G. Ibragimova Muhabbat qosigi

Biybisánem úyinde kiymegen kiyimlerin kiye alatuǵın bolǵanına másirip, denesiniń shıǵıńqı jerlerin tırsıytıp kóylek-shalbar kiyedi. «Bibka!» dep shaqırǵanlarǵa «sho tebe» dep juwap beredi. Shashtı da qısqarttı. Erkek balaǵa usap qalıpsań, degen sóz onıń ushın maqtawdıń úlkeni, qompıldap, kókiregin kóterińkirep jiberedi. Biybisánem hám onıń dosları jataqxananıń qasındaǵı kinoteatrda hind filmi bolsa, páshek gúlleri ashılısıp, kóklep qaladı. Kórmedi degeni bes-altı márte barıp kóredi.

Qızlardıń banzaları – otırıspaqları kóbeyip ketse, tárbiyashılar bulardı zalǵa jıynap alıp, tártipke shaqıradı. Aylıǵıńızdı bir háptede sawıp qoyıp, uyalmayqızarmay úylerińizden aqsha aldırasızlar. Ol jaqta ata-anańız on balanı baǵıp atır, sizler bul jaqta qara basıńızdı baǵa almaysızlar. Bárinen de beter, segizinshi klassı pitkerip kelgenler, sizlerdiń bul jerde orta mektepti pitkerip alıwǵa háreket etpey atırǵanıńız uyat, deydi. Áne, rus tilin úyrenip, kásip iyeleymiz, dep kelgen qızlardıń ahwalı. Qızlardıń birli-yarımı tómen qarap otırıp tım-tırıs tıńlaydı. Basqaları kózleri baqırayısıp, hesh nárseni túsinbey otıradı.

Bunday jıynalıslarda, álbette, Orıngúlden úlgi alıw kerekligi aytılmay qalmaydı. Ózlerińizdiń awılıńızdıń órnek bolarlıq qızları arańızda joq emes, bar. Orıngúl jumısın da minsiz isleydi, russhanı da tez úyrenip aldı, házir til bilmeytuǵın qızlarǵa jumıs úyretip júredi. Jónsiz otırıspaqlarǵa barmaydı.

«Orıngúldiń júretuǵın jigiti bar. Ol otırıspaqtı ne qılsın? Jigitiniń hár bir izlep kelgeni – onıń ushın úlken otırıspaq. Bizlerdiń bolsa, boydaq atımız bar. Jigitimizdi ele izlewdemiz», – dep sıńq-sıńq kúlisedi qızlar.

Durıs, Orıngúl bul jerge bilip-bilmey kelip qalsa da, usı jerde óz muhabbatın taptı. Baxtiyar usı qalada qurılıs texnikumında oqıp atır. Jaqında usı jerden áskeriy xızmetke atlanadı. Uzın boylı, qır murınlı, tostaǵanday tasırayǵan kózleri bar Baxtiyardı oylap otırıp, Orıngúl óz-ózinen jımıyıp qoya beredi. «Túri kelisken menen joldas bol», demekshi, Baxtiyar ajarlı hám aqıllı jigit edi. Qızlar olardıń muhabbatın «hind muhabbatı» dep júr. Baxtiyar áskerlikti pitkerip kelgenshe Orıngúl usı kombinatta islep turıwdı sheshti. Ol bul jerde orta mektepti de pitkerip alıwı kerek.

Awılǵa barsań – birew-mirewi basıp alıp qashıp ketip, men sennen biynesip qalarman, deydi Baxtiyar. Bul jerde barlıq nárse ózińe baylanıslı – biziń jaqtaǵıday zorlıq-zombılıq joq. Jigit penen tabısqıń kelse – tabısasań, tabısqıń kelmese – tabıspaysań. Bólmeńe tuwrı kirip keteseń de, bólmeńdi ishten ilip alasań. Hesh kim hesh kimdi hesh nársege májbúrley almaydı, dep aqıl aytadı. Álbette, aqılgóyiń qasıńda bolsa, adaspaysań, aljaspaysań.

