G. Ibragimova Muhabbat qosigi
.pdfDástúrxandı dógereklep, kópshilik te dize búgisti. Bayaǵı Amangúlimiz basqa bólmede me, yaki bilmedim, qullası, ol ǵayıp boldı.
«Qolayın tawıp qashıp ǵana ketermen, uslap alsa asılıp ǵana ólermen», – dep gijinip otırman.
Keselerine quyılǵan shayların úplep iship otırıp, jigitler dálkekke kóshti:
–Ha, ánekey, óksheleri asfalttı oyıp Amerikanıń ba, Italiyanıń ba, etigi kiyatır. Taq-tuq, taq-tuq, taq-tuq…
–Endi, minekey, ózimizdiń Almatı menen Tashkenttiń etigi kiyatır. Tuq- tuq-tuq, tuq-tuq-tıq…– dep wahahalasıwǵa qaradı.
Ashıwǵa buwlıqqan men gá ornımnan shapshıp turaman, gá ilajsızdan dińkem qurıp otırıp qalaman.
Olar dálkekti gújitedi.
Úrkek qoyanday bólmeniń bir múyeshinde eki búklenip otırman. Kópshilik bólmege biri kirip, biri shıǵıp atır.
Shaması dáliz betten birew jelkesinen túygishlep, iytermelep jibergen bolıwı kerek, bir waqıtları ishke atlıǵıp Murat degen jigit kirip keldi.
Bir-eki ushırasıp, tilleskenim bolmasa, onıń menen de onsha tanıs emespenaw. Sonda da mına kóp biytanıstıń ishinde júzime ısıq kórinip, kózim jarq etip ashılǵanday, mına gúńgirtlenip turǵan qarańǵı dúnya jaqtılanǵanday bolıp ketti.
Ornımnan ushıp-aq turıppan.
–Haw, Murat, sen bul jerde ne qılıp júrseń?
Kózi jer kórmey, Murat ta qasıma keldi. Ayaǵı jerge tiymey, eki adım atpayaq jetip keldi. Qasımda turıp alaqanları menen eki qolımdı qısıp sıypalay berdi, sıypalay berdi... Júzime tigilip turıp, qollarımdı sıypalaydı.
Eki kóz, eki adıraq shamshıraq jutınıp kelip, qollarımdı sıypalaydı. Otırǵanlar áste-aqırın esik tárepke qaray jılıslay basladı. Kózdi ashıp-
jumǵansha bólme ishi bosap qaldı.
–Ekewi ájik-gújik ǵana bolıp qalıstı.
–Bir-birewi menen burınnan sóylesip júrgenge usaydı.
–Bul zamannıń balları bále ǵoy, – dep gúńkildesip shıǵıp baratırǵan hayallardıń sózlerin qulaǵım shalıp qaldı.
Men Murattıń ne ushın bul jerde ekenligin túsindim. Kúni menen ján-jaǵıma jetim qozıday jaltańlap, kemseńlep otırǵan men óksip qoya berdim.
–Bul ne qılǵanıń ózi? Zorlıq etkeniń ne? Ózime bir awız da xabarlaspay, oylaspay ne islep júrseń sen?
Murat meni sóyletpey, ózine tartıp qushaqlap aldı. Betimdi juwǵan ashshı kóz jaslarımdı súrtip, betlerimnen, kózlerimnen súyip atır. Posa almaqshı bolıp, erinlerimnen súyejaq edi, qaymıǵıp, qushaǵınan atlıǵıp shıqtım.
–Báribir seniń menen bir kún de turmayman! Bir minut ta jasamayman seniń menen, sonı bil! Sen ótirikshiseń! Sen jawızsań! Men saǵan «meniń jigitim bar, oqıwın pitkergenshe men onı kútemen» dep túsindirip edim ǵoy. Ol da ózińdey jigit edi ǵoy. Ana Amangúl degen sawdagerge «shıǵarıp ber» degenseń ǵoy, qolǵa túsirip berseń, kóylektiń jaqsısın kiygizemen degenseń! Uyalmaynetpey, jigit atıńa jarasatuǵın is pe usı?! Ózińniń ne, tiliń múki me edi?!
31
Úlken keń bólmeniń ishi ózimizge qaldı, sóylenip júrip men tasır-tusır qashaman, Murat tasır-tusır quwadı…
Esikke támbi basılǵan ba, yaki sırttan qulp urılǵan ba, qullası, esikti iyterip kórsem, ol ashılmadı.
