Интегральное исчисление_эл_учебник
.pdf
sin αx cosβx |
1 |
|
sin α β x sin α β x , |
||||
|
|
|
|
|
|||
|
2 |
|
|
|
|||
sin αx sinβx |
1 |
|
cos α β x cos α β x , |
||||
|
|
|
|
||||
|
2 |
|
|
|
|||
cos αx cosβx |
1 |
|
cos α β x cos α β x . |
||||
|
|
|
|
|
|||
|
2 |
|
|
|
|||
Пример 3.33. Найти sin 2x cos 5x dx .
Решение. Преобразуем подынтегральную функцию в сумму:
sin 2x cos 5x dx 12 sin 7x sin 3x dx 141 cos 7x 16 cos 3x C.
3.6. Интегрирование некоторых иррациональных функций
3.6.1. Интегрирование иррациональных выражений вида
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
m1 |
|
|
m2 |
|
|
|
|
|
mk |
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
R x, x n1 , |
x n2 |
, ..., x nk , |
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
где R – рациональная функция своих аргументов, |
mi |
|
i 1,2,..., k – несокра- |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
ni |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
тимые дроби. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
Положив |
x ts , |
|
dx st s 1dt, где |
|
|
s |
|
– общий знаменатель дробей |
||||||||||||||||||||||||||||
|
m1 |
, |
m2 |
,..., |
mk |
, получим: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
|
n1 |
n2 |
|
nk |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
m1 |
|
m2 |
|
|
|
|
|
|
mk |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dt R1 t dt, |
|||||
|
|
|
|
R x, x |
n1 |
, x |
n2 |
,..., x |
nk |
dx |
R |
|
s |
,t |
s1 |
,t |
s2 |
,...,t |
sk |
s 1 |
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
t |
|
|
|
|
st |
|
|||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
где s1, s2 ,..., sk – целые числа, R1 t |
– рациональная функция переменной t . |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Пример 3.34. Найти |
|
|
6 |
x 1 |
|
|
dx. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x 3 x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
Решение. Полагая x t6 , |
|
dx 6t5 dt, получим: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
51 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
5 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x 1 |
|
|
|
|
|
dt |
3 |
3 3 |
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|||||||||||
|
6 |
|
|
|
|
|
|
dx |
|
t 1 6t |
|
6 t dt |
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x C. |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
t |
2 |
|
|
|||||||
|
x |
3 |
|
|
t |
|
2 |
||||||||||||||
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
3.6.2. Интегрирование иррациональных выражений вида
|
ax b |
m1 |
||
|
n1 |
|||
R x, |
|
|
||
|
||||
|
cx d |
|||
|
|
|
|
|
m2
ax b n2 ,
cx d
|
ax b |
|
mk |
|
|
|
|
|
|
||
|
nk |
, |
|||
,..., |
|
|
|
|
|
cx d |
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
где R – рациональная функция своих аргументов, |
mi |
|
|
i 1,2,..., k |
|
– несокра- |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
ni |
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
тимые дроби. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
ax b |
|
t |
s |
, где |
|
|
|
|
|
|||||||||
Как и в рассмотренном выше случае, полагая |
|
|
|
|
|
|
|
|
s |
– общий |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
cx d |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
знаменатель дробей |
|
m1 |
, |
|
|
m2 |
,..., |
mk |
, получим интеграл от рациональной функ- |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
n1 |
|
|
|
n2 |
nk |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
ции переменной t . |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
Пример 3.35. Найти |
|
1 |
|
|
1 x |
|
dx. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
x2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
Решение. Выполним замену |
1 x |
t2 . Тогда 1 x xt2 , x t2 1 1, x |
|
1 |
|
, dx |
|
|
|
2t |
|
|
dt. Окон- |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
t |
1 |
|
|
|
2 |
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
t |
1 |
|
|
||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
чательно имеем |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2t dt |
|
2 |
|
|
|
2 3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
1 1 x |
|
dx t |
1 |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
t |
|
|
|
|
|
|
2 t dt |
|
t C |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||
2 |
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
2 |
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
t |
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
1 x 3 |
C. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
3.6.3. Интегрирование иррациональных выражений
R x, |
|
|
|
R x, |
|
|
|
R x, |
|
|
|
a2 x2 |
, |
a2 x2 |
, |
x2 a2 |
, |
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
где R – рациональная функция своих аргументов.