Qudayım-aw, bular ekewiniń Láyli-Májnún bolıp júrgenin qızǵanıp, bir «janashırlar» shıǵıp, olardıń arasına ot taslamaqshı bolıp urınıp ta kórdi. Biraq olar bir-birine isener edi. Baxtiyardıń aqılı menen saldamlılıǵı olardıń uwızday uyıǵan múnásibetin buzıwǵa jol qoymadı.

Bir kúni poezdda birge kelgen nókisli Dáriyxa Orıngúldiń bólmesine keldi. – Óziń bileseń, awılda meniń baxıtım kelispedi. Sonıń menen usı jerge kelip qalıp edim. Mına jerde bir qazaqstanlı jigit praktikada bolıp atırǵan eken, sonıń menen tanısıp, sóylesip qaldıq. Meni alıp ketejaq. Men de izine erip ketip baratırman. Endi táǵdirimdi jat jurtta sınap kórejaqpan. Duz-nesiybem sol jaqlarǵa buyırıp

51

turǵan bolsa, ne ilaj. Sen meniń jaqın sińlimdey bolıp qalıp ediń. Seniń menen xoshlasıwǵa keldim, – dedi ol kóziniń jasın súrtip otırıp.

Olar menen birge kelgen jáne bir qız shımbaylı Náziyra da házir bul jerde joq edi. Usı jerde armiya qatarında bolıp atırǵan kúyewi onıń bul jerde ekenin esitip, qayta-qayta izlep kele bergennen soń, Náziyra jumısın basqa qaladaǵı toqımashılıq kárxanasına ózgertip ketti. Onı kúyewi zorlıq penen alıp qashqan. Bir hápteden soń jigitti áskerlikke alıp ketken. Kúyewi armiyaǵa ketkennen soń Náziyra da tórkinine tartadı. Jigittiń qızdı basımshılıq penen tósegine jatqarıp, kewlin iyeledim, dep oylaǵanı qáwpek nárse bolıp shıqtı. Náziyra bul kózine bále bolıp kórinetuǵın jigittiń úyinde eki jıl dilgir bolıwdı qálemedi. Úyinde júrgende «awılǵa barǵannan soń ólimiń mennen boladı» degen mazmundaǵı xatlardı ala bergennen soń, usı toqımashılıq kombinatına jumısqa shaqırǵan daǵaza oǵan oń tústi. Bolmasa úy betinde áke-sheshesi bunı ózine bir nárse islep qoyama, degen qáwip penen hájetxanaǵa da gúzetip baratuǵın bolǵan. Sol zorlıqtıń sebebinen qız óz ómirinen júdá túńilip qalǵan.

Orıngúldiń Moskvaǵa poezdda birge kelgen qızlarınıń ómirbayanları hár qıylı bolıp jazılıp atır edi. Bul jerge úshinshi márte kelgen Rısgúl de sońǵı kúnleri kórinbey qaldı. Sońǵı waqıtları ol endi awılǵa birotala qaytıp, ómirimdi qaytadan baslamasam bolmas, dep júr edi.

Geyde Orıngúl oylanıp otırıp oyǵa taladı. Bul dáwir bul qızlardıń júrekleri hallaslap, energiyası jerge-kókke sıymay turǵan waqtı ǵoy. Biraq, olarǵa durıs aqıl berip, durıs júriwdi talap etetuǵın adamları bolmaǵannan keyin, ne boların bilmey dalaqlap júr. Ne kóp tuwılǵan kún kóp, búgin bir bólmede otırıspaq, erteń basqa bólmede. Olar torǵa túsken quslarday ózin qoyarǵa jer tappay shapshıp júrgenge usaydı.

Hár kimniń táǵdiriniń gilti óz qolında bolıwı kerek, dep oylaydı Orıngúl. Bunıń ushın basqa birewdiń seniń táǵdirińdi sheshiwge haqısı bolmawı kerek. Qaraqalpaqshılıqtıń dástúrinde bunday shaxsıy ómirińniń qol qatılmaslıǵın kútiw qıyın. Awılındaǵı hám bul jerdegi adamlardıń ózara múnásibetlerin salıstırıp otırıp, Orıngúl bizler turmısımızdıń kóp ǵana nadurıs táreplerine kóz jumıp jasap atırǵanǵa usaymız, dep oylaydı.