Bir waqıtları qaltasında etikke degen túyiwli 400 manat aqsha bar, qońır shatırash kostyumım iynimnen sıpırılıp Murattıń qolında qaldı...
Dáslepki jeńisine quwanǵan ol, meni quwalap jurip, shıranı sóndirdi. Bunnan keyingi hádiyse tús kórgendey edi. Ne bolıp atır ózi...
Haldan tayıp, dimarsız qalsam da, ele qolayın tawıp, bul qarańǵı úńgirden qashıp shıqsam dep tıpırshılayman. Balalıǵım ba? Sadalıǵım ba? Men ele pákpen, Murat meniń qızlıq namısıma tiygen joq, dep oylayman-aw, sonda…
Kóp alısıwdan keyin ol da silkpesi shıǵıp sharshap, talıǵıp, kózi ilinip ketken bolıwı kerek, bir waqıtları Murat tım-tırıs qaldı.
Sıypalanıp júrip, qolıma ilingeni kóylegimdi jıldam eki qolımdı suǵıp ústime ilip aldım da, áste esik betke jaqınladım.
Iyterip kórip edim, esik te ashıla ketti. Soqırday sermelenip júrip, jalań ayaǵıma bir nemeni ildirgen boldım.
Átirap tas qarańǵı. Mına mańlaydaǵı eki shamshıraq hesh nárseni ilmeydiaw sirá!
Dala da ayaz eken.
Júregim háwlireyin dedi. Tońıp qaldım, ishke qaytıp kirsem be eken, dep oylayman.
Qarańlap kóringen ne nárse eken, dep jaqınlap qarasam, bul qap-qara bále ózim minip kelgen «Moskvich» eken.
«Qashıp ketkende qaylarǵa bararman, joldı qaylardan tabarman?» – dep ne sheshimge kelerimdi bilmey tursam, esik shıyqıldap ashılıp:
–Jumagúl, há, Jumagúl! Tońıp qaldıń-ǵo, janım. Júr, ishkerile, –dep sıbırlanıp Murat sırtqa shıqtı.
Táǵdiyrimniń burılısınıń sebepshisi bolǵan «Moskvich»ti panalap tım-tırıs tura berdim.
–Jumagúl, janım, – dep sıbırlanıp júrgen Murattıń qalay qasıma kelip qalǵanın da sezbey qaldım.
–Báribir úyge ketemen. Qashıp ǵana ketemen, – Murattıń kókiregine
basımdı qoyıp jılay berippen.
Murat ekewimizdiń jasımız teń. Sonda da sol waqıtta ol maǵan mennen nedáwir úlken bolıp kórindi.
–Qoysa, janım, jılamasa. Men seniń jılaǵanıńdı hesh-hesh qálemeymen. Muhabbatım meniń, – ol meni ózine tartıp, áste ǵana aymaladı. – Endi ekewimizdi xalıq erli-zayıplı dep ataytuǵın boladı. «Murat sup-sulıw ǵana, ay dese awzı, kún dese kózi bar qızǵa úylenipti» desetuǵın boladı.
Ol meni qushaqlap jerden kóterip alıp, eki qolında ishke alıp ketti.
–Úyge ketemen. Apama aparıp tasla meni. Men ele qızban. – Dawısım
qarlıǵıp zorǵa shıǵadı, jerdi tebemen. – Men saǵan qatın bolmayman. – Dawısımdı óz erkime jibere beriwge jatıp qalǵan úy ishinen tartınaman.
Bólmeniń ishin jaqtılandırıp, tań da attı.
32
Biz sol kúni Murattıń dayısınıń úyinde túnegen ekenbiz. Azanda esiktiń aldında atlanıwǵa tayın turǵan «Moskvich» meni Murattıń áke-sheshesiniń aldına aparıp tusirdi.
Jol boyı shofer jigittiń qasında otırıp kelgen Murat maǵan urlanıp artına qarap-qarap qoyadı.
Meniń eki qaptalımdaǵı kelinshekler onı onnan sayın kelip basqılaydı. Usı mashınnan túspegenim bolsın dep túyinip kiyatırsam da:
– Qaraǵım, shıraǵım, aqlıǵım Muratjanımnıń jup bolǵanın kóretuǵın kúnlerdi de nesip etkeniń be, ya táńirim, – dep emirenip, qushaǵın jaya juwırǵan aq jawlıqlı ananıń boyına qaray ózimdi qalay atqanımdı da bilmey qalıppan.
