Интегральное исчисление_эл_учебник
.pdfРавны два многочлена, значит, равны коэффициенты, стоящие при оди-
наковых степенях переменной x . Запишем соответствующие равенства:
x2 |
|
1 A B C, |
|
B C 2, |
|
B 1, |
|
|
|
||||
x1 |
|
0 A 2B C, |
|
2B C 1, |
|
C 1, |
x0 |
|
2 2A, |
|
A 1, |
|
A 1. |
Подставьте |
|
найденные коэффициенты разложения и проинтегрируйте |
||||
простейшие рациональные дроби.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Как..? |
Подсказка 4. f x |
|
1 |
|
1 |
|
|
1 |
. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||
|
|
|
x |
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
2 |
|
|
|
|
x |
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
Следовательно, |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
f x dx |
dx |
|
|
|
dx |
|
|
|
|
dx |
|
ln |
|
x |
|
ln |
|
x 2 |
|
ln |
|
x 1 |
|
C. |
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
x 2 |
|
|
|
|
x 1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
Пример 11. Найти |
|
|
x3 7x2 |
3 |
|
dx . |
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
x2 x2 |
4 |
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
3 |
1 |
ln x2 4 |
25 |
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
Ответ: |
|
|
|
|
|
arctg |
|
|
C . |
||||||||||||||||||||||||||||
4x |
2 |
8 |
|
2 |
|||||||||||||||||||||||||||||||||
Помочь?
Подсказка 1. Подынтегральная функция – правильная рациональная
дробь. Разложите ее на сумму простейших дробей и проинтегрируйте простей-
шие.
Не получается?
Подсказка 2. f x |
x3 7x2 3 A |
|
A Bx C |
|||||
|
|
1 |
2 |
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
. |
|
x2 x2 4 |
x |
x2 |
x2 4 |
|||||
Найдите коэффициенты разложения аналогично тому, как это было сде-
лано в примере 10.
Дальше?
Подсказка 3. Так как
x3 7x2 3 A1 x x2 4 A2 x2 4 Bx C x2 ,
41
то, сравнивая коэффициенты при разных степенях x многочленов слева и спра-
ва, получим систему линейных уравнений для нахождения неопределенных ко-
эффициентов:
x3 |
|
1 A1 B, |
|
B 1, |
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
C |
25 |
, |
|||
x2 |
|
7 A2 C, |
|
|
|||
|
4 |
||||||
x1 |
|
0 4 A1, |
A1 0, |
|
|
||
|
|
|
|
||||
x0 |
|
3 4 A2, |
|
A2 |
3 |
. |
|
|
|
|
|
4 |
|
||
|
|
|
|
|
|
|
|
Подставьте найденные коэффициенты разложения и проинтегрируйте простейшие рациональные дроби.
Как?
Подсказка 4.
|
x3 7x2 3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
25 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
|
|
|
|
3 dx |
|
|
|
|
3 |
|
|
|
2 |
|
|
|
||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4 |
|
dx |
|
|
x |
dx |
|
|
||||||||||
|
x2 x2 4 |
|
4 |
x2 |
|
x2 4 |
|
4 |
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||
1 |
|
2xdx |
25 |
|
|
|
dx |
|
|
3 |
1 |
ln x2 |
4 |
25 |
|
|
x |
|
||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
arctg |
|
C . |
|||||||||||||||||
2 |
x2 4 |
4 |
|
x2 4 |
4x |
2 |
8 |
|
2 |
|||||||||||||||||||||||||||||||
Пример 12. Найти |
x3 3x 1 |
dx . |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||
|
|
x2 2x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
x2 |
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||
Ответ: |
|
2x |
|
ln |
x2 |
2x |
C . |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
Помочь?
Подсказка 1. Подынтегральная функция – неправильная рациональная дробь. Представьте ее в виде суммы многочлена (целой части) и правильной рациональной дроби (дробной части), выполнив деление.
Не получается?
Подсказка 2. Выполним деление:
42
|
x3 3x 1 |
|
x2 |
2x |
|
||||
|
|
x 2 |
|||||||
|
|
|
|
|
|
||||
x3 2x2 |
|
|
|
|
|
||||
|
|
2x2 3x |
|
|
, |
||||
|
|
2x2 4x |
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
x 1 |
|
|
|
||
то есть f x x 2 |
x 1 |
. |
|
||
|
x2 2x |
|
Проинтегрируйте полученное разложение.