Gúldey jaslıǵım samalǵa ushqan japıraqtay kózden ǵayıp bolıp baratır, dep sarsılatuǵın edi Rısgúl. Erteń otırıp qalǵan, ǵarrı qız bolıp hesh kimge keregimiz bolmay qaladı. Hayalı ólgen erkekler sóz salatuǵın boladı...

Rısgúl aqkókirek qız, onıń ayıbı – sol jigitke isene qoyǵanı. Biraq, qız bala sezim qushaǵında ózin umıtıp qoyadı... Bunnan paydalanıp, bir nashardıń kóz jasına qalǵan jigit te erteń ósip-óne qoyar ma eken...

Áy qudayım-ay, usınday ókinishlerden saqlaǵaysań, Rısgúldiń halına salıp, «qaydasań, gúldey jaslıǵım» degizbegeyseń, dep oylaydı Orıngúl.

1992

52

LABIRINT

Párwardigarım, Jaratqan!

Topıraǵıń otlarǵa órtenip atır.

Men Aynaǵa qaraǵandı jaqsı kóremen.

Dálizdiń diywalınıń bir qaptalına úlken Ayna qıstırılǵan. Bólmeden bólmege

ótip

baratırıp

Aynaǵa qarayman.

Sırtqı esikti ashıp, úyge kelgen Adam menen xabarlasıp atırıp «Qaptaldan qaraǵanlarǵa qalay kórinedi ekenmen?» –

dep oylayman.

Táǵdirim qáweterlidey kórinedi. Sebebi, sońǵı waqları jalǵızlıqtı, tınıshlıqtı, jım-jırtlıqtı

kóp kúseytuǵın bolıp baratırman.

«Basıńa jalǵızlıq kelmegey,

Átirapıń jaynaǵan adam bolıp turǵanda». (S.I.)

Táńirim sezimtal qılıp jaratqan meni. Bir awız jıllı sóz esitsem,

duyım jurtqa q-ı-sh-q-ı-r-ı-p

bóliskim keledi. Kewlime gúptikey bolıp tiyetuǵın bir awız sóz esitsem... sóz

degeniń ne, hátteki,

qolaysız

kózqarastı

sezsem,

moynıma ildiriwge bekkemirek, mıqlıraq jip qarastıra baslayman.

Qorqınısh, batırlıq, órkókireklik, hawlıǵıw, erkelik, albıraw, abırjıw, quwanıw, tolqınlanıw –

ulıwma

barlıq emociyalardıń shegi

men

bolsam kerek. Jek kórgen adamımnıń men turǵan jerde ismin tilge alıwların pıshaqkesti

qadaǵan etemen.

53

– «Eto ne xorosho!», – dep edi bunnan otız, jigirma bes, jigirma, on, bes, úsh jıl burın

maǵan jaqın tanıs bir insan.

Basqalardı bilmedim, meniń basımda bárqulla hár qıylı oylar júredi. Otırsam,

tursam,

júrsem –

oylar

izinen

oylar.

Bir bılǵasıq oylar. Usı jerde bir oy keldi.

Shardı shıdamlılıq penen áste-áste úpleseń, demde úp-úlken boladı. Al, sabırsızlıq penen birden tez úpleseń, dárhal úlkeygeni menen, sol

zamatta «pańq» etip jarıladı.

Bunı ómir sawdası deydiler.

«Sabır túbi sarı altın, sabırlı jeter muratqa», – degeni sol bolsa kerek.

Usınday bir bılǵasıq oylar.

Geyde bir aqıllı adam menen sáwbetleskim keledi. Uńqıl-shuńqılın qaldırmay,

hámme nárse haqqında, jaǵdaylı otırıp,

arqayın áńgimelessem, deymen.

Aqmaqshılıq soraw berip qaladı, degen gúman bolmay, qáwip bolmay sáwbetlessem deymen.

Biraq, sońǵı waqları meniń bayqaǵanım, kópshilikte tıńlaw qábileti joq bolıp ketken.

Hámme óziniń aytqısı kelgenin aytıp úlgerse – bás, tamam.