Ózimniń anam yadıma tústi de, kesheden berli tıǵılıp turǵan kókirek eńkildep, óksip qoya berdim.
Kóp uzamay jeńgelerim de jetip keldi.
–Alıp ketińler meni! Men bul jerlerge ózim kelgenim joq. Zorlıqqa ushırap keldim. Men sizlerden qalmayman, – dep atırman. Maǵan qulaq asqan jeńge bolmadı.
–Mańlayıńa jazılǵanı usı shıǵar. Duz-nesiybeń tartıp turǵan jer eken.
Baxtıńdı alla ashsın. Biykesh, sen óytip shapshıy berme. Ánedey ǵana jer eken. Kúyew bala da páp-pákize jigitke usaǵan. «Kórpeńe qarap ayaq uzat» degen. Bunnan artıq qanday jerdi gózlep otırsań? Saǵan ılayıq ǵana jer eken, – dep olar paylarına tiygen kóyleklerden kewilleri tolıp, túyinshiklerin qoltıqlarına qısıp, minip kelgen mashinasına otırıw menen boldı.
Úyge qaytıp alıp ketpesin bilsem de, kókiregimde kishkene ǵana úmit ushqını joq emes edi.
Jeńgelerim kelip ketkennen soń, «biraz ózińdi qolǵa alıp, solıǵıńdı basıp, demińdi al» dep bir ózimdi tórgi bólmelerdiń birinde jalǵız qaldırdı.
«Jumagúldi úyiniń ishi alıp ketip qalsa, meniń halım ne boladı? Basıma baxıt qusı jańa qondı ma degenimde, ol da ushıp ketse, meniń dúnyadaǵı eń baxıtsız adam bolǵanım onda», dep, Murat aqıl-esi qalmay albırap, sırtta aylanshıqlap júrgen eken.
Bir waqıtta kópshiliktiń ishinen birew:
–Háy, kúyew! Sen ǵapılda qaldıń! Úyińdi aylanshıqlap jurgenińde, kelinshek ketip qaldı, – degen eken, ol ishki bólmeden dárhal meni izlep qalǵan.
Kózi orınlıqtıń birinde turǵan meniń qońır shatırash kostyumıma túsken. Kostyumımdı iyiskelep, bawırına basıp, esijarım adamday sam-saz bolıp sazırayıp otıra bergen.
Qaltasına qolın suqsa, bayaǵı etikke tiyisli bir qısım aqsha. Palkerlerdiń pal taslaǵanınday aqshalardı birim-birimlep tósektiń ústine jayıp, sóylenip otıra beripti.
–Jumagúl, meni taslap ketkeniń ras pa? Ózińnen basqa maǵan hesh bir qızdıń keregi joq. Óziń meniń súygenim, – dep otırǵanınıń ústine dayı apaları kirip qalıp, Murattı basqılay baslaptı.
Ishken araǵınıń qúdireti me, yaki hawlıqqanlıǵı sonshelli me, ayaq kiyiminiń birewin ayaǵına ildiripti, birewi túsip qalǵan, kósheniń arǵı basına qaray súyretilip ketip baratırǵan jerinen adamlar ayaq kiyimlerin juplastırıp kiydirip, izine qaytarıp,
úyge ákelipti.
33
–Jumagúl, Jumagúlim meniń, dúkildep soǵıp turǵan juregim meniń, – dep men otırǵan bólmege kire sala, quwanıshı qoynına sıymay meni kele qushaqladı.
Betlerimnen, kózlerimnen óbip atır. Erinlerimdi sorıp-sorıp súyedi.
–Meni taslap ketpe, janım. Mına sırttaǵılar ǵoy seni úyine ketip qaldı dep meniń júregimdi jarıp tasladı. Júregim toqtap ǵana qalıp edi, seni kórip endi soǵıp atır. Sen endi menlikseń janım, men seniki, janım. Ekewimiz bir janbız, bir tánbiz...
«Juwırǵanǵa emes, buyırǵanǵa nesip etedi» degenleri ras gáp eken. Jumıstaǵı hayallardıń «seni bir jigit sorap júr» degeni menen Murat penen
bir-eki awız tilleskenim bar, sirá sırına qanıq emes jigit penen dastıqlas bolaman dep oylappan ba?!