Как?
Подсказка 3.
|
|
|
|
|
x 1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
f x dx x 2 dx |
|
|
dx |
|
x2 2x |
|
2 |
x 1 |
|
|
|||||||||
|
x2 2x |
|
|||||||||||||||||
x 2 dx |
1 |
|
2 x 1 |
x2 |
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
dx |
|
2x |
|
ln |
x2 |
2x |
C . |
|
|||||||||
2 |
x2 2x |
2 |
2 |
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
Пример 13. Найти x3 2 dx . x3 x
Ответ: x 2ln x 32 ln x 1 12 ln x 1 C.
Помочь?
Подсказка 1. Подынтегральная функция – неправильная рациональная дробь (степень числителя равна степени знаменателя). Выполнив деление,
представьте ее в виде суммы целой части и правильной рациональной дроби
(дробная часть).
Не получается?
Подсказка 2. Выполним деление:
|
|
|
|
|
|
x3 2 |
|
x3 |
x |
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x3 x |
|
|
, |
||
|
|
|
|
|
|
x 2 |
|
|
|
||
то есть |
f x 1 |
x 2 |
. |
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
x3 x |
|
|
|
|
|||||
43
Тогда f x dx x x 2 dx . x3 x
Правильную рациональную дробь разложите на сумму простейших.
Дальше?
Подсказка 3. |
x 2 |
|
x 2 |
|
A |
|
B |
|
C |
, |
|
|
|
|
|
|
|
||||||
x3 x |
x x 1 x 1 |
x |
x 1 |
x 1 |
|||||||
x 2 A x 1 x 1 Bx x 1 Cx x 1 .
Сравнивая коэффициенты многочленов слева и справа при одинаковых степенях x , найдите неизвестные коэффициенты разложения.
|
|
|
|
|
|
|
Не получается? |
Подсказка 4. |
Старшая степень многочлена справа x2 , поэтому будем |
||||||
сравнивать коэффициенты при x2 , x и свободные слагаемые x0 . |
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
Как..? |
Подсказка 5. |
|
|
|
|
|
||
x2 |
|
|
0 A B C, |
|
B C 2, |
|
B 1,5, |
|
|
|
|||||
x1 |
|
|
1 B C, |
|
B C 1, |
|
C 0,5, |
x0 |
|
|
2 A, |
|
A 2, |
|
A 2. |
Подставьте найденные коэффициенты и проинтегрируйте рациональные
дроби.
Помочь?
Подсказка 6.
|
x 2 |
2 |
1 |
|
3 |
|
|
1 |
|
|
|
|
1 |
|
|
1 |
|
. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
x 1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
x3 x |
x |
2 |
|
|
|
|
|
|
2 |
|
x 1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||
|
|
x 2 |
|
|
|
dx |
|
|
|
3 |
|
|
|
|
dx |
1 |
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
dx 2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2ln |
x |
|
|
ln |
|
x 1 |
|
|
ln |
|
x 1 |
C. |
|||||||||||||||||
|
x3 x |
|
x |
2 |
|
x 1 |
2 |
x 1 |
2 |
2 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
Окончательно, |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
f x dx x 2ln |
|
x |
|
|
3 |
ln |
|
x 1 |
|
|
|
1 |
ln |
|
x 1 |
|
C. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
44
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Задания для самостоятельной работы |
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Найти интегралы: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
1. |
x 2 3xdx . |
|
|
|
|
|
Ответ: |
x 2 |
|
3x |
|
|
|
|
|
3x |
|
|
|
|
|
C. |
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
ln 3 |
|
|
|
ln |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||
2. |
1 3x cos 2xdx . |
|
|
Ответ: |
1 3x |
|
sin 2x |
|
|
|
3 |
|
|
cos 2x C. |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
4 |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
3. |
x2 ln xdx . |
|
|
|
|
|
|
Ответ: |
x3 |
ln x |
x3 |
|
|
C. |
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
9 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
4. |
|
4 3x e 2 xdx . |
|
|
Ответ: |
3x 4 |
e 2 x |
|
|
3 |
|
e 2 x C. |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
2 |
|
|
|
|
4 |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
xdx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||
5. |
|
|
|
. |
|
|
|
|
|
|
|
Ответ: |
|
|
|
|
|
ctg3x |
|
|
|
|
|
ln |
|
sin 3x |
C. |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
sin2 3x |
|
|
|
|
|
3 |
9 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
ln 1 4x2 C. |
||||||||||||||||||||||||||||||
6. |
arcctg 2xdx . |
|
|
|
|
|
|
Ответ: x arcctg 2x |
1 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
7. |
x2 sin 4xdx . |
|
|
|
|
Ответ: |
x2 |
cos 4x |
|
