73. Стылістычная дыферэнцыяцыя моўных сродкаў у смі

У залежнасці ад мэты выказвання і абставін маўлення гаворачая асоба выбірае найбольш прыдатныя сродкі для выражэння свабй думкі. Магчымасиь выбару абумоўлена стылявым расслаением лексікі, г.зн. наяўнасцю у мове слоў з замацаваным функцыянальным прызначэннем.

Характар моўных зносін залежыць ал разнавіднасці мовы — пісьмовай, або вуснай. Вызначальная форма існавання - пісьмовая, або вусная - ўласціва і кожнаму з функцыянальных стыляў - такіх форм увасаблення, якія абслугоўваюць пэўную сферу чалавечай дзейнасці і характаразуецца сваеасаблівым наборам моўных сродкаў. Да кніжных стыляў належаціь навуковы, афіцыйна-справавы, пубЛІЦЫстычны і стыль мастацкай літаратуры.

Пісьмовае мяўленне разлічана на зрокавае ўспрыняцце. Яно пераважна маналагічнае. Для навуковага стылю характэрна функцыя паведамлення.

Да навуковага стылю характэрны лагічнасць і даказнасць, словы абстрактнага значэння і абагуленныя папяцці, тэрміналогія, абрэвіятуры, лексіка з эмацыянальна-экспрэсіўнай афарбоўкай і вобразныя сродкі не ўжываюцца. Афіцышіа-справавы стыль абслугоувае сферу письмовых афицийных и справавых адносин людзей и устаноу. Гэты стыль адрозниваецца ад іншых высокай ступенню стандартызацыі, абьектыўнасці выкладу и змястоўнай паўнатой. Тыпы слоў и зваротаў: вышэпназваны, месцазнаходжание, прыняць да ведома, у адпаведнасци. Эмацыянальна-афарбаваная и пераасэнсаваная лексіка не ўжываецца.

Публіцыстычны стыль - такая разнавіднасць мовы, якая выконвае функцыю уздзеяння на слухача, або чытача, яна здольная ўплываць на яго перакананні и паводзіны. Адметныя рысы: вобразнасць, грамадзянскасць, наяўнасць сродкаў станоўчай або адмоўнай экспрэссіі. Аснову гэтага стылю складае грамадска-палітычная лексіка, эмацыянальна-ацэначныя словы і фразеалагізмы, вобразныя параўнанні і экспрэссіўна-звязаныя спалучэнні слоў. Для яго характэрна дакументальная дакладнасиь йнфармацыі, некаторая афіцыйнасць.

Мастацкі стыль. або стыль мастацкай литаратуры не валодае сваёй характэрнай лексічнай сістэмай, як іншыя стылі. Гэты стыль складаная и неаднародная з'ява, што выходзіць за межы функц. стыляў мовы. Ен увасабляецца ў творах мастацкай літаратуры.

Вуснае маўленне экспрэсіўнае, ужываюцца эмацыянальная лексіка, фразеалагізмы, эліптычныя канструкцыі, апавяданнс вядзецца ад гтершай асобы. Размоўны стыль зарактарызуецца прастамоўнай лексікай і своеасаблІвым сінтаксічным ладам, шырока ўжываюцца словы прастамоўныя, дыялектычныя, нават жаргонныя і лаянкавыя. Простыя, няпоўныя, эліптычйыя сказы.

Гутарковы стыль вылучаецца на узроўні вусна-гутарковай мовы, якая арганізавана ў форме нязмушанай размовы двух и больш удзельнйкаў и мае характар неафіцыйнай, непадрыхтаванай, непублічнай. Лексіка гэтага стылю ў асноўным належыць бытавой сферы жыцця и выступае як стылістычна-зніжаная. ДЫЯЛЕКТЫЗМЫ - частка размоўна-бытавой лексікі - словы і выразы мясцовых гаворак, працэс узбагачэння беларускай мовы Выкарыстоўвацца У публіцыстычным, мастацкім, навуковым стылях. ЖАРГАНІЗМЫ - спецыфічныя словы якой-небудзь сацыяльнай групы або лгодзей пэўнайй прафесіі. Аргатызмы - засакрэчаны, тайны жаргон, які вядомы толькі вузкаму колу людзей. СПЕЦЫЯЛЬНАЯ -тэрміны навукі і тэхнію. У асноўным адназначныя словы, не маюць амонімаў.

ПРАФЕСІАНАЛІЗМЫ - лексіка, якая выкарыстоўваецца у розных сферах дзейнасці. У спецыяльным маўленні выкарыстоўваюцца абыходкавыя тэрміны (баранка). Стылем вуснай мовы з'яўляецца гутарковы (размоўны).