Позитивті нормалар
Қоғамның саяси жүйесі – құқықтың және басқа әлеуметтік нормалардың негізінде
ретке келтірілген институттардың (мемлекеттік
органдардың, саяси партиялардың, қозғалыстардың,
қоғамдық ұйымдардың) жиынтығы, соның қалпында
қоғамның саяси өмірі өтеді және саяси билік іске
асырылады.
Саяи режим – тәсілдердің, амалдардың, құралдардың жүйесінің негізінде саяси билік
жүргізіледі және сол қоғамның саяси жүйесі сипатталады.
Тәртіп –қоғамдағы қалыптасқан әлеуметтік нормалардың талаптарына субъектілердің
тәртіптерінің сай болуы.
Азаматтар құқығы- азаматтық құқық субъектілерінің мәртебесін құрайтын құзырлы
құықтардың жиынтығы, олар заңда көрсетілген негіздерден және
өзге де құқықтық актілерден, сондай-ақ азаматтрмен заңды
тұлғалардың әрекеттерінен туындайды.
Жеке тұлға құқығы- құқықтың жеке субъектісі, оның құқықтық қабілеті (құқыққа
қабілеттілігі), яғни азаматтық міндет атқару қабілеті бар.
Адам құқығы- адамның муддесін қанағаттандыруга бағытталган, заңмен қоргалатын
демократиялық құндылық.
Құқық- жалпыға міндетті, формальды түрде белгіленген заң нормалары, қоғамдық,
таптық ерікті көрсетеді (нақты қоғамның мүддесін) қоғамдық қатынастарды
реттеуге бағытталған мемлекетпен белгіленеді және қамтамассыз етіледі.
Құқықтық мәдениет- қоғамдағы құқықтық сана мен ондағы құқықтық белсенділіктің
деңгейі, заң нормалары мен заңдық іс\әрекеттердің прогрестілік
дәрежесі.
Құқықтық отбасы – шығу көзднрінің бірлігіне, құқықтың құрамына және оның
тарихи кұрылу жолына байланысты бөлініп шыққан құқықтық
жүйенің жиынтығы.
Құқықтық жүйе – құқықтың ішкі құрамы, бірімен-бірі тығыз байланыстағы
нормалар, институттар, құқық салалары және оған қосымшалар.
Құқықтық тәрбие – мемлекеттік органдардың және қоғамдастықтың алдарына мақсат
етіп қойған, азаматтарға, лауазымды адамдарға құқықтық
танымды және құқықтық мәдениетті ояту.
Мемлекеттік құқықтық мәжбүрлеу – мемлекеттік биліктің заң негізінде қоғам
мүшелеріне ұйымдасқан түрде, жекешеленіп
жасайтын психикалық не идеологиялық
бостандығын, құқығын, қоғамның
қауіпсіздігін қорғау, құқық бұзушылықпен
күрес жүргізіліп кінәлілерді қылмыстары үшін
жазалау.
Құқықтық мемлекет - саяси биліктің ұйымы, адамдардың, азаматтардың құқығын
және бостандығын толық түрде қамтамассыз етеді және
мемлекеттік билікті (құқықтың көмегімен) теріс пайдалануға
жол бермейді.
Құқықтық реттеу – тәртіпке салу мақсатындағы барлық заң құралдарымен іске
асырылатын қоғамдық қатынастарға ықпалдылық жасау.
Құқықтық нигилизм - құқықты құндылық ретінде мойындамай теріске шығару,
құқыққа сенбеу, құқықты құрмет тұтпау.
Құқықтық әдет-ғұрып - адамдардың санасында болатын, ұдайы қолданудың
барысында дағдыға айналған және құқықтық салдарға апарып
соқтыратын, тарихи түрде қалыптасқан жүріс\тұрыс ережесі.
Құқықтық режим – белгілі заң құралдарының үйлестірілуі, қажетті әлеуметтік
жағдайда жасау және құқық субъектісінің мүддесін
қанағаттандыру үшін игілікті не игіліксіз деңгейді көрсететін
құқықтық реттеудің ерекше тәртібі.