Seniń qosıǵıńnıń hesh kimge de keregi joq. Bul kúnde shın kewilden,

ház etip

sáwbetlesetuǵın

adam tabıw – ańsat mashqala emes.

Kózińe kúlip qarap otırǵan adam, aradan eki kún ótpey

uwın-záhárin shashıp,

ya shaǵıp aladı,

ya asıńa uw saladı. Ózińnen-óziń «xanımlar hám mırzalar, men bul oyınǵa qatnasa almayman»

dewińe tuwra keledi. Májbúr bolasań.

Áne, sonnan keyin ózińniń Monologıńdı óziń tıńlay ber.

Yamasa ózińe-óziń «úndemew kerek», «tilińdi tislep júr» degen buyrıq bereseń.

Biraq, Ayna aldında Dialog bolıwı mumkin. Ayna barlıq jaǵınan káypiyatıńdı kóteredi.

54

Bárqulla oylanaman da júremen – ne jetispeydi ózi, dep.

Biraq, ne nárse jetispeytuǵının ózime túsindirip bere almayman.

Qıs máwsimi kelip, biziń jaqlarda siyrek jawatuǵın qar jawdı. Dalaǵa chaynik alıp shıǵıp ishin qarǵa toltırdım.

Úyge kelip, otqa qoyayın dep qarasam, chayniktiń ishinde – patas suw. Men chayniktegi qardıń suwın tógip taslap, krannan taza suw toltırıp,

plitanıń ústine otqa qoydım.

Párwardigarım,

jaratqan topıraǵıń

otlarǵa

órtenip atır.

Endi dúnya ǵárip bolıp qalajaq. Men

endigi jaǵında

óz bosaǵamnan sırtqa

bir qádem de

atlamawǵa qarar qabıl ettim.

2007

ALTÍN GÚZ AQSHAMÍ KEWLIMDI

ABÍRJÍTTÍ

Men biytappan. Jaralı júrek… Dawa taba alar ma ekenmen sirá men. Shıpa bola alar ma eken xat penen qálem.

Áziyz doslarım! Bir keselge shatıldım men. Kóp boldı buǵan. Men ushın tınısh tań atpadı sirá, kún batadı, ketedi mırrıq kún bolıp, biyshara bolıp.

Búgin balalarım mektepten keldi «bes» alıp keldi, men quwanıp atpasam. Búgin: shiyrin taǵam pisirdim men, jedi olar ház etip, men emes, biraq. Búgin: úydiń ishin tazalap, sipseledim aǵartıp, kewlim, biraq, qarańǵı.

Búgin: aǵayın-tuwǵan menen qayttım men kórisip, biraq ómirimde jáne bir mırrıq kún.

Biraq!

Biraq!

Biraq...

Aq qaǵazǵa eki qatar búgin jáne túspedi, dep men qapaman. Men biytappan. Men ıńıranaman ash ayıwday bolıp...Men biytappan. Maǵan járdem beriń!

Jıldıń úsh júz alpıs bes kúni...

Neshe kún men uyqım tınısh bolıp, neshe kún men qástelikten boldım aman???

Úsh kún?

56

Bes kún? Yaki on bes?

Joqarıdan bir kúsh keler. Saza berer, jaza ber, dep, búgin sátli jazdım, erteńim gúman… Háy, Alla, óziń jarılqaygór, qáste bendeńdi, panańa óziń almasań eter ilajım da, kórer sharam da joq meniń.

Qıbır-qıbırı menen ǵalmaǵalı mına ómirdiń…

Bári ózime sawǵa hám sawap. Biraq men biytappan hám júrek jaralı. Ishken asım taramas boyıma, desem, kim maǵan qulaǵın saladı eken? Kimge kerek meniń debdiw-dártlerim? Kim meni túsiner, almas kúlkige?

Qálem dese ósh ballarım meniń. Tappay atırǵanım qaǵazlarımdı, jazǵanlarımdı...

Kimge keregi bar jazǵanlarımnıń? Ne ushın jazaman hám de kim ushın?

Ne qılaman men endi, tappasam taqat? Tınıshlıq bermeydi sezimlerim de...

Ómir tek sorawlardan ibarat bolmasa kerek?