52
Указанные интегралы с помощью тригонометрических подстановок при-
водят к интегралу вида |
|
|
R1 sin x, cos x dx, |
|
|
|
где R1 sin x, cos x – рациональная |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
функция переменных sin x, cos x . |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||
Рекомендуемые подстановки: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
R |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
asin t, |
|||||||||||||||
|
для |
|
|
|
|
|
a |
2 |
|
x |
2 |
|
|
|
|
|
– подстановка |
|
|
|
x |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
x, |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
R |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x a tgt, |
|
|||||||||||||||
|
для |
|
|
|
|
|
a |
2 |
|
x |
2 |
|
|
|
|
|
|
– подстановка |
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
x, |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
R x, |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
a |
. |
||||||||||||||||||||||||||||
для |
|
|
|
x2 a2 |
|
|
|
|
– подстановка |
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
cost |
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
Пример 3.36. Найти |
|
4 x2 |
dx. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
|
|
x2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
Решение. Положив x 2sin t, |
dx 2cos t dt, получим: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
4 x2 |
dx |
|
4 4sin2 t 2 cos t |
|
dt |
|
cos2 t |
dt |
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4sin |
2 |
t |
|
|
|
|
|
sin |
2 |
t |
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
1 sin2 t |
|
dt |
|
|
|
|
dt |
|
|
|
dt ctg t t C, |
где |
t arcsin |
|
x |
. |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
sin |
2 |
t |
|
|
|
|
sin |
2 |
|
|
|
2 |
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
t |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
Пример 3.37. Найти |
|
|
|
x3dx |
|
|
|
. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
1 x2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
Решение. Полагая |
x tg t , получим: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dt |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
. |
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
, |
|
|
1 x2 1 tg2 t |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
cos2 t |
|
|
|
|
cos2 t |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
cos t |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||
Тогда |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x3dx |
|
|
|
|
|
tg3 t cos t |
dt |
|
sin3 t |
|
dt |
|
|
sin2 t sin tdt |
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
cos |
2 |
t |
cos |
4 |
t |
|
|
|
cos |
4 |
t |
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 x |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 cos2 t d cos t |
|
|
d cos t |
|
|
d cos t |
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
cos4 t |
|
|
|
|
|
cos2 t |
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
cos4 t |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
C, |
|
|
|
где |
t |
arctg x. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3cos3 t |
cos t |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||
Пример 3.38. Найти
x2 9 dx. x3
Решение. Полагая x cos3 t , получаем:
53
|
|
|
|
|
3sin t dt |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
9 |
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
dx |
|
, |
|
|
x2 9 |
9 |
3 tg t . |
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
cos2 t |
|
|
cos2 t |
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
Следовательно, |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
x2 9 |
dx |
3 tg t cos3 t 3sin t dt |
|
|
1 |
sin |
2 |
t dt |
|
|
||||||||||||||
|
|
x |
3 |
|
|
|
|
|
27 cos |
2 |
t |
3 |
|
|
|
||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
1 |
|
1 cos 2t dt |
|
|
1 |
t |
|
1 |
sin 2t C, |
где t arccos |
3 |
. |
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||
|
6 |
|
|
|
|
|
|
|
|
6 |
|
|
12 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
||
3.7. Понятие об интегралах, не выражающихся
через элементарные функции
Как известно из дифференциального исчисления, производная любой элементарной функции есть функция элементарная. Ранее мы познакомились с рядом методов, позволяющих в некоторых случаях выразить неопределенный интеграл данной функции через элементарные функции. Не следует, однако,
думать, что так удается выразить неопределенный интеграл любой непрерыв-
ной функции. Например, интегралы
|
ex |
dx, |
|
sin x |
dx, |
|
cos x |
dx, |
e x2 dx, |
cos x2dx, |
sin x2dx, |
|
dx |
|
|
|
|
||||||||||
|
x |
|
|
x |
|
x |
|
|
|
|
ln x |
||
нельзя выразить через элементарные функции.