Kóylek kiyemen dep toyǵa kelgen Amangúl menen sálemlespedim. Eneme de buǵan «kóylek bermeńler» dep edim, «qoy balam, «quwıs úyden
qurı shıǵarsaq bolmaydı, uyat boladı», dep, qáydem ne orap bergenin, Amangúldiń úyden jımıń-jımıń etip quwjıńlap shıǵıwı zor edi.
«Dushpanıń ayaq astına», dep, toy ótiwden enem izine ertip bazarǵa aparıp, kóp sawdagerdiń aldınan ótip, óz qálewim boyınsha bir etik satıp áperip, ayaǵıma kiygizdi. Súyrep kiyip júrip, «háy, alla, quday sheber me, qurqılday sheber me?» degen eken, dep qoyaman.
Shiyrin ismli qızlı boldıq. Qızımdı besikke bólep, terbetip otırıp, «súygenim sennen artıq bolmas», dep, usınday aqkókirek, baladay ǵana jigittiń mańlayıma jazılǵanı ushın táǵdiyrime razı bolaman.
1991, aprel
MUHABBAT QOSÍǴÍ
Jataq jayıma jaqınlatıp saldıń. Xoshlastıq.
Ashılıspadıq.
Seniń menen eń dáslepki ushırasıwım usılay baslandı.
Seniń menen ushırasıwdı mektepte oqıp júrgen kunlerimde-aq kóz aldıma elesletetuǵın edim. Sóytip júrgende seni kórdim!
Tań qalarlıǵı: mineziń de, bet-álpetińniń de, tulǵańnıń da men kóz aldıma elesletkenge júdá uqsaslıǵı edi!
Ómirdegi kóp ǵana áhmiyetli nárseler haqqında tereńirek gúrrińlesermiz dep oylaǵan edim. Qız bolıp waqtımda ya anam, ya jeńgem bolmay óskenge me, mehriyban adamlardı bawırıma tartqım keledi.
Jataqxanamız shawqım-súrenge tolı. Sutka dawamında radio óshpeydi. Jumısqa baratırıp ta, kiyatırıp ta, muzıka ırǵaǵında sekirip oynaymız. Jataqxana ushın da, elektr energiyası ushın da aylıǵımızdan uslaytuǵını 2 manat 50 tiyin.
«Toydıń bolǵanınan boladısı qızıq» degendey, bayram jaqınlaǵan sayın jaslardıń oylasıǵı qızadı.
Jataqxanamızda bayram menen ápiwayı kúnlerdiń hesh ayırması joq. Ishemiz-jeymiz, keypiyat kóterińki, shawqım basım. Poldı dúsirletip, tepsinip
34
oynaymız. Hámmesi jaslar bolǵanlıqtan ba, bul isimizdi ersi kórip atırǵan adam joq.
Qońsı bólmede Shahzada degen súykimli ǵana sup-sulıw qız bar edi. Ol da meni ózine jaqın kóredi.
–Ekewimiz bir jerge barıp keleyik, keshke deyin aynalıp qaytıp kelemiz, – dedim men oǵan.
–Ne keregi bar, – dep gúmiljidi dostım.
–Sawapqa qalamız. Jańa jıl bayramı menen bir jaqsı adamdı qutlıqlap keleyik. Tez qaytamız.
Bul ótinishime Shahzada kelisimin berdi. Náhán qala bolıwına qaramastan, hesh kimnen jol soramastan jataqxanańdı da tez tawıp aldıq. Bunı da ózimshe jaqsı ırımǵa jorıp qoydım. Esik aldındaǵı vaxter apańlar da hár nárseni shuqlastırıp soray bermedi. Hújjetlerimizdi aldı da qaldı.
Bólmeńde ekenseń.
Bizlerdi kórip «bizdi de joqlap, izlep keletuǵınlar bar eken» dep quwanıp atırsań.
Ayaǵıń ayaǵıńa tiymey zır juwırıp dástúrxan jaydıń. Tayın awqatıń da bar eken. Taza góshtiń sorpası. Student bolsań da sharaptıń túr-túri bar edi sende. Shet el sharaplarınıń dámin dáslepki ret óziń menen tatıp kórdim. Sonnan berli sharap dese óshpen.
Sen dárhal Shahzadanıń qasına ótip aldıń. Annan-mınnan gáp aytıp gúrrińlesip otırsań.
Ol «qosıq aytıp bershi» degen ótinishińdi orınlaǵannan soń ózińdi gúlli joyttıń.