Жеке тұлғаның құқықтық мәртебесі -Қазақстан Республикасының Азаматтық
кодексі бойынша Жеке тұлға – ҚР немесе
басқа мемлекеттің азаматы, сондай-ақ
азаматтығы жоқ адам. Яғни “жеке тұлға”
ұғымы “азамат” деген ұғымға тең мағынада
қолданылады.
Құқыққа сай жүріс-тұрыс- құқық нормаларының талаптарын бұлжытпай орындау.
Құқық бұзушылық – қылмыскерлердің кінәлі, құқыққа қарсы, қоғамға зиянды
(әрекет не әрекетсіздік) әрекеті, қоғамның мүддесіне
мемлекетке, жеке адамға зиян келтіреді.
Құқықтық қатынас – құқық нормаларымен реттелген қоғамдық қатынастар, оларға
қатынасушылардың белгілі субъективтік құқықтары мен
заңды міндеттері бар.
Құқық түсінушілік – заң нормаларының мағынасын анықтауға бағытталған түсіндіру.
Құқықтық тәртіп – қоғамдық қатынастардың жүйесі, онда субъектілердің
тәртібі құқыққа сай болады, әлеуметтік қатынастар
реттелген жағдайда болады.
Құқықтық тәртіп – қоғамдық қатынастардың жүйесі, онда субъектілердің тәртібі құқыққа сай болады, әлеуметтік қатынастар реттелген жағдайда болады.
Құқықтық сана – адамдардың қолданыстағы немесе тікелей сай келетін құқыққа қандай қатыстылығын көрсететін сезімдердің, пайымдардың идеялары көзқарастарының жиынтығы.
Құқықтық қабілеттілік – субъективтік құқықтар мен заңи міндеттерді арқалай алудың мемлекет мойындаған қабілеті.
Құқықтық субъектілік - тұлғаның мемлекет танитын және қамтамасыз ететін субъективтік құқықтар мен заңды міндеттерді өзіне алу,сондай-ақ өзінің әрекеттері арқылы оларды құқықтық өатынвстарда жүзеге асыру қабілеті.
Құқықтық шығармашылық - бұл нормативтік актілерді дайындау мен
шығаруға қатысты қызмет.
Құқықтық реттеу пәні – құқықтық тәртіпке келтіріп реттейтін қоғамдық
қатынастар мен әлеуметтік байланыстары.
Мемлекет және құқық теориясының пәні - Мемлекет жəне құқық теория-
сының пəні болып мемлекет жəне
құқықтың пайда болуы, дамуы мен
қызмет етуінің жалпы
заңдылықтары мен заң
ғылымдарының негізгі
түсініктерінің жүйесі табылады.
Презумпция – факт,оның бар болуы немесе жоқтығы онымен байланыстылықта
тұрған басқа фактілердің дәлелденгендігінен белгіленген
(белгіленбеген) деп болжанады.
Құқық қолдану – заңда қаралатын нақты істі шешу бойынша құзырлы органның
атқаратын биліктік қызметі.
Мәжбүрлеу – адам әрекетіне күштеу арқылы әсер ету.
Қағида –қандайда бір қызмет түрін ұйымдастыру және жүзеге асыру тәртібін
белгілейтін нормативтік құқықтық кесім.
Билікті бөлісу қағидалары – мемлекеттік органдар билік жүргізуде бассыздық пен
заңсыздыққа жол бермеу үшін билік заң шығарушы,
атқарушы және сот билігі болып бөлінеді. Олар бір-
бірінің қызметтерін тежемелік және тепе теңдік жүйе
арқылы жүзеге асырады.
Құқық қағидалары – қоғамдық таиынастарды реттеу, қорғау барысында
қалыптасқан құқық жүйесінің құрылуының мәнінің негізгі
идеяларының жиынтығы.
Құқық шығармашылық қағидалары - 1) ғылымилық – нормативтік актілерді
дайындау процесінде əлеуметтік-
экономикалық, саяси жəне басқа да
жағдайларды, қо-ғамның дамуының
объективтік қажеттіктерін жəне т.б.
