3. Культавая. Далёка не ўсе, але некаторыя прыклады мы разгледзім:

* Касцёл у вёсцы Камаі (Пастаўскі раён Віцебскай вобл.)

У па­чатку XVIІ ст. яшчэ працягваецца будаўніцтва храмаў готыка-рэне­санснага тыпу. Вежы з байніцамі, але іх ужо 2 – знікаюць вежы на усходнім фасадзе

* Касцёл кармелітак (Святой Троіцы) у г.п. Ружа­ны (Пружанскі р-н, Брэсцкай вобл.)

Пабудаваны па загаду Льва Сапегі. Праз колькі год нямецкі архітэктар Ян Беркер дабудаваў 2 капліцы па баках і дадаў новую пластычную аздобу сцен пілястраміі карнізамі класіцыстычнага выгляду.

* Касцёл Святых Іаана Хрысціцеля і Іаана Евангеліста ў в. Гальшаны (Ашмянскі р-н Гродзенскай вобл.)

Вежы знікаюць зусім, а мы бачым характэрнае віленскае барока.

* Касцёл Св. Тройцы ў г. Слоніме.

Высокая васьмігранная вежа - званіца на фасадзе ў сваім падставе ўзмоцнена магутнымі контрфорсамі. Вежа была прыгонным элементам пабудовы. У арачных нішах яе былі круглыя ​​байніцы. Славутасць бернардынскага касцёла - 2 кубічныя прыбудовы па баках, крытыя шлемападобным купаламі. Дзякуючы ім узмацняецца сілуэтнае выразнасць помніка, які займае ў панараме горада бачнае месца.

* Бер­нардзiнскi касцёл (Адшукання Святога Крыжа) у г. Гродне

Гэта найбуйнейшы архітэктурны комплекс горада. Касцёл уяуляе сабой трохнеф­ную, шасцiслуповую базiлiку.

На яго архiтэктуру аказалі уплыў тры стылi: готыка, рэнесанс i барока.

Контрфорсы i стральчатыя аконныя праёмы маюць рысы готыкi. Галоуны фасад выкананы у барочных традыцыях з элементамi ранесан­су (слаба выступаючыя пілястры). Нягледзячы на разнастай­насць архiтэктурных стыляў, касцёл уяўляе сабой адзiную кампазiцыю вялікай мастацкай сiлы. Ушчыльную да касцёла прымыкаюць манастырскія карпусы і ўтвараюць замкнёны дворык. З заходняга боку кампазіцыя комплексу ўзбагачана шмат'яруснай званіцай, што ўрэзалася паміж касцёлам і кляштарам. Верхнія ярусы званіцы і афармленне інтэр'ера (А. Грушэцкі, Ф. Міхалевіч) адносяцца да другой паловы XVIII ст.

* Касцёл Дабравешчання кляштара брыгітак у г. Гродне.

Брыгіцкі касцёл і манастыр. Цікавы арганізацыяй генеральнага плана з вынясеннем касцёла на скрыжаванне двух значных вуліц горада. Вуглавыя вежы і брамы манастырскіх сцен ўзмацняюць мастацкае ўспрыманне комплексу сярод зацесненага ўчастка. Касцёл аднанефны. Заходні фасад раздзелены пучкамі пілястраў карынфскага ордэра і ўпрыгожаны развітым атыкам, франтонам, двума дэкаратыўнымі вежкамі, волютамі і інш Фрыз вакол усяго будынка ўпрыгожаны паласой дэкаратыўнага жывапісу. У архітэктурных дэталях адзначаецца значнае адхіленне ад канонаў класічных формаў, своеасаблівая трактоўка асобных элементаў, толькі аддалена нагадваюць формы заходнееўрапейскага барока.

У двары манастыра захаваўся цікавы драўляны будынак – спіхлер. Гэта двухпавярховы дом, выкладзены з масіўных брусоў з арачнымі галерэямі на галоўным фасадзе. У архітэктуры і канструкцыях пабудовы знайшлі сваё адлюстраванне традыцыі беларускага народнага будаўніцтва.

* Касцёл Архангела Міхаіла ў в. Міхалішкі (Астравецкі р-н Гродзенскай вобл.). Храм быў пабудаваны архітэктарам Пенсам.

Касцёл аднанефны, двухвежавы. Адрозніваецца вытанчанасцю дэкарацый інтэр'еру, багата упрыгожанага бел-блакітнымі барэльефамі з стукко (штучны мармур, вышэйшы гатунак тынкоўкі; лёгка паддаваўся апрацоўцы; вырабляецца з абпаленага і здробненага гіпсу, клею і галыноў (квасцоў), часам дадвалася мармуровая пудра і крошка, таксама ўжываліся мел, вапна, алебастар і інш. матэрыялы). Высыхаючы, стукко набывае белы колер і вялікую трываласць, пасля паліроўкі прымае выгляд мармуру. Касцёл нагадвае вядомы касцёл Пятра і Паўла ў Вільні. І гэта не выпадкова: архітэктар Пенс працаваў над інтэр'ерам касцёла ў Міхалішках сумесна з італьянскім майстрам Джавані Перт - адным з аўтараў скульптурных кампазіцый віленскага помніка.

Дарэчы, Віленскі касцёл мы таксама можам лічыць сваёй спадчынай.