Haqıyqıy sezim be bul? Ya «qudiretli suw»dıń kúshi me? Ara-arasında Shahzadaǵa «awılǵa áketemen, barasań ǵoy, ya? Óziń de
awıldıń qızı ekenseń» – dep maqullatıp qoyasań. Bunıńday spektaklge úshinshi adam bolıp qatnasıw qıyın, tamashagóy bolıp ta kelistire biliw kerek.
Shıǵıp kettim.
Uzın dáliz boylap bayram saltanatındaǵı kewilli jurtshılıq, bólmelerge kiripshıǵıp jur.
–Gózzal qız, ne degen kewilsizseń. Biziń bólmede muzıka oynap tur, siziń menen valske tuspekshimen, – dedi birewi. – Lirikaǵa qalay qaraysız. Ózimniń qosıqlarımnan oqıp bermekshimen.
Ózim ashıwım murnımnıń ushında turǵanlıqtan onıń qolların qaǵıp jiberip joqarǵı qabattaǵı televizor qoyılǵan bólmege qaray júrdim. Bayram koncertin tamashalap tómenge tústim.
–Amanlıq pa? Otırıwlarıń qolaysız, – dey bergenim, Shahzada: «Bul jerden keteyik, tez keteyik, «dárhal qaytamız» dep ediń», – dep eki qolı menen betin basıp eńkildep jılap jiberdi.
Ne bolıp-qoyǵanı tek onıń ózine ǵana ayan.
Sen «Men Shahzadanı hesh qayda da jibermeymen» dediń.
–Kóp jol júrip sharshap kelip edik. Endi dem alayıq. Kólikler de toqtap qalǵan shıǵar. Onıń ústine kóshede más adamlar kóp, – dedim men.
35
Kreml kurantları jańa jıldıń kirip kelgenin bildirip urǵanında taǵı da ryumkalar qaǵıstırıldı.
Otırıspaqtan soń bizlerge qońsı bólmedegi Muxammet degen jigittiń jayında jatıwǵa tuwra keldi.
Shahzada dárhal esikti ishten ilip tasladı. Sen kóp waqıtqa deyin aylanshıqlap júrdiń. Esikti eki-úsh iret «Shahzada, shıǵıp ket» dep kelip qaqtıń.
Esik hár qaǵılǵan sayın Shahzada ornınan sekirip turadı, «endi ne qılaman»,
dep.
– Jata ber tınısh ǵana, ózińdi basıp. Janıńda ózim barman-ǵo. Hesh kimniń seniń zeynińe tiyiwine jol qoymayman, – dep jekirindim.
Azanda izimizge, óz jataqxanamızǵa qaytar payıtta stolıńnıń ústinde jatqan jazıwlarǵa kózim tusti.
Kimgedur, jańa jıldı qalay kútip alǵanıń haqqında esap bergenseń: «Bayramdı inimniń jataqxanasında kutip aldım. Inim menen birge bir-eki jeńil minezli qızlar da boldı», – degen sálemnamaǵa kózim tusti.
Ánekey, filosofiya degeniń qayda jatır!
Qaytar waqta meniń de qolıma sálemxat uslattıń. «Jataqxanańa barıp oqırsań», – dep ótinish ettiń.
Jolda ashıp oqıp qalsa, ashıw menen izine qaytıp keler, dep hawlıqqanıń ba?
Xatıńda, qonaqqa kelip, soń bólmeden shıǵıp ketip, kóp waqlarǵa deyin belgisiz tárepte bolǵanım ushın ginalap, narazılıq bildirilgen. Qoya ber, «ári urı, ári ústem» bolǵısı keledi, dep tońqıldandım.
Biraq bul waqıyadan soń da barısıp-kelisip turdıq. Dem alısıńda Karpatqa qıdırıp barıp keldiń. Tawdan jıynap taslar ákeldiń.
Bos waqıtlarımdı bilip óziń izlep keleseń. Gúrrińlesemiz. Soń súyisetuǵın
edik.
Tuwılǵan kunime keldiń. Sawǵaǵa gúl inam ettiń.
Hámme qızlardıń ishin jandırıp ortada qushaqlap ǵana betimnen súydiń. Biraq, sonda da valsti Shahzada menen kóbirek oynaǵandı táwir kórdiń. Shahzada sennen qashıp jurip, ortalıqtıń bir ryumkasın sındırıp qoydı. Endi,
men shıntlap ashıwlandım. (Mumkin qızǵanısh sezimleri me meni buwlıqtırıp atırǵan?)