Dáslep qálem menen qaǵaz betinde, soń mashinkada, jáne mashinkada sáwbetlesemen.

Qaǵazlar izinen qaǵaz mıjımırlap...

Ne azap deymen otırıp, jurttıń qatınlarınday júre bergende bolmas pa edi maǵan da házlikti qurıp?!

Mınaw otırısım kózim aǵarıp, sonıń menen jeńil tartsam qáne edi? Men biytappan, áziyz doslar, biradarlar! Ne dawa, ne ilajım bar? Ózimnen basqaǵa kórmeymen ráwa. Qástemen, qarańǵı qápestemen men. Kewlimdi órteydi meniń bir shuǵla. Kónermen táǵdiyrdiń bul oyınına...

Jazǵanlarım meniń ullı da emes, ájayıp ta, kewillerge aytarlıqtay qonımlı da emes, biraq mına eki iynimdegi júgimniń jeńilleneri bar, bolarman azat, meni orap alǵan, meni qorshap qoyǵan polat oylarımnan, jipek sezimlerimnen…

Úsh ay jaz boyı qurı súlder bolıp jurdim de qoydım. Aldımda gúz hám qıs, hám báhár. Aldımda bar ele uyqısız tańlar hám qansha biyshara kún…

Túsinbey atırman men, men ushın jumbaq. Baxıt pa bul maǵan etilgen inam. Yaki baxıtsızlıq pa? – bul maǵan qarańǵı.

Inanıńlar, aqırı, kóp boldı men ushın tuyǵılar, aq qaǵaz betine jayǵasa almaǵan, men jayǵastıra almaǵan, qıynar meni solar, qıynar júrekti tırnap…

Hámme uyqılap atır. Mine, búgin de otırman men búkke túsip qaǵaz shıjbaylap...

Kimge keregi bar? Neler jazdım? Dártke dawa bolar, al, emge shıpa, dári tabılarmeken, yaki izlesembeken shópler…

Sharshadım.

Ármanı ne eken túsler kórip atırǵannıń?

Men biytappan, biytap, baxtım ba bul meniń yaki...

Túsinbeymen, maǵan berińler juwap, áziyz adamlar!

57

DÁPTER BETLERINEN

Quranda «Alla talanıń inayatı keń, bendelerimiz úmitinen jańılmasın» delingen.

Insannıń kimligi onıń basına túsken qıyınshılıqlardı qalay qabıllawında kórinedi. Zaman qısıwmeti insannıń ómirin dawıl qulatqan ılashıqtay etip, awdarteńkerin shıǵarıp taslaǵan waqıtta da, óz boyında buzılǵan ılashıqtı qayta dúzewge kúsh taba alǵan insan – Alla taalanıń inayatınan úmidiwar insan.

Kimge ne bererin bir Allanıń ózi biledi. Bendesi tek úmit ete aladı.

Usı túsiniktegi insan hár qanday alasapıranlı hám mashaqatlı dáwirde óziniń tábiyatın basqarıp, sezimlerin jılawlay aladı.

Usınday adam alıstı kórip, uzaqtı boljap, átirapındaǵı dúnyanı durıs qabıllap hám túsinip jasawda basqalarǵa órnek boladı.

Aristotel óziniń kórkem óner tuwralı kózqarasların bayanlay kelip, mınaday pikir aytadı:

Kórkem óner, deydi ol tek qızıqlı tamasha bolıp qoymay, onıń adamǵa ruwhıy jaqtan da tikkeley tásiri bar. Sebebi kórkem óner insannıń boyındaǵı jaqsı pazıyletlerdi oyatıp, onıń kewlin unamsız sezimlerden tazalaydı.

Aristotel kórkem ónerdiń usı adamnıń ruwhın, tábiyatın tazalaytuǵın kúshin katarsis dep ataǵan.

