Muratbay Nızanov Tańlamalı shıǵarmaları

—Onday bolsa tártip boyınsha gezekli dem alısıńdı al. Biraq, jumısta júre ber, sonda hám aylıǵıńdı, hám dem alıs pulıńdı alasań.

—Óytiwge bola ma eken?

—Boladı. Saǵan bir som bolsa da alǵanıń esap emes pe?

Erteńine ol Saqbaydıń aldına kirip arza jazdı. Eki kúnnen keyin dem alıs pulın shıǵartıp aldı. Biraq, kúndelikli jumıstan qalmadı.

Kúnler qádimgisinshe bir jónkilli óter edi. Aqshagúl

Saqbaydan ulıwma gúman etkendi qoydı. Kerisinshe, kewilinde oǵan degen qandayda bir jıllı sezim oyana basladı. Ol endi bayaǵı ushqalaq bala emes, ákesiniń tegin dúnyasın kótere almaytuǵın dálbiregen jigitke de usamaydı, onıń aqıl-parasatı biraz jetilip qalǵan, kátquda bolıwǵa ılayıq azamat sıyaqlı bolıp gewdelendi Aqshagúldiń qıyalında. Usını qıyalınan ótkerer eken, bul qásiyetlerdiń Nurjannıń boyına nege pitpegenine arı

keldi hám ish-ishinen Saqbaydı hám qızǵanar, hám oǵan súysiner edi.

Aqshagúl jaqın kúnlerde óz ómirinde bir burılıs bolajaǵın, bul burılıs onıń kelesheginiń astan-kestenin shıǵarıp jiberetuǵının sezbedi. Qansha ırımshıl bolsa

da jaratılıs sezdirmedi oǵan.

Saqbay shembi kúni Aqshagúldi jumısqa shaqırdı. Bul onsha tán emes edi, burın bolatuǵın waqıya edi. Biraq, búgingisiniń ózgeshe ekenin ol bilmedi.

Sol kúni sharbaqtıń ishindegi kishkene qonaq jayǵa

Saqbaydan basqa eki jigit, eki nashar keldi. Bulardıń kim ekenin Aqshagúl bilmeytuǵın edi.

— Aqshagúl, keshirerseń, búgin meniń xatkerim xızmet etiw kerek edi, azanda awırıp qaldım dep qońıraw etti.

Q ıylanbasań shay-payǵa qarasıp jiber. Jaqpasa, óziń bil,

onda úyden hayalımdı shaqıraman, — dedi Saqbay qonaqlardı ishke kirgizip bolıp bunıń aldına kelip.

Aqshagúl oǵan «jaqpaydı» dep ayta almadı. Nesi bar, xızmet etse eteǵoyadı-dá! Saqbaydıń bir ózi emes, sonsha adam bar. Qala berdi, onı bir jıldan beri sınap kiyatır.

Áytewir, bunı sıylasın, ya ózi insapqa kelsin, túbinde alıp-qashpay qılıp atırǵan hesh nársesi joq.

411

Olar sol otırıstan kún awǵansha otırdı. Balıq quwırtıp jedi, sırttan kabap aldırdı, biraq, bárin de Aqshagúl badastúrlep, aldına qoyıp júrdi. Lekin, olardıń gáp-sózi menen isi bolǵan joq.

— Aqshagúl, bir minut, — dedi Saqbay ol stoldaǵı bosa-

ǵan tarelkalardı awmastırıwǵa barǵanda. — Mına jerge otır, aytatuǵın eki awız sózim bar. Aldında otırǵan eki jigit-ám qaraqalpaqtıń belli azamatları. Institutta birge oqıdıq. Pitirip kelgeli beri qatnasamız. Keshte

ekewi de Tashkentke ushıp baratırǵan eken. Úyge barıwǵa

úlgermeytuǵın bolǵan soń usı jerge qutlıqlap kelipti.