Bir waqıtları bir-birewden xabar almay, tım-tırıs bolıp ketemiz. Soń jáne tabısamız.
Botanika baǵı menen Ostankino teleminarın kórsettiń. Jáne jańa jıl keldi.
Bıyıl Shahzada joq edi.
Sapargúl hám Janna degen qızlar menen jaqınıraq jerdegi tanıslardıń jataqxanasında bayramdı kútip alatuǵın bolıp kelistik.
Vokzalǵa jetken jerde birden irkilip qaldım. Denemnen elektr togı ótkendey juwlap qoya berdim.
Ózimdegi bul ózgeristen abırjıǵanımnan, bir orında awızların ashıp turıp qalǵan qızlarǵa da qaramastan, «izińizden jetemen, sizler irkilmeń, kete beriń», – dep ózime kerekli avtobusqa sekirip minip kettim.
36
Meniń bas miyime, pútkil deneme, qaydandur «usı isiń maqul boladı» degendey qanday da bir signal kelip tusti.
Esigiń ashıq.
Bir óziń ekenseń.
Qushaǵıńa basıp aymalap súyip atırsań.
Bunıńday etip súyiw basqa hesh kimniń qolınan kelmes. Ol da bir quday bergen talant shıǵar.
Azdan soń shıǵıp ketip, ishke kishkene ǵana boylı kózleri qısıq bir qız benen kirip keldiń.
(Men ele kóp aymalasıwdan keyin ózime kele almay atırman, shashlarım menen kóylegimdi jónlestirip te úlgere almay atırman).
Sen birimizdi birimizge tanıstırdıń.
–Bul meniń awıllas qızım…
–Bul meniń bolajaq kelinshegim…
Qudayım-aw!
Bir labirintke túsip ketip shıǵalmay atırman – oratılıp qaldım, shubatılıp
atırman, hámme jaq bóget.
«Dıń... dıń...» degen signallar mıy tamırlarımda tınımsız jańlaydı.
«Awıllası... Bolajaq kelinshegi...
Awıllası kim?
Qaysısımız?
Bolajaq kelinshegi kim ózi?»
«Dıń... dıń...»
Qız: – Meniń kózáynegim seniń bólmeńde qalıp qoyıptı. Sen: – Házir tawıp beremen, kitaplardıń arasında tur edi.
Qız: – Men dushqa túsip qaytajaqpan.
Sen: – Men dúkannan dástúrxanǵa qoyǵanday bir nárseler alıp qaytaman.
Qız: – Tez qayt!
Sen: – Dárhal kelemen.
Qız: – Awıllasıń meniń bólmemde otırıp tursın. Awıllası...
Awıllası...
Demek awıllası degeniń men ekenmen-dá.
Men a w ı l l a s ı! Al, mına meniń aldımda maǵan qısıq kózlerin súzip qarap turǵan kishkene ǵana boylı qız b o l a j a q k e l i n sh e g i eken!
Bul jańa jıl degeniń jańalıqqa tolı bolajaq eken?! Sonda nege men izime qaytıp ketpedim? Qanday kúsh meni irkip qalǵan?
Izlegenim sen ediń. Seni jańa jıl bayramı menen qutlıqladım. Endi izime qaytıp ketsem de bolar edi.
Yaq, men magnitlenip qoyılǵanday bólmeńniń ortasındaǵı orınlıqta otıra berdim. Izime qaytpadım.
Hesh háreketsiz otırman.
Hátteki bólmeniń ishin sholıp shıǵıw sıyaqlı qızıǵıwshılıq ta joq. Otırman.
37
Ayaq-qol, pútkil denem láń.
Oylaw qábiletim isten shıǵıp qalǵan… Awıllası...
Awıllası...
Álbette, awıllasıman.
Meniki nesi, onshama shapshıy berip...
Bir-birimizden hesh qanday ǵárezli emespiz.
Aramızda berilgen, alınǵan wádeler bolmasa, hesh gáp joq, awıllası bolmay kimi bolaman.
Esik ashılıp bir qız kórindi. Bir nárselerdi aytıp atır. Sazırayıp otıra berippen.
Betime tańlanıp qarap turıp-turıp shıǵıp ketti. Qızıń dushqa tusip keldi.
Tım-tırıs, háreketsiz, kirip-shıqqanların baqlap otırǵanım jaqpasa kerek, «alma jep otır» dep mirát etti.