x |
|
sin 4x |
1 |
cos 4x C. |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
8 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
32 |
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
8. |
|
|
|
|
|
dx |
|
. |
|
|
|
|
Ответ: |
ln |
|
|
|
x 1 |
|
|
|
|
C. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
x 1 x 2 |
|
|
|
|
|
|
x 2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
x7 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x4 |
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||
9. |
|
|
dx . |
|
|
|
|
|
|
Ответ: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
ln |
x4 |
1 |
C. |
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
1 x4 |
|
|
|
|
|
|
|
4 |
|
|
4 |
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||
10. |
|
7x 13 |
|
|
dx |
. |
|
Ответ: 5ln |
|
x 1 |
|
|
8 |
ln |
|
3x 1 |
|
C. |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
x 1 3x |
1 |
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
11. |
|
|
x2dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
. |
|
|
Ответ: ln |
|
x 1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
C. |
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
x 2 2 x 1 |
|
|
|
x 2 |
|
|
|
|
x 1 |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
12. |
x3dx |
|
|
|
|
|
x2 |
1 |
ln x2 |
|
|
|
2x 3 |
|
|
|
|
|
5 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
. |
|
|
|
|
Ответ: |
|
2x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
arctg |
|
|
|
|
C. |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
x2 2x 3 |
|
|
|
|
2 |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
2 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
45
3.5. Интегрирование тригонометрических функций
В этом подразделе рассмотрим общий метод вычислений интегралов ви-
да:
R(sin x,cos x) dx, |
(3.23) |
где R(sin x,cos x) – рациональная функция относительно переменных sin x и
cos x .
Покажем что всякий интеграл вида (3.23) можно привести с помощью за-
мены переменной к рассмотренным ранее интегралам вида:
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
R1(t) dt, |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
где R1(t) – рациональная функция переменной t . |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||
1) R(sin x,cos x) dx |
|
сводится к |
интегралу |
|
от |
|
рациональной |
функции |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
подстановкой tg |
x |
|
t (универсальная подстановка), |
|
π x π . |
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Действительно, |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
tg |
x |
t, x 2arctg t, dx |
|
|
2dt |
, |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||
|
2 |
1 t |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
sin x |
|
|
|
2sin |
|
|
|
cos |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 tg |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2t |
|
|
|
|
|
||||||||
sin x |
|
|
2 |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
, |
|
||||||||||||||
1 |
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
2 |
|
|||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
sin |
2 |
|
|
cos |
2 |
|
|
|
|
1 tg |
2 |
|
|
1 t |
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
x |
|
|
2 |
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
cos x |
|
cos |
|
|
|
sin |
|
|
|
|
|
|
1 tg |
|
|
|
|
|
1 t2 |
. |
|
||||||||||||||||||||||||||
cos x |
|
|
2 |
|
|
|
2 |
|
|
2 |
|
|
(3.24) |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
2 |
x |
|
|
|
2 |
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
x |
|
|
|
1 t |
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
cos |
|
|
2 sin |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 tg |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||
Поскольку sin x, cos x, dx рационально выражаются через переменную t ,
то интеграл (3.23) с помощью указанной подстановки переходит в интеграл от рациональной функции переменной t , т. е.
R(sin x,cos x) dx R1(t) dt,
где R1(t) – рациональная функция переменной t .
46
Пример 3.26. Найти sindxx .