Aqshagúl birinshi mártebe ol jigitlerge dıqqatlańqırap qaradı. Tórde otırǵan iri dápeń jigit Saqbayǵa

«buǵan nege onsha kelip jalbıraysań, bar boǵanı, xızmetkeriń emes pe?» degendey, hóktem kóz qarasta edi. Qasındaǵı arshın tósli, gewdeli hayal da soǵan tákabbıl. hár qolına qos júzikten salǵan, qasları juwan, qap-qara, boyalǵan, eki júzindegi kremniń de ayamay-ashımay jaǵılǵanlıǵı bilinip tur. Ekinshi jigit at jaqlıdan kelgen, qır murın, anaǵan qaraǵanda biraz jińishkelew, qıymılı da shaqqanıraq hám ábjil jigitke usaydı. Qasındaǵı kelin-

shek biraz parasatlı, gáp kelmese de suǵılısa beretuǵın nasharlardan emestey.

—Ne menen qutlıqlaymız? — dedi Aqshagúl kúle shıray bergen bolıp.

—haw, ele sen bilmeydi ekenseń-aw, búgin meniń tuwıl-

ǵan kúnim ǵoy.

—Qutlı bolsın.

—Raxmet. Qáne, óziń ayt, usı saltanatqa bola qaysısı-

nan quyayın, aqtan ba, konyakten be, shampannan ba?

—Yaq, men hesh qaysısın-ám ishpeymen.

—Áne, ayttım-ǵo, — dedi ol qasında otırǵan kelinshek-

lerge qarap. — Ol maqsım qız, awzına almaydı desem inanbaysız. Tap men bir araqtı qızǵanıp otırǵanday...

Tórdegi kelinshek dárhal gáptiń izin aldı.

— Qoy, kelinshek, óytpe, bizler-ám júrgen alqash emespiz, Saqbaydıń kewli ushın kelip otırmız. Kúni menen-ǵo, seniń táriypińdi aspanǵa shıǵardı. Óziniń tuwısqanınan

beter sıylaydı eken.

412

—Bunday izzet-húrmet ushın záhár bolsa da iship jiberiwge tuwra keledi — dedi jigitlerdiń ábjili. Anawsı «sózimdi kim bolsa soǵan zaya qılmayman» degendey suq názer tigip otır.

—Yaqshı, qoyıp turıń, ishedi-ǵo. — Saqbay shampan shiysheni qolına aldı. — Aqsha usı gazli suwdan quyaǵoyayın, burın ishkenińdi kórmegen soń...

Aqshagúl dım úndemedi. Írasın aytqanda, ol burınnan sońǵı bunday ortalıqqa túsip kórmegen edi. Shampandı da qız jeńgesi bolıp barǵanda bir márte ishkeni bar.

Onda da házirgidey úlken pujır emes, dúgildik kese menen ishti. házir olar boyı bir qarıstay keletuǵın qıl moyın pujırǵa quydı.

—Sińlim, mennen kishkene shıǵarsań, — dedi tórde otırǵan kerbaz kelinshek. — Tilekti men aytayın dep atırman. Men aytqan waqta qurı usı gazli suw iship, nashar atlınıń bárine nuqsan keltirme, eń bolmasa kokteyl bolsın.

Ol araqlardıń arasında turǵan «Aq láylek» konyaginen pujırǵa az ǵana tamızdı da, onı shampan shiysheniń awzındaǵı sım menen bılǵap-bılǵap jiberdi. Pujırdaǵı shampan kópirip, qızǵılt sarı túrge endi.

Kelinshek uzaq waqıt tos ayttı. Biraq, gápleri sonday shireli, Saqbaydıń Aqshagúl bilmeytuǵın táreplerin, onıń hámme jaqsı qásiyetlerin úlgi etip kórsetti, búgin bul jerde otırǵanlar onıń menen baqıy dos, kewlinde girbiń joq, hámme doslarınıń ishinde de eń bir elekte qalǵanları jıynalǵanın ayrıqsha atap ótti. Qala berdi,

ózleriniń qatarına jáne bir haq kewilli insan, qádirdan

dos — Aqshagúldiń qosılıp atırǵanına oǵada quwanıshlı ekenin til menen aytıp jetkize almay atırǵanın bildir-

di.