Shashları qap-qalıń, up-uzın eken. Qolıńda eki sumkań, jetip keldiń.
Sen: – Bulardı qayda qoyayın, – dep sorap atırsań. Qız: – Seniń bólmeńde tura bersin.
Men: «Demek, qazan-tabaq ortaq eken» dep oyladım.
Qız shıǵıp ketiwden qushaqlap kátke jıǵıp mıjǵılap, erinlerimnen súyip atırsań. Jazdırılıp ornımnan turdım.
–Palaw pisir, seniń pisirgen palawıńdı saǵındım, – dediń. Asxanaǵa qaray kettim. Tanıs asxana, bir-eki ret kelip palaw pisirgenim bar.
Qız: – Járdem kerek emes pe? Bizge qıdırıp kelgen qonaqtı jumsap qoyǵanımız uyat bolatuǵın shıǵar. Palaw pisiriwdi maǵan da úyret, – dep kelip ketedi.
Men illa dep awzımdı ashpastan, ózim menen ózim bolıp, awqatqa qaray berdim.
Dástúrxan átirapında biziń awıldan jalǵız ekewimiz ǵana, basqası bolajaq kelinniń awıllasları.
Dáslep palaw jedik. «Nókiste 12 boldı» dep bizlerdiń jańa jılımızdı kútip
aldıq.
Soń Moskvanıń, keyin ala kelin balanıń awılınıń jańa jılın kútip aldıq. Olar kópshilik, ózleriniń tilinde gúńgir-gúńgir sóylesip otır. Ózleriniń qosıqların aytıstı.
Bizler ekewimiz de tım-tırıspız.
Maǵan berilgen sorawlarǵa da óziń juwap berip otırsań.
Meniń únsiz otırǵanımdı qolaysız kórdiń be, saat túngi ekiler shamasında «júr, televizor kórip keleyik» dediń.
Maqullap basımdı iyzedim. Sen bolajaq kelinnen ruxsat alıp shıqtıń.
Dálizde qolıńdı belimnen ótkerdiń.
–Sen oǵan úylenejaqsań ba? –dep soradım men sennen.
–Yaǵa, bul qız biziń jaqlarǵa jaraspaydı. Biziń xalıqtıń talaplarına tuwrı kelmeydi, – dediń.
38
Aqılım hayran!
Demek, ol qız biziń awıllarǵa jaraspaydı eken-dá?!
Meni televizor turǵan bólmege ákelip, bolıp, óziń «házir kelemen» dep shıǵıp kettiń.
Oylap otırman: Bunnan bir jıl burın da usı xanada jańa jıl bayramı kórsetiwlerin tamashalaǵan edim.
Kóp otırdım. Sen kelmediń.
Uyqım kelip kózim ilinip buyıǵıp ketemen. Televizorda «Goluboy ogonek» bolıp atır.
Bólmede jalǵızban.
Otırıspaqta otırǵan jigitlerdiń biri dálizden ótip baratırıp maǵan kózi túsip ketip edi. Azdan soń dástúrxan basında birge otırǵan qızlardıń birewi qasıma keldi. Shaması, jańaǵı jigit aytıp barǵan bolıwı kerek.
–Júr meniń bólmeme. Jatayıq endi, sharshaǵan shıǵarsań. Seniń awıllasıńa bolayın. Ózi álle-qashan-aq bólmesin ishten tas etip bekkemlep ildirip alıp uyqılap qalıptı. Way, awıllasıń bar bolsın, – dep kek etip kúldi.
Kek etip sóylegendey waqıya emes pe?! Kóp waqqa deyin kózim ilinbey jattım.
–Nege sen bólmede bir ózińseń. Qasıńdaǵı qız qayaqqa ketti, – dep soradım men onnan azanda ornımnan turıp atırıp.
–Qasımdaǵı qız seniń awıllasıńnıń bólmesinde túneydi, basqa qayaqqa da ketetuǵın edi, – dedi.
Boldı.
Juwaptıń úlkenin esittim. Ózim sorap esittim-aw. Endi, qaytıwım kerek shıǵar.
Sumkalarım seniń bólmeńde qalıp edi. Qapıńdı kóp qaqtım.
Ózime tanıs, qádimgi seniń bólmeńniń qapısı, eki mushım menen tarsıldatıp urıp-urıp qaqtım.
Bir waqıtları alaqanları menen kózlerin uwqalap esikti bolajaq kelin ashtı.