Решение. Подставив tg 2x t и применив формулы (3.24), получим:
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
2dt |
|
|
|
|
|
|
|
dt |
ln | t | C ln |
tg |
x |
C. |
|
|
|
|
|
(3.25) |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
1 t2 |
|
2t |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
sin x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
t |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 t2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
Применяя результат (3.25) и формулу приведения, получаем: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
ln |
|
|
|
x |
|
|
C. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
tg |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
cos x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
sin |
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
Пример 3.27. Найти |
|
|
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
3sin x 4 cos x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||
Решение. Полагая |
tg |
|
x |
|
t |
и применяя формулы (3.24), получаем: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2dt |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2dt |
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
dt |
|
|
|||||||||||||||||||
3sin x |
4 cos x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4 4t |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
6t 4 4t |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
6t |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
t |
2 |
|
|
t 1 |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
(1 t |
|
) |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 t |
|
|
|
|
|
|
1 t |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
t |
3 |
|
|
5 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
tg |
x |
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
dt |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4 |
|
|
|
4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
ln |
|
|
|
|
|
|
|
C |
|
|
ln |
|
|
|
|
|
|
C. |
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
2 |
|
|
|
3 |
2 |
|
|
25 |
5 |
|
|
3 |
|
|
|
5 |
|
|
|
5 |
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
t |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
t |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
tg |
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4 |
|
4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4 |
|
|
|
16 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
В некоторых случаях R(sin x,cos x) dx можно привести к интегралу от рациональной функции переменной t с помощью других подстановок.
2) Подынтегральная функция – нечетная функция по переменной sin x ,
то есть
|
R( sin x,cos x) R(sin x,cos x) . |
|
|||||||||||||||
В данном случае применима подстановка cos x t, |
0 x π , cosxt0,xтогда: |
||||||||||||||||
|
x arccost, dx |
|
|
dt |
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
, |
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
1 |
t |
2 |
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
(3.25) |
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
sin x |
1 cos |
2 |
x |
|
|
1 t |
|
2 |
|
|||||||
|
|
|
|
|
. |
|
|||||||||||
Пример 3.28. Найти |
sin5 x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dx . |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 cos2 x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
47 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
Решение. Подынтегральная функция нечетна относительно sin x , так как
sin x 5 |
|
sin5 x |
|
|
|
. |
|
1 cos2 x |
1 cos2 x |
||
Положив cos x t и применив формулы (3.25), получим:
|
|
|
|
|
|
|
|
|
5 |
|
|
|
|
|
2 |
|
|
||
|
sin |
5 |
x |
|
1 t2 |
|
|
|
t2 1 |
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dt |
|
|
|
dt . |
(3.26) |
||
1 cos2 x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
t2 1 |
|
|||||||
t |
2 |
1 |
t |
2 |
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
Интеграл (3.26) есть интеграл от неправильной рациональной дроби. Выделим целую часть:
|
t 4 2t 2 1 |
t 2 1 |
|||||||
t 2 3 |
|
||||||||
|
t 4 t 2 |
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
3t 2 |
1 |
, |
||||
|
|
|
3t 2 |
3 |
|
|
|||
|
|
|
|
|
4 |
|
|
|
|
следовательно,
|
|
|
sin5 x |
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
dx t |
|
1 |
cos |
2 |
x |
|
|||
|
|
|
|
||||
cos3 x 3
|
|
|
4 |
|
|
t3 |
|
3 |
|
|
|
|
dt |
|
3t 4 arctg t C |
t |
2 |
1 |
3 |
||||
|
|
|
|
||||
3cos x 4 arctg cos x C .
3) Подынтегральная функция R(sin x, cos x) – нечетная по переменной cos x , то есть
R(sin x, cos x) R(sin x, cos x).
В этом случае применима подстановка sin x t , |
|
π |
x |
π |
. |
|||||||||||||||||||||||||||||||||
2 |
|
2 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
Тогда |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x arcsin t, dx |
|
|
|
|
dt |
|
|
|
|
, |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
1 t |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
(3.27) |
||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
cos x |
1 sin |
2 |
x |
|
|
|
1 t |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||
Пример 3.29. Найти cos7 x sin4 x dx . |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
Решение. Подынтегральная функция нечетна |
по |
|
|
переменной cos x . |
Воспользуемся подстановкой |
|||||||||||||||||||||||||||||||||
sin x t , тогда, применяя формулы (3.27), получаем: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
7 t4 |
|
|
|
|
|
dt |
|
|
|
|
|
|
1 t2 |
3 |
|
|
|
||||||||||||||
cos7 x sin4 |
x dx |
1 t2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
t4 dt |
|
|
|||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 t2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
t4 3t6 3t8 t10 dt |
t5 |
|
|
|
|
3 |
t7 |
|
|
1 |
t9 |
|
1 |
t11 |
C |
|
|
||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
5 |
|
|
|
|
7 |
|
|
|
3 |
|
11 |
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
48
15 sin5 x 73 sin7 x 13 sin9 x 111 sin11 x C .