Men kóp adamlardıń ómirbayanların tıńlaǵanman. Solardıń ayırımların gúrriń etip jazdım. Biraq ózim basqalarǵa ishki dúnyamdı aqtarıp salıwǵa ádetlenbegenmen. Ishki sırımdı basqalarǵa aytıp, katarsis halatın basımnan keshirmegennen soń, bunday ishki gúyzelislerim toplanıp-toplanıp kelip, bir kúnleri vulkan bolıp atıladı – sońınan bul bir ókinish boladı…

Mınaday bir danalıq gáp bar: «Táǵdirińnen nalınba: doslarıńdı qapa eteseń, dushpanlarıńdı quwandırasań, ózińe járdem bere almaysań».

Adam qansha bunday danalıq gáplerdi esitkeni menen, súyekke pitken tábiyatın ózgerte almaydı eken.

«Vse, chto ni delaetsya – vse k luchshemu». Bul aforizmdi sózbe-sóz awdarıw múmkin emes. Mánisi boyınsha qaraqalpaqshalasaq bılay dep aytıwǵa boladı. Adamnıń ómirindegi ol «bul qalay boldı?» dep narazılıq penen qabıllaǵan waqıyalarınıń aqıbeti jaqsı bolıp shıǵadı – demek, joqarıda biziń táǵdirimizdi sızıp berip otırǵan Quda bar, ol bizge ne kerekligin ózimizden góre jaqsı biledi hám sol nárseni jolımızǵa shıǵarıp qoydı. Biraq sen Jaratqannıń joybarın bilmegennen soń, onıń jolıńa shıǵarǵan hádiysesin narazılıq penen qabılladıń... Túsindire aldım ba?..

58

Adam balasınıń dúnyaǵa jılap keletuǵını – bul onı kútip turǵan ádilsizliklerdi sezip qorqatuǵını shıǵar.

Kóp jaǵdaylarda bizler perzentlerimizdiń ózlerimizge usaǵan táreplerin jaqsı kóremiz.

Men óz ómirimniń kóp epizodların analizlep otırıp, úsh júristen arjaǵın boljay almaytuǵın shaxmatshı ekenligimdi ańlap qalaman.

Búgingi hár bir aytqan sóziń hám islegen háreketiń erteń perzentlerińniń júzine shirkew bolmawın oylap jasaw kerek.

Bir balalar baǵshası baslıǵına: «Sen paraxorsań» – degenimde, ol maǵan: «Mına eki kózim topıraqqa tolǵanınsha ala beremen, – dedi. –Qazannıń basında otırman, shómish qolımda, nege jemeydi ekenmen?»

Kóp uzamay ol hayal qolǵa túsip, qamalatuǵın bolǵanında, uksus iship óldi. Ústinen qozǵalǵan jınayatlı is onıń ólimi sebepli jabılıp, jıynaǵan dúnyası kúyewi menen balalarına qaldı.

Demek, haramnan jıynalǵan baylıq ushın jaza tolıq bolmadı.

Labirint – bul kiretuǵın esigi bar, al shıǵatuǵın esigin tabıw qıyın yamasa múmkin emes bolǵan ubır-shubır, shım-shıtırıq jollardan ibarat qurılıs.

Biziń ómirimizde de usınday ózlerimiz bilip-bilmey kirip qalatuǵın, onnan jol tawıp shıǵıw ámri-máhál situaciyalar bolıp turadı. Biraq, kópshilik jaǵdaylardı biz bunday hallardı birewlerdiń bizlerge qurǵan duzaǵı, ya táǵdirdiń biziń ústimizden dálkegi dep qaraymız, biraq, ózlerimizdiń geyde abaysız, geyde oysız is-háreketlerimizdiń bizdi usı halǵa salǵanın ańlamaymız.

TÁBIYIY GÚL, JASALMA GÚL…

–Men sizlerdi, Tórebaydıń toyına barmaǵanıńız ushın, qattı húrmet etemen,

–der edi Náziyra maǵan. – Ol bizlerdi, kúyewim Qádirbergen ekewimizdi názerde tutıp ayttı. Biraq, bizler Náziyra razı bolıwı ushın sol toyǵa barmadıq, desek, nadurıs bolar edi. Bizlerdiń ózlerimiz qáte sanaytuǵın nárselerdi quwatlamawımız tábiyiy halat.