–Awısh qız, shashıńa ne bolǵan? Burımlarıń qayaqta? – Esikti tarsıldatıp urıp turǵanımdı kórgen awıllas qızı qasımızdan ótip baratırıp usılayınsha baqırıp jiberdi. – Jinli bolıpsań!
Keshegi tabanǵa jetip turǵan up-uzın qara shashlar búgin jelkede selkildep turar edi.
–Ózim bilemen. Meniń menen jumısıńız bolmasın. Seniń ne isiń bar! – dep nıqırtıp juwap berdi ol.
–Up-uzın qara shashlardıń gúnası kimniń moynına, sumkamdı alıp shıq, –
dedim.
Qız: – Iynime paltomdı ildirip alayın. Bándirgige deyin shıǵarıp salaman, – dep óziniń bólmesi tárepke qaray ketti.
Men dálizdiń basında lifttiń qasında turdım. Maǵan tiyisli zatlardı da alıp
shıqtı.
39
Ekewimiz liftti shaqırıp turǵanımızda qasımızǵa keshegi otırıspaqta birge otırǵan qızdıń awıllas jigiti kelip:
– Háy, sen ózi qaysı bólmede túnep shıqtıń-áy, – dep soradı. Qız seniń bólmeńniń nomerin ayttı.
Jigit «usı sizler ekewińiz túni menen ne isleysizler» dep edi, qız: «Usı sizlerdiń ne jumısıńız bar, ya», – dep kishkene judırıǵı menen lifttiń qapısın tars ettirip qoyıp qaldı.
– Jaslar degeniń ne menen shuǵıllanbaydı!
Jigit kúlimsirep «yaqshı, bizden bir gáp ótti» dep óz jónine ketti.
–Oramalım bólmeńde qalıp qoyıp edi, ákelip ber, – dedim.
–Óziń-aq juwırıp barıp ákele ǵoy, qońsı bólmege kirip shıǵatuǵın jumısım bar edi, – dep juwap berdi ol.
Ishke kirsem, ele uyqılap atır ekenseń keshe meni mıjǵılaǵan tósekte. Aymalaǵan tósekte.
Iyiskep-iyiskep súygen tósekte.
Búgin basqa birew turıp ketken tósekte. Jáne neshshesi mıjǵılanatuǵın tósekte.
Oramalımdı alıp shıǵıp baratır edim, kózińdi ashıp ózińe tartpaqshı boldıń. Qolıńdı sozdıń.
Shıǵıp kettim.
Jalǵız ózim kóshege shıqtım. Ele erte edi.
Jańa jıl aqshamın kútip alǵan xalıq kesh jatqan bolıwları kerek, ele olar uyqıda edi.
Jataq jayıma da barǵım kelgen joq.
Ol jerde búgin de bayram dawam etetuǵın shıǵar.
Meniń bolsa bayramǵa aralasqanday kewilxoshlıǵım joq.
Uzın kóshelerdi mánissiz, maqsetsiz gezip jure berdim.
Keshke deyin úlken qalanıń úlken kósheleriniń ana bası menen mına basına qayta-qayta shıqtım.
Gewgim tuse baslaǵan waqıtta tramvaydıń jolına túsip kete berdim. Satur-sutır etip izimnen jetken tramvay signalın bere bergen soń jáne relsten
sekirip shetke shıǵaman.
Mıyım meń-zeń. Yarım túnde jataq jayıma kelip quladım. Qızlar jańa jıldı kewilli kútip alıptı.
Biri biriniń sózin bólip, aytıp kúlisip atır.
Dalada biri biri menen qar atısıp, quwalasıp oynaptı.
«Asan qayǵıń shıǵıp, moynıń salbırap, sen ne qılıp jurseń», – dep bári birden jabırlasıp kúlisedi.
Sır ashpasam bolatuǵın edi. Biraq, jarılıp salıppan.
–Úylenetuǵın sulıwı menen tanısıp, tuwısqan bolıp kiyatırman.
Qızlardıń birazı: «bizler onı saǵan úylenetuǵın shıǵar, dep júrip edik ǵoy», dese, kimisi: «ekewińiz sóylesip jurgen joq pa edińiz?», – deydi.
– Aramızda hesh gáp bolǵan joq. Bir-birewimizge wáde de bergen joqpız.
Ekewimizdiń de basımız bos, azat adamlarmız, – dep juwap berdim men.
40