* касцёл Пятра і Паўла ў Вільні (сучасны Вільнюс)

Кажуць, яшчэ ў часы Ягайла на гэтым месцы быў пабудаваны драўляны касцёл, ён згарэў у 1594 годзе. У 1609-1616 гг. Быў пабудаваны новы, але ізноў драўляны, і ён быў разбураны падчас вайны з Масквой. Заснавальнік гэтага касцёла - уплывовы магнат, вялікі гетман літоўскі Міхал Казімір Пац, які заклаў храм у выкананне абяцання, дадзенага за сваё збавенне пры бунце ў войску, і ў азнаменаванне вызвалення Вільні ад захопнікаў. Будаўніцтва было пачата дойлідам з Кракава Янам Заорам у 1668 годзе. З 1671 будаўніцтвам кіраваў італьянец Джамбаціста Фрэдыані. Аздабленнем інтэр'еру займаўся Джавані П'етра Перт (Перэцці) з Мілана і Джавані Марыя Галле з Рыма. Надпіс уверсе другога яруса над уваходам на лацінскай мове "REGINA PACIS FUNDA NOS IN PACE" ("Каралева свету, умацуй нас у свеце») абыгравае радавое імя Паца. Над уваходам змешчаны картуш з радавым гербам Пацаў - падвойная лілея з кольцам

* Касцёл Ушэсця Маці Боскай у г. Дзятлава (Гродзенскай вобл.).Пабудаваны ў сярэдзіне XVII ст. Падчас пажару ў 1743 г. касцёл значна пацярпеў і быў затым перабудаваны звонку і ўнутры (архітэктар А. Осикевич). Цяпер гэта аднанефнага двухвежавы будынак з фасадам яруснага пабудовы. Развітыя раскрапоўка, крывалінейныя карнізы, фігурныя франтоны, выкарыстаныя ў дэкоры касцёла, характэрныя для позняга барока. Аналагічны характар ​​ўласцівы і інтэр'еру, дзе вылучаюцца убраннем скульптурныя алтары.

* Петрапаўлаўская царква – Мінск . У XVII ст. праваслаўных жыхароў у Мінску было няшмат, яны падвяргаліся ўціскам, яны ўсё ж стварылі ў горадзе сваю суполку. Праваслаўнае брацтва вырашыла пабудаваць на свае ўласныя сродкі вялікую каменную царкву. Тут жа павінен быў знаходзіцца мужчынскі манастыр, а таксама руская праваслаўная школа, друкарня для друкавання рэлігійных славянскіх выданняў і лякарня для бедных (дарэчы, друкарня і школа там існуюць і зараз). Праваслаўная князёўна Аўдоцця Рыгораўна Друцкая-Горская, удава каралеўскага маршалка Багдана Сцеткевіча, падтрымала абшчыну, і ў 1611 годзе для будаўніцтва манастыра з царквой асаблівай даравальнай граматай падарыла гораду "на вечныя часы" надзел зямлі недалёка ад р. Свіслачы. У гэтым жа годзе яшчэ 52 багатых гараджаніна ахвяравалі грошы. Поўны спіс іх імёнаў захоўваецца ў алтары сабора. У наступным, 1612, мінскія жыхары вырашылі пачаць на гэтым месцы будаўніцтва. Ім дапамагалі манахі з віленскага праваслаўнага Свята-Духава манастыра Пятра і Паўла. У 1793 г пасля 2-га падзелу Рэчы Паспалітай горад быў далучаны да Расіі. Петрапаўлаўскі мужчынскі манастыр скасавалі. Да 1795 г храм моцна занядбаў.. Былому тады губернатарскаму архітэктару Ф. Крамеру было даручана выканаць праект перабудовы храма, "аднак без празмернасцяў". Расійская імператрыца Кацярынай II ахвяравала сякія-такія рэчы і колькі грошай, пагэтаму з 1795 г царква (дзе з гэтага часу знаходзіўся Мінскі кафедральны сабор), стала называцца Кацярынінскай у гонар рускай імператрыцы.

Варта заўважыць, што зараз некаторыя набажэнствы вядуцца тут на беларускай мове.

* Касцел Дабравешчання кляштара бернардзінак- Мінск (1642-1687) Будынак сабора ў стылі барока пабудавана ў 1633-1642 у якасці галоўнага храма каталіцкага жаночага манастыра бэрнардынак. У гэты ж час з паўночнага боку храма выбудаваны П-вобразны манастырскі корпус. Будаўнікі манастыра бэрнардынак ўзвялі яго на тым месцы, дзе да пачатку XVII ст. знаходзіўся праваслаўны манастыр у імя святых Касьмы і Даміяна. У працяг XVIII-XIX стст. храм і прылеглы да яго манастырскі корпус неаднаразова перабудоўваліся, перш чым прыняць цяперашні архітэктурны аблічча. У 1852 каталіцкі манастыр быў зачынены, а яго насельнікаў пераведзены ў г. Нясвіж. У I860 былы манастырскі храм ператвораны ў праваслаўную царкву, асвячоную ў гонар святых Мяфодзія і Кірыла. Праз 10 гадоў тут адкрыўся мужчынскі праваслаўны манастыр і здзейснена асвячэнне галоўнага прастола манастырскага храма ў гонар Сашэсця Святога Духа.

У 1918, пасля закрыцця манастыра, памяшканне храма выкарыстоўвалася ў розных мэтах: у якасці спартыўнага залы, перасыльнай турмы для раскулачаных сялян. Набажэнствы аднавіліся падчас нямецкай акупацыі ў 1943. У цяперашні час Свята-Духавая царква - Кафедральны сабор Мінска. Самая каштоўная яго рэліквія - цудатворны абраз Божай Маці, набытая менчукамі ў 1500 і названая Мінскай. А яшчэ ў храме ёсць нятленныя мошчы святой вернай Сафіі Слуцкай, унучкі Анастасіі Слуцкай.