Bunnan kóp jıllar burın bolıp ketken ol waqıya Náziyranıń ajırasqan kúyewi Tórebaydıń qayta úylengen toyı edi. Bul waqıya rasında da Náziyra ushın qattı stress boldı – onıń kóp sóyleytuǵınlıǵı, awzı-basınıń qaltırawı usınnan keyin baslandı. Olar ajırasqannan soń yarım jılday úysiz-jaysız qańǵırıp júrgen Tórebay Náziyranıń qolına qaytıp kelip, úy xızmetkeri sıpatında jasap atır edi, biraq usı

59

halda júrip onıń úylenip ketiwi Náziyra ushın kútilmegen – onıń nasharlıq arnamısına tiygen! – satqınlıq boldı.

Náziyra kútpegen bul isti shólkemlestirgen adamlar bar edi.

Sonlıqtan bizlerdi sol toyǵa aparıw – eń bolmasa kúyewimdi alıp barıw – Tórebay menen Gúlayxannıń qosılıwına dáneker bolǵan dostım Zulfiyanıń qastıǵárezi boldı. Ol toyǵa qatnasıwǵa bizlerdiń hujdanımız jol qoymadı. Sebebi bizler kóp jıl dawamında Náziyra menen jaqın qatnasıp ketken edik. Kúyewim de onı húrmet etedi. Toqsanınshı jıllardıń qáhátshiliginde úydiń qasındaǵı azıq-awqat dúkanında mólsherli un, aqmay beriledi – adam adamnıń ústine minip, qırılısıp bul nárselerdi alamız. Sonda kúyewim Náziyra menen birge náwbette turǵanın, onı aldına jiberip, búyirdi tesetuǵın shıǵanaqlardan qorǵap, zatların birge alısqanların aytıp keler edi

Kúyewim Náziyranı xojalıq ushın hám at, hám qamshı bolıp júrgen jansebilligi ushın húrmet etti. Sol jılları haqıyqatında da Tórebay bir márte úyine kartoshka-pıyaz ákelgen emes. Bul da onıń túsinigindegi qaraqalpaqshılıqtıń bir kórinisi edi – erkek adamnıń sumka kóterip dúkanǵa barıp júriwi erkekke jaraspaytuǵın qılıq, dep qaraladı.

Biraq meniń jáne bir qońsım boldı, onıń hayalı bazarda ne zat neshe som ekenin bilmey jasadı, sebebi kúyewi mudamı ózi bazarladı. Geyde bazarda ushırasıp qalsaq: «Bazarǵa ózim kelgendi jaqsı kóremen, bazar bul adamlardıń jıynalatuǵın jeri, bazarǵa kelseń qırsıǵıń ketedi», – der edi. Bul qońsım úlken bir kárxanada bas qánige, astında mashını, jaqsı tabısı bar adam.

Sol Náziyra azıq-awqattıń adam adamdı taplaǵan náwbetlerinde júrgen kúnlerinde, mádeniyat úyiniń xızmetkeri bolǵan Tórebay toy sawatuǵın ónerli jorajoldasları menen bázim qurıp júrdi.

Balalarımızdıń ele kishkene waqtı, olar keshki salqında dalada oynap atırǵanda, bizler bir qatar kelinshekler esiktiń aldında áńgime-dúkan qurıp otıramız.

Náziyranıń qalalıq tuwıw úyinde isleytuǵın jılları, keshte jumıstan kiyatırǵan waqıtta, onıń ele mektep jasına jetpegen balaları aldınan «mama, búgin qatın tuwdı ma?» dep juwırıp shıǵatuǵın edi. Olar biledi, jumısında hayal tuwdırǵan bolsa, anasına sálem-sawǵa boladı hám anası bazardan olarǵa mazalı nárseler alıp keledi.

Toqsanınshı jıllardıń baslarında usı mikrorayonnıń sońǵı kópqabatlı jaylarına kóship kelgen, jaslarımız qatar bir top kelinshekler ózara doslasıp kettik. Bul jerge kóship kelgen waqtımızda Náziyra jumıssız edi. Baǵsha jasındaǵı bir ulı menen qızı bar edi. Kásibi medsestra, burın «tez járdem» emlewxanasında islegen, biraq sol jılları barlıq poliklinika hám emlewxanalarda shtat qısqarıwı baslanıp, ol

60