як крамола і ідэалагічная дыверсія.

У аснову Поўнага збору твораў пакладзены жанрава-храналагічны прынцып. Пры размяшчэнні твораў па тамах складальнікі адмовіліся ад традыцыйнага падзелу творчасці Я. К. на дарэвалюцыйны і савецкі перыяд. За асноўны тэкст прыняты Збор твораў Я. К. ў 6 тамах (1925-1932) як найбольш поўнае і аўтарытэтнае выданне, у падрыхтоўцы якога прымаў ўдзел аўтар. У радзеле “Каментарыі” да кожнага твора падаюцца звесткі аб крыніцы асноўнага тэксту, першай публікацыі, прыжыццёвых публікацыях у зборніках і многіх перыядычных выданнях. Згаданы матэрыял дапамагае лепш адчуць асаблівасці грамадскай атмасферы ў той ці іншы гістарычны перыяд, маральнага клімату, абставін, у якіх пісьменніку давялося жыць і праваць. Значнае месца ў каментарыях займаюць звесткі, якія датычаць прыжыццёвых ацэнак твораў Я. Купалы. Тут не абышлося без сур’ёзных спрэчак. Разыходжанні выклікала рашэннне прыводзіць вытрымкі не толькі з станоўчых водгукаў, але і з артыкулаў вульгарна-дагматычнага зместу. Аднак, каб глыбей адчуць трагізм існавання Купалы-пакутніка, каментарый да яго твораў павінен уключаць разнастайны матэрыя. Акрамя друкаваных матэрыялаў шырока выкарыстаны аўтографы паэта.

На падставе вывучэння друкаваных і рукапісных крыніц унесены пэўныя тэксталагічныя праўкі ў паасобныя творы паэта. Поўны збор твораў “патаўсцеў” аж на 102 аркушы.

Іншыя рэдакцыі і варыянты Поўнага збору твораў. У тэксце зборніка “Шляхам жыцця” ёсць сэнсава-значныя ўдакладненні. Замест “браццям-славянам” – “іншым народам”. Месца беларусаў у свеце паэт пачаў вымяраць больш маштабнай меркай. Пэўныя нюансы ў выказванне паэтычнай думкі ўносіліся наступнымі папраўкамі: “За свабоду сваю я гарой пастаю” – “За свабоду сваю ўсёй душой пастаю”, “І гасцінна прымаў к сабе вольных людзей” – “І гасцінна прымаў з свету вольных людзей”, “Хай, Беларусь, мая старонка, ўваскрэсне к лепшаму жыццю” – “… к вольнаму жыццю”, “лепшы час на вас пятно налепіць, здрайцы” – “… на вас пятлю наложыць, здрайцы”. Шмат зроблена паэтам па замене беларускімі лексічнымі эквівалентамі тых слоў, якія ў пазнейшы час, у 20-30-е гг., маглі ўспрымацца як паланізмы, русізмы, дыялектызмы. Так, йдзі вальчыць заменена на йдзі ў бойку; нэндза – гора, нясіце ограм слёз – веліч слёз; мамона – багацце; міласць – любасць і г.д.

Асабліва інтэнсіўна ішоў працэс ачышчэння вершаў ад русізмаў. Пажалей – пашкадуй, строй – ладзь, роўна – пароўні, паследні – апошні, таргуеце – гандлюеце і г.д.

Пад пяром Купалы ішоў працэс выпрацоўкі літаратурнай мовы.

Прывядзем кароткі звесткі, каб даць больш акрэсленае ўяўленне пра якасную навізну першага Поўнага збору твораў, куды ўключана: 1) болей за 80 вершаваных твораў малой жанравай формы і 73 публіцыстычных артыкулы, якіх ў згаданым 7-томніку не было 2) паэмы “На Куццю” і “На Дзяды”, “трагічна-смяшлівыя сцэны” “Тутэйшых” 3) выданне ўзбагацілася творамі, прыналежнымі да эпісталярнай формы; калектыўнымі творамі; дарчымі надпісамі 4) у корпус выдання ўведзены “слоўнікавы матэрыял для тэрміналогіі ў ліку 2500 слоў” 5) змешчаны Купалавы празаічныя пераклады з украінскай мовы – апавяданне П. Панча “Зямля”, апавяданні А. Любчанкі “Пастух”, “Ціхі хутар” 6) надрукаваны перакладзеныя Купалам з польскай мовы ўрыўкі з лібрэта камедыі-оперы “Ідылія” В. Дуніна-Марцінкевіча 7) змешчаны службовыя і асабістыя дакументы, падрыхтаваныя ці падпісаныя Я. К. 8) раннія польскамоўныя вершы Купалы пададзены ў перакладзе на бел.мову 9) у апошнім томе змешчаны вялікімі памерамі “Летапіс жыцця і творчасці Я. К”; шэраг новых архіўных дакументаў да “Летапісу…” 10) пашырылася рубрыка “Dubia” (вершы, артыкулы, “задачкі» - творы, аўтарства якіх належыць устанавіць даследчыкам Купалаўскай творчасці) 11) абноўлены ілюстрацыйны матэрыял да кожнага тома

Такім чынам, поўны збор твораў Я. К. – гэта этапная з’ява ў гісторыі ўсяго беларускага літаратуразнаўства.