Bunday j ıllı sózlerge, ómirinde esitip kórmegen ulıǵlawlarǵa Aqshagúl záhár bolsa da ishiwge tayar edi. Ol pujırdaǵını qaldırmay zańıp qoydı. Esesine hámmesi jabırlasıp oǵan raxmet ayttı, zakuska uzattı, Saqbay oǵan qosımsha Aqshagúldiń ryumka uslaǵan qolın súyip aldı. Múmkin, awzınan súyip alǵısı kelgen shıǵar, biraq oǵan bata almaǵan bolıwı kerek.

413

Bunnan keyin Aqshagúldiń ózine tilek bildirildi.

Birinshi kokteylden-aq bası aylanǵan ol, Saqbaydıń

ózine islegen jaqsılıqların sır búgip tura almadı. Oǵan minnetdar ekenin bildirip, usı qadaqtı onıń tuwılǵan kúni húrmetine alıp qoyıwdı usındı.

Usılay etip, ekinshi ... keyninen úshinshi, tórtinshi ryumkadaǵı kokteyller ketti. Sanawlı waqıtlardan keyinaq, Aqshagúl ózin basqarıwdı joǵaltqan edi. Ol usı kúni kóp nárse joǵaltqanın keyin bildi. Lekin, kesh edi.

Ol gewgim arada Saqbaydıń mashinasına shashları uypajuypa bolıp minip atırıp, birinshi márte esten ayrılıp

qalıp erine islegen qıyaneti ushın ishinen qan jıladı. Esikti ishten ilip, úrpeyisip otırǵan balları-nıń júzine qalay qaraytuǵınlıǵı janın jegidey jeydi. Al, rulde kiyatırǵan Saqbay óz isine riza, qasında ún-túnsiz

kiyatırǵan Aqshagúlge oylanıp alıwǵa pursa berip, «bári bir, endi men kózińe ısıq kórinemen, ele bul orınlıqqa

ózińnen-óziń naz etip kelip otıratuǵın bolasań» degendey keyipte. Ol uzaq jıllar boyı árman etken maqsetine búgin erisken edi.

***

Jaratılıs nashardı hayal etip jaratqannan keyin, ol ózin erkektiń erkeletiwin, sılap-sıypawın, xoshamet sózler aytıwın kútedi. Aqshagúl endi qarasa turmıstıń

mıńsan eki táshwishi menen bul lázzetlerdiń hámmesin umıtqan eken. Kúyewi Nurjan qamaqtan biraz ruwxı túsip, jası jetpey boldırıp kelgennen keyin úyden amanat kirip shıǵatuǵın álle kimge aylanıp qaldı. Aqshagúl menen úy mashqalası, kemis-qutıq haqqında sóyleskeni bolmasa ıshqı-muxabbattıń lázzetli demlerin hayalınıń esine qayta sala almadı. Aqshagúl onnan bunnan artıq hesh nárse talap etpedi de. Ol óziniń qızıqlı demleri ótken, buyaǵı mázi ómir dep esaplar edi. Yaq, olay emes eken. Muhabbattıń entikken demleri ele bunıń boyında bar eken. Onı tek oyata biliw kerek edi, názik deneleri kúsli erkek qolların saǵınǵan edi. hayaldaǵı bul sırlı qásiyetlerdi Saqbay abayladı, Saqbay onıń boyındaǵı umıtılıp baratırǵan

414

ıshqı-lázzetlerin qayta oyattı. Sonıń ushın da, Aqshagúl puj ır tolı kokteyller iship más bolǵan sol kúndi balaların kórgende, kúyewiniń sada júzine qaraw esine túskende tula bedeni bir túrli bolıp ketedi de, lekin, sol demlerdiń ózi ushın qayta jasarıw dáwirindey lázzet bergenligin ishley moyınlaydı. Moyınlaydı da qattı uyaladı, hújdanı qıylanadı, lekin, tábiyattıń jaratılısı

emes pe, sol kúnniń tákirarlanıwın ara uzaqlasqan sayın

ózinen biyǵárez kúsey basladı.