Интегралы вида xm axn b p dx называются биномиальными.
Биномиальные интегралы берутся лишь в трех случаях, когда
1)p – целое число,
2)m 1 – целое число, n
3)m 1 p – целое число. n
Во всех остальных случаях биномиальные интегралы не выражаются че-
рез элементарные функции.
Выполните практическое занятие 13.
54
Практическое занятие 13
Тема: Интегрирование тригонометрических функций.
Интегрирование некоторых иррациональностей
Пример 1. Найти cos3 x dx . sin6 x
Ответ: |
1 |
|
1 |
C . |
|
|
|||
5sin5 x |
3sin3 x |
Помочь?
Подсказка 1. Подынтегральная функция – рациональная функция пере-
менных sin x |
и cos x : R sin x,cos x |
cos3 x |
, нечетная по переменной cos x , т.е. |
|||||||||||||||
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
sin6 x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
R sin x, cos x R sin x,cos x . |
|
Рекомендуемая |
|
|
подстановка: |
|||||||||||||
sin x t, |
π |
|
x |
π |
. Здесь и далее указан интервал, |
на котором существует |
||||||||||||
|
|
|||||||||||||||||
2 |
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
функция, обратная к функции y sin x . |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Дальше? |
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dt |
|
|
|
|
|
||
Подсказка 2. В этом случае |
x arcsin t, |
dx |
|
|
, |
cos x 1 t2 . |
||||||||||||
|
|
|
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
|||||||||||||||
1 |
t2 |
|||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
Вернитесь к исходному интегралу, выполните подстановку и найдите ин-
теграл от рациональной функции переменной t.
Не получается?
Подсказка 3.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
cos3 x |
|
|
|
1 t2 |
|
dt |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
sin6 x |
|
|
|
|
t6 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
1 t2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
|
|
1 t2 |
|
|
|
1 |
|
|
1 |
|
|
|
t 6 t 4 |
dt |
t 5 |
|
t 3 |
|
1 |
|
1 |
|
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
dt |
|
|
|
|
|
|
dt |
|
|
|
C |
|
|
|
|
|
C |
|||||||||||||
|
t |
6 |
|
|
|
6 |
t |
4 |
5 |
3 |
5t |
5 |
3t |
3 |
||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
t |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
1 |
|
|
C. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
|
5sin5 |
x |
3sin3 x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
55
Пример 2. Найти sin5 |
x cos2 x dx . |
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
cos |
7 |
x |
|
2 |
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
Ответ: |
|
|
cos5 |
x |
cos3 x C . |
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
7 |
5 |
|
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Не получается? |
|||
Подсказка 1. Подынтегральная функция – рациональная функция пере- |
|||||||||||||||||
менных sin x и cos x : R sin x,cos x sin5 x cos2 x, |
нечетная по переменной sin |
||||||||||||||||
x. Рекомендуемая замена: cos x t, |
0 x π. |
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Дальше? |
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dt |
|
|
|
|
||
Подсказка 2. В этом случае |
x arccos t, dx |
|
, sin x 1 t2 . |
||||||||||||||
|
|
|
|||||||||||||||
|
|
|
|||||||||||||||
1 t2 |
|||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
Выполните подстановку в заданном интеграле. |
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Не получается? |
|||
Подсказка 3. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
5 |
|
dt |
|
|
|
|
|
2 |
|
||||||
sin5 |
x cos2 xdx 1 t2 |
t2 |
|
|
|
|
|
|
1 t2 |
|
|
|
t |
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||
|
1 |
t2 |
|
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
7 |
|
2 |
|
|
||
1 2t2 t4 |
t2dt t6 2t4 t2 dt |
t |
|
|
t5 |
||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
7 |
5 |
|
|
|||||
|
7 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
cos |
x |
|
2 |
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
cos5 x |
cos3 |
x C. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
|
7 |
|
5 |
|
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
Пример 3. Найти cos6 3xdx . |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||
Ответ: |
5 |
x |
1 |
sin 6x |
1 |
sin12x |
1 |
|
sin3 6x C . |
|
|||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||
|
|
16 |
12 |
64 |
|
|
|
|
|
|
144 |
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
Подсказка 1.