4)Подынтегральная функция R(sin x, cos x) – четная функция перемен-
ных sin x и cos x , то есть
R( sin x, cos x) R(sin x, cos x). |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
(3.28) |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Очевидно, функции |
R(tg x) |
|
|
|
и |
|
|
R(ctg x) |
|
|
удовлетворяют соотношению |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
(3.28). |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
В случае (3.28) применима подстановка tg x t , |
|
π |
|
x |
π |
. |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
2 |
|
|||
Тогда |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dt |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
x arctg t, dx |
|
|
|
|
, |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||
1 t2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
cos2 x |
|
|
|
|
|
|
, cos x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
, |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
(3.29) |
||||||||||||||||||||
1 tg2 x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 t2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
t |
|
|
|
|
|
|||||||||||
sin x |
1 cos2 |
x |
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
. |
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
1 t2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 t |
2 |
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
Пример 3.30. Найти |
|
dx |
|
|
|
|
|
. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
7 cos2 x sin2 x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
Решение. Подынтегральная функция четна по переменным |
|
sin x |
и cos x , |
следовательно, применима |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
подстановка tg x t . |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
Используя формулы (3.29), получаем, что |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dt |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dt |
|
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||
|
7 cos2 x sin2 x |
|
|
|
|
7 |
|
|
|
|
t2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
t2 |
7 |
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 t |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 t |
2 |
|
1 t |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
|
|
|
|
|
|
1 |
|
arctg |
t |
|
|
|
C |
|
1 |
|
arctg |
tg |
x |
|
C . |
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
7 |
|
|
|
|
|
|
7 |
|
|
|
|
|
|
|
|
7 |
|
|
|
|
7 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||
Пример 3.31. Найти tg5 x dx. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
Решение. Подставляя tg x t , получим: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
tg |
5 |
x dx |
|
|
|
|
|
t5 |
dt. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
(3.30) |
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
t |
2 |
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
Интеграл (3.30) есть интеграл от неправильной рациональной дроби. Выделим целую часть:
49
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
t |
5 |
|
|
|
|
|
|
|
t 2 1 |
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
t3 t |
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
t5 t3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
t3 |
|
|
|
|
|
|
|
. |
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
t3 |
t |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
t |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Таким образом, |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
5 |
|
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
t |
|
|
|
|
t4 |
|
|
t2 |
|
|
1 |
ln t |
2 |
1 C |
||||
tg |
x dx t |
|
t |
|
|
|
|
|
|
|
|
dt |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
t |
2 |
1 |
4 |
|
2 |
2 |
|
|||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
|
|
tg4 x |
|
|
|
tg2 x |
1 |
|
1 tg |
2 |
x C. |
|
|
||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
ln |
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
4 |
|
|
|
|
2 |
|
|
2 |
|
|
|
|||||||||||||||
Не всегда рекомендуемые подстановки являются наиболее приемлемыми.
Например, в случаях
cos2m x dx, sin2m x dx, cos2m x sin2k x dx (3.31)
интегралы (3.31) можно вычислить быстрее, понижая степень cos x и sin x по формулам удвоения аргумента:
|
|
|
|
|
|
|
cos2 x |
1 cos 2x |
, |
|
|
|
sin2 x |
1 cos 2x |
. |
|
|
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|||
Пример 3.32. Найти cos4 x dx . |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
Решение. |
Применяя формулу cos2 x |
|
1 cos 2x |
, получаем: |
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
4 |
|
|
1 cos 2x 2 |
1 |
|
1 |
|
|
|
|
|
|
2 |
2x dx |
|||||||||||||
|
|
|
cos xdx |
|
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
2cos 2x |
cos |
|
||||||||||||||||
|
|
2 |
|
|
4 |
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||
|
1 |
x |
|
1 |
sin 2x |
|
1 |
1 cos 4x |
dx |
1 |
x |
1 |
sin 2x |
1 |
x |
1 |
sin 4x C |
||||||||||||||||
4 |
4 |
8 |
4 |
4 |
8 |
32 |
|||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
83 x 14 sin 2x 321 sin 4x C.
5)Следующий частный случай, когда можно избежать подстановок.
Рассмотрим интегралы вида:
sin αx cosβx dx, |
sin αx sinβx dx, cosαx cosβx dx. |
Во всех вышеприведенных случаях необходимо произведение преобразо-
вать в сумму по следующим формулам:
50