зерттеудің маңызы зор; 2) кəсібилік –
мұндай қызметпен құзіретті тұлғалар –
заңгер-лер, экономистер жəне т.б.
айналысуы тиіс; 3) заңдылық – бұл қызмет
Конституцияның жəне басқа да заңдардың
негізінде жəне шеңберінде жүзеге
асырылуы тиіс; 4) димократиялық –
азаматтардың бұл процеске қатысу
дәрежесін, қоғамдағы процедуралық
нормалар мен институттардың даму деңгеін
сипаттайды; 5) жариялылық-
құықшығармашылық процестің көпшілік
қауым үшін анықтығын білдіреді.
Заңды жауапкершіліктің қағидалары – заңды тұлғаны немесе жеке тұлғаны кейбір
әрекеттерді орындауға немесн оларды
орындаудын қалыс қалуға зағ жүзінде
белгіленген мәжбүрлеу шарасы. Түрлері:
тәртіптәк жауапкершілік, әкімшілік жаза,
азаматтық-құқықтық жаза,қылмыстық жаза.
Заңнамалардағы ақтандақтар - бұл қолданыстағы заңнамада қажетті заң
нормаларының толығымен немесе жартылай
болмауы.
Процедура- қайсыбір істі, қызметті талқылау, жүргізу кезіндегі әрекеттердің ресми
белгіленген тәртібі.
Процесс – белгілі бір жұмыстың жүру барысы, іске асыру барысы.
Құқықтық реттеудің типі – қоғамдық қатынастарды заңды реттеудің жалпы
бағыты, оның негізінде жатқан құқықтық реттеудің
(рұқсат беру, міндеттеу, тиым салу) ерекшелігін
көрсететін не болмаса көрсетілген әр түрлі жобалардың
қабысу варианттары.
құқықты іске асыру- мемлекеттің, оның органдарының құқықтық нормаларды іске
асыруы.
реттеуші нормалар – жұмысты белгілі бір реттеуге ке
Түсінік беру – мемлекеттің тиісті органдары қабылдаған нормаларды халықтың
түсінуін қамтамасыз ету үшін үгіт-насихат жұмысын жүргізу.
Республика – басқару органдары белгілі бір мерзімге сайланатын, шешім алқалы
түрде қабылданатын басқару нысанының бір түрі.
Санкция – мемлекет бекіткен құқықтық нормасын субъектілерге қолданылатын
жаза, заңды жауапкершіліктің түрі.
Еркіндік - адамның немесе жеке ұлттың , халықтың өз мүдделері мен мүмкіндігіне
сай әрекет етіп, өз қалауын жүзеге асыруы.
Қасиет - адамның не бір заттың өзіне тән сапалық болмысын, ерекшелігін
айқындайтын ұғым.
Жүйе - бір-бірімен қарым-қатынаста және байланыста болатын, сөйтіп белгілі бір
тұтастық, бірлестік құратын көптеген құрамдас бөліктер жиынтығы.
Заңнамалар жүйесі – мемлекет дамуының нақты-тарихи кезеңдерінде қолданыста
болатын заңдар мен оларға негізделген актілер жүйесі.
Құқық жүйесі – оның ішкі құрылысы, қоғамдағы барлық нормативтікактілер бір
прициппен бір жинаққа бірігіп, сонымен қатар мазмұны
тұрғысынан жүйе-жүйеге, элементтерге, тарауға бөлінуі.
Заңнамаларды жүйелеу – қоланыстағы заңдар мен нормаларды бір жүйеге келтіру.
Құқықтық қатынастың мазмұны - қатысушылардың субъективті құқықтары мен
заңды міндеттері болатын, құқық нормалары
мен заңда көрсетілген фактілерге сәйкес
туындайтын, ерік-ықтиярды білдіретін
қоғамдық қатынастар.
Сана - бейнеге сүйене қоғаммен қарым-қатынасқа түсе алатын адам қабілеттілігі,
адамның заттармен байланыс іс-әрекеті, табиғи және мәдени қатынасы,
қашықтағы, жақындағы, адамдар өзара қатынасы мен қызметі.