2dt
13 t3 C
Помочь?
Примените формулу понижения степени cos2 α 12 1 cos 2α , представив cos6 3x cos2 3x 3 .
Дальше?
56
Подсказка 2. Интеграл примет вид:
|
|
6 |
|
|
1 |
3 |
|
1 |
|
|
3 |
|
|
|
cos |
|
3xdx |
|
|
|
1 cos6x |
dx |
|
|
1 cos6x |
|
dx . |
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
2 |
|
|
8 |
|
|
|
||||
Далее воспользуйтесь формулой a b 3 |
a3 3a2b 3ab2 b3 . |
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Как..? |
Подсказка 3. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
1 cos6x 3 dx |
1 |
1 3cos6x 3cos2 6x cos3 6x dx . |
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
8 |
8 |
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Четную степень cos6x проинтегрируйте, воспользовавшись формулой |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
понижения степени, а нечетную степень – аналогично примерам 1 и 2. |
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Не получается? |
||||||
Подсказка 4. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
|
|
1 |
|
|
|
1 cos6x |
3 |
dx |
|
1 |
|
3 |
|
|
|
|
|
3 |
|
|
1 |
1 |
cos12x dx |
1 |
|
|
3 |
6xdx |
||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
sin 6x |
|
|
|
|
|
|
|
|
cos |
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
8 |
|
|
|
|
|
8 |
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
8 |
|
|
6 |
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
8 |
|
|
|
||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
t sin 6x, |
|
π |
x |
π |
, |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dt |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
arcsin t, dx |
|
|
|
|
|
|
|
, cos6x |
|
1 t 2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
6 |
|
|
|
|
|
|
|
6 |
1 t2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
|
|
1 |
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
3 |
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
3 |
|
|
|
dt |
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
|
|
|
x |
|
|
|
sin 6x |
|
|
x |
|
|
|
|
sin12x |
|
|
|
|
|
|
|
1 t |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
8 |
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
16 |
|
12 |
|
|
|
|
|
|
|
48 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 t2 |
|
|
|
|
|||||||||||||||||||
|
|
1 |
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
3 |
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
1 t |
2 |
dt |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
sin 6x |
|
|
x |
|
|
|
|
sin12x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
8 |
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
16 |
|
12 |
|
|
|
|
|
|
|
48 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
|
|
5 |
|
|
1 |
|
1 |
|
1 |
|
t |
3 |
|
|
|
|
x |
sin 6x |
sin12x |
t |
|
|
C |
||||||||
16 |
16 |
64 |
48 |
3 |
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
165 x 161 sin 6x 641 sin12x 481 sin 6x 1441 sin3 6x C
165 x 121 sin 6x 641 sin12x 1441 sin3 6x C.
Пример 4. Найти dx . cos6 x
57
Ответ: tg x 23 tg3 x 15 tg5 x C .
Помочь?
Подсказка 1. Подынтегральная функция – дробное выражение, являюще-
|
1 |
|
|
еся рациональной функцией переменных sin x и cos x : |
R sin x,cos x |
|
, |
cos6 x |
|||
четная по совокупности переменных, т.е. R sin x, cos x R sin x,cos x . Ре-
комендуемая замена: tg x t, |
|
π |
|
x |
π |
. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Дальше? |
Подсказка 2. В этом случае |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x arctg t, dx |
|
|
|
dt |
|
|
, cos x |
|
1 |
|
|
|
, sin x |
|
|
|
t |
|
. |
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
t2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 t2 |
1 t2 |
||||||||||||||||
Выполните подстановку и возьмите интеграл от рациональной функции |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
аргумента t. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Как..? |
Подсказка 3. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dt |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 t |
2 |
|
2 dt |
|
1 2t2 t4 |
|
dt |
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||
cos6 x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
6 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||
|
|
1 t2 |
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 t2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
t |
2 |
t3 |
t5 |
C tg x |
2 |
tg3 x |
|
1 |
tg5 |
x C. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
3 |
|
|
|
|
5 |
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
5 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
Пример 5. Найти ctg4 xdx . |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||
Ответ: |
|
ctg3 x |
ctg x arctg |
ctg x C . |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Помочь? |
Подсказка 1. Подынтегральная функция – рациональная функция пере- |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
менных sin x |
и cos x : |
|
R sin x,cos x ctg4 x , |
четная по совокупности перемен- |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
58
ных, |
т.е. |
R sin x, cos x R sin x,cos x . |
Рекомендуемая |
замена: |
ctg x t, 0 x π .