Nurjan bir yarım ayda qaytıp keldi. Bul aralıqta

Aqshagúl bir-eki márte Saqbay menen únsiz, sırlı túrde kóz urıstırǵan edi. Endi ol kúyewiniń alıs joldan kelgenine burınǵıday quwanbadı. Ákelgen «nomay pulın» da sanap kórmesten arshanıń túbine tasladı. Ol kúyewine burınǵıday bolıp ashılısıwdı, ázel-ázeldegidey mehribanlıq kórsetiwdi ózine ılayıq bilmedi. Ol Nur-

jannıń aldında shıbın túsken as edi. Dúnyada erkek adamǵa bul nárseni bilgennen qıyın nárse joq. Ol kúyewin sonıń ushın da qattı ayadı. Ol ózin gilti joǵal-

ǵan sırlı sandıqqa megzetti. Bul sandıq hesh waqıtta ashılmawı kerek. Bul sandıqtıń qashandur sol kúyinde tuńǵıyıqqa ketetuǵın kúni bar. Qánekey, sol kúni tezirek kelse edi. Bir ómirlik azabı bar, bir demlik lázzet Aqshagúldi toyındırıp jibermey turıp kelsin sol qaralı kún.

Arzayımnan ara-arasında xat kelip turdı. Ol hár xatında kem-kemnen kózi ashıla baslaǵanın, dúnya ol oylaǵanday Kegeyli menen Nókistiń arası emes, onıń qıyal jetpeytuǵın keńligi, ózi burın kórmegen, esitpegen

á jayıp waqıyalardı kózi menen kórgen sayın ómirge degen

ıqlasınıń artıp baratırǵanın jazatuǵın edi.

«Apa, — dep jazdı ol qıstıń aqırına taman jazǵan bir xatında. —Biz seniń basıńa ne degen táshwishlerdi salǵan ekenbiz. Men on altıǵa shıqqansha gáljeńlep bir tiyin tappadım. Úkemler de seniń moynıńa musallat edi. Aǵam bolsa úydiń asırawshısı ekenin umıtıp, kún uzaq biydáwlet adamlar menen soqta oynap otıradı. Sen bir óziń tırbanıp juwırasań. Biz bir-eki kún iship- jegeni-mizge máspiz. Erteńgi kún, keleshek haqqında

oylaǵımız da kelmedi. «Úyge úyseń de kóp bolmaydı» degen

415

naqıl sózlerdi kitaptan oqıp, maǵızına onsha bas qatırmaytuǵın edim. Endi oylap qarasam, bizler úyge úyiwdiń ornına awıldaǵı mal-halımızdı satıp ishippiz. Eger hámmemiz birden tabıs tapqanda onday kámbaǵal turmıs keshirmes edik. Eń bolmaǵanda hár birimiz ózimizdi asıraw ushın gúreskende, saǵan onsha awır bolmas edi. Men sol kúnlerim esime tússe seni qattı ayap ketemen. Apa, meni keshir. Ol kúnleri jibergen qáteligimdi men álbette dúzeymen. Bizler endi kámbaǵal bolmaymız. Oǵan deyin siz úkemlerdi jumısqa úyretiń. Óz tamaǵın

ózi tabatuǵın bolsın. Buyaqta on ekige shıqqan bala ataanasınıń járdemisiz kún kóriwge úyrenisken eken. Kerek deseń, bunnan keyin sol úyden kirip shıqqanı ushın kirey de tóleydi. hesh kim meni «meni húkimet asıraydı» dep otırmaydı. Írasında solay islew kerek eken ǵoy. hár kim ózin-ózi asırasa, ózi bayısa sonıń esesine húkimet qurǵınlasadı, húkimet bayıydı eken. Ol usınday kúsh-

quwat jámlew menen úlken mámleketke aylanadı eken.

Q uda qálese, men mektepti pitkergennen keyin usıyaqta institutqa kiremen, magistraturanı oqıyman. Quwat nemis tilin úyrensin, Esendi yaponsha kursqa beriw kerek. Ol, kózi qısılıp, yaponnıń dál ózi boladı da qaladı. Bizler úshewimizdiń oqıw pitirip barıwımızǵa on-on bes jıl sarplandı. Sabırlılıq penen kúteseń ǵoy, apa,

sen sabırlı hayalsań, bárine shıdaysań. Keyin aǵam ekewińiz biziń ráhátimizdi kóresiz! Saǵan hám aǵama bekkem densawlıq, 90 —100 jastan kem bolmaǵan uzaq ómir tileymen. Aytpaqshı, jazda kanikulǵa baraman, okıwdan bos waqıtları islep jol qárejet tawıp qoyıppan.