Дальше?
Подсказка 2. В этом случае
x arcctg t, dx |
dt |
, cos x |
|
t |
|
, sin x |
|
|
1 |
|
. |
1 t2 |
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
1 t2 |
1 |
t2 |
|||||||
Выполните подстановку и возьмите интеграл от рациональной функции
аргумента t.
Как..?
Подсказка 3.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
t |
|
1 1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dt |
|
|
|
t |
4 |
|
|
|
|
4 |
|
|
|||
ctg4 xdx t4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
dt |
|
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dt |
||||||||||||||||||
1 t2 |
1 t2 |
|
|
t2 1 |
|||||||||||||||||||||||
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
t3 |
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
t |
|
1 |
|
|
|
|
|
dt |
|
t arctg t |
|
C |
|
||||||||||||||
|
|
t |
2 |
|
|
3 |
|
||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
ctg3 |
x |
|
ctg x arctg ctg x C. |
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
Пример 6. Найти |
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||
|
. |
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||
sin2 x 9cos2 x |
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||
|
|
1 |
|
tg x 3 |
|
C . |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
Ответ: |
|
ln |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
6 |
tg x 3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Помочь?
Подсказка 1. Подынтегральная функция – рациональная функция пере-
|
|
|
|
|
1 |
|
|
||
менных sin x |
и cos x : R sin x,cos x |
|
, |
четная по совокупности |
|||||
sin2 x 9cos2 x |
|||||||||
переменных, |
т.е. |
|
R sin x, cos x R sin x,cos x . |
|
Рекомендуемая замена: |
||||
tg x t, |
|
π |
|
x |
π |
. |
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
2 |
|
|
2 |
|
|
|
|
|
Дальше?
Подсказка 2. В этом случае:
59
x arctg t, dx |
|
dt |
, cos x |
1 |
|
, sin x |
|
t |
|
. |
|
|
t2 |
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
||||||||
1 |
|
1 t2 |
|
|
1 t2 |
||||||
Выполните подстановку и возьмите интеграл от рациональной функции
аргумента t .
Как..?
Подсказка 3.
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dt |
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
sin2 x 9cos2 |
x |
|
|
|
|
|
t |
|
|
2 |
|
|
1 |
|
2 |
|
||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 t2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
9 |
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 t2 |
|
1 t2 |
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
dt |
1 |
|
|
t 3 |
|
|
1 |
|
|
|
|
tg x 3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
|
|
|
ln |
|
|
|
|
C |
|
|
ln |
|
|
|
|
C. |
|
|
|
|
|
|
||||||||||
t2 9 |
6 |
|
t 3 |
|
6 |
tg x 3 |
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Пример 7. Найти |
|
dx |
||||
|
. |
|||||
cos x 2sin x 3 |
||||||
|
x |
|
|
|
|
|
Ответ: arctg tg |
|
1 |
C . |
|||
|
||||||
|
2 |
|
|
|
|
|
Помочь?
Подсказка 1. Подынтегральная функция – рациональная функция пере-
менных sin x и cos x : R sin x,cos x |
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
. Рекомендуемая замена: |
|||||||||||||
cos x 2sin x 3 |
||||||||||||||||
tg |
x |
t (универсальная подстановка), |
π x π . |
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Дальше? |
|
|
Подсказка 2. В этом случае |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x 2arctgt, dx |
2dt |
|
, sin x |
|
2t |
|
, cos x |
1 t2 |
. |
|||||
|
|
1 t2 |
|
|
t |
2 |
|
|
t2 |
|||||||
|
|
|
|
|
1 |
|
|
1 |
|
|||||||
Выполните подстановку и возьмите интеграл от рациональной функции
аргумента t.
Не получается?
60