Siziń Arzayıń».

Bul xattı oqıp hesh kimge kórsetpey, bawırına basıp jılap aldı. «Biyshara balam-aw, dep qamsıqtı ishinen.

Seniń nárestedey pák júzińe qalay qarayman. Samolyottan túsip kelip, «apa» dep juwırǵanıńdı bile tura qıyanetke bılǵanǵan bul qushaǵımdı qalay asharman saǵan. Ayt, qalay, qalay?! Sen meni ele sabırlı hayal dep bileseń, meniń sabırımdı joytqanıma ádewir bolıp qaldı ǵoy...

Ol awır tartqan denesin zorǵa kóterip, jumısqa ketti.

Sol qarań qalǵır keńsege tabanı tartpasa da ketti. Kún

416

boyı hesh kim menen ashılısıp sóylese almadı. Túste hayallardıń shay dúkánına da qosılmadı. Bir ózi ishten ilip otırıp tereń oyǵa shúmdi. Bul oydan ol ózin jaǵaǵa alıp shıqqanday mıqlı qol taba almadı. Qansha oylanǵan sayın sonshelli tuńǵıyıqqa shúme berdi, shúme berdi.

Báhár salım Aqshagúldiń boyında biliner-bilinbes ózgeris júz bere basladı. Aqshagúl bul ózgeristiń qay waq bir waq bolatuǵının sezip edi. Onıń keyinirekke sozılıwın, ilajı bolsa bolmay-aq qoyıwın qudaydan tilep edi. Lekin, bendeniki árman, waqıt óz degenin isleydi. Aqshagúldiń júzine mayda-mayda tarınıń qabıǵınday sepkil túse basladı. Awqatqa ishteyi joǵaldı. Qullası, oǵan baxıtsızlıq alıp keletuǵın sol qaralı kúnler aysız túndegi qorqınıshlı elestey, kem-kemnen jaqınlap kiyatır edi.

Báhár bayramında Aqshagúl seyilge shıqpadı. Balları menen kúyewin jiberdi. Ózi úyde qalıp túslik tayarlamaqshı boldı. Ol bárinen de beter ońashada qalıp dártin aq qaǵazǵa tógiwge, okeannıń arjaǵında ózin saǵınıp júrgen qızı Arzayımǵa xat jazǵısı keldi.

«Jigerbentim Arzayım! — dep basladı ol xatın. — «Apa» degen tillerińnen anań aylansın. Usı waqıtları seniń jat ellerde qáytip júrgenińdi bir kórgim keledi. Seni sonday saǵındım. Saǵınǵanımnan kókiregim tıǵılıp saǵan ne jazarımdı bilmey atırman. Ápiwayı bir traktorshınıń, ápiwayı bir paxtakeshtiń kishkene ǵana sada qızı búginligi Amerikada júredi dep sirá oylappan ba? Awıldan Nókiske kóshkende:

— Bizler qıdırıp baratırmız? — dep quwanıp shúldirlegeniń ele qulaǵımnan ketpeydi. On jetige shıqsań da maǵan tap on jeti aylıq nárestedeyseń-aw, aynanayın.

Bizlerdiń denimiz saw. Sen arsınıp júrer dep quyıwlı turǵan tırnaqqa bes qabat jay tikeytip, ústin bastırıp qoyıppız. Paxsanı aǵańnıń tabısı menen tikeyttik. Imarattı erkek adam qurıw kerek, ırımǵa jaqsı. Quwat seniń xatıńnan keyin nemis tilin úyreniwge kiristi. Esenge

biraq yaponsha kurs taba almadıq. Ol karisshege qatnap júr. Arzay! Dúnyada qızǵa anadan, anaǵa qızdan jaqın sırlas

bolmaydı. Men saǵan ishimdegi bir búklem sırdı tógip

salmasam, ol meniń ishimde ketedi. Sonıń ushın saǵan aytqandı maqul kórdim. Meni sabır etip tıńla. Baxıtsız

anańdı qansha keyiseń de, qansha báláátleseń de keyin

úlgereseń. Biraq, meni dáslep tıńlap al, jigerbentim!

Q alaǵa awqat tasıp, bir de tawıp, bir de tappay júrgen kúnlerim baxıtlı demler ekenin men keyninen bildim. Jumısqa ótip, úyge birinshi márte qaladan taza palas ákelgenimde bayǵus nárestelerim, bárińiz qanday

quwandıńız. Kewlinde hesh nárse joq ákeń, baladay, hámmeden burın otırıp kórip kewli tolıp tastı. Biraq,

sol palas penen birge shańaraǵımızǵa áste-aqırın baxıtsızlıq qádem qoya baslaǵannan endi bilip otırman. Sol keńsede Saqbay degen bir kisi bar edi. Ol meni jumısqa aldı. Onı kórgennen dárhal jumısqa ótiwden bas tarttım, biraq, negedur jetpesinlik, qala berdi onıń

kózindegi biyparwalıq, insanǵa degen mázi ayawshılıq sezimleri sol jerde islep qalıwıma sebepshi boldı. Onnan qorqıwımnıń sebebi, Saqbay jas kúninde aǵańnıń baxtın urlamaqshı bolıp et-betinen taslaǵan jigitlerdiń biri

edi. Biraq, men onı jaqsı kórmegenmen, házir de jaqsı kórmeymen. Men dúnyada bir insandı — kewli nárestedey pák Nurjandı, seniń ákeńdi jaqsı kóremen. Saqbay maǵan bir jılǵa deyin sum niyetlerin bildirmedi. Ol

tek maǵan emes hámmege ǵamxor basshı sıyaqlı edi. Sol waqıttaǵı izli-izinen esaptan shıǵarılıp atırǵan áp-

aneydey múlikler, tez-tez beriletuǵın aylıq, shereklik sıylıq aqshalardıń bári meniń kewlimdi qayırqom insan sıpatında jawlap alıw ushın islengen isler eken. Ol

mende muhabbat sezimin oyattı, insanıylıq mehir-muhabbat oyattı. Áste-áste onı jek kóretuǵınımdı umıta basladım, onnan kútken qorqınıshlarım óz-ózinen keyin serpildi. Sóytip meniń qáwetersiz hám qorǵawsız qalǵan sada kewlim jaratqannıń men ushın jańılıslı bir kúninde qaqpanǵa

tústi. Men ómirlik joldasıma, kewli sóz jazılmaǵan aq qaǵazday pák insan —Nurjanǵa, sizlerdiń ákeńizge bilipbilmey qıyanet qıldım. Meniń matam kúnlerim sonnan baslandı. Dasturxan basında júzimdi tuwrı qaratıp as ishe almadım. Aǵańnıń, Quwat penen Esenniń kózlerine

418

tik qarap otıra almadım. Oǵan meniń mına júzi qara betim shıdamadı. Meniń erksiz kóz jaslarım jekke qalıp oqıǵanımda seniń xatlarıńdı sıyaladı. Seni jat jurtta quwanıshtan tolıp-tasıp, keleshekke úlken isenim menen qaraǵan kókirektegi kózińe tik qarawǵa hújdanım jol bermedi. Tek tisimdi-tisime qoyıp shıdadım, ishimnen qan jılap Quwattı nemisshe kursqa, Esendi karisshe kursqa berdim.

Boylarıńnan aynalayın Arzayım! Meni endi ana dey-

seń be, demeyseń be, bilmedim. Demeseń de ókpelemeymen.

Ó ytkeni, seniń buǵan haqıń bar.

Bul xattı alǵanıńda men jaqtı dúnyada bolmayman.

Diydar qıyametke qaldı, jigerbentim. Sol jasırın ótken demlerdiń birinde boyıma hámile pitip qalıptı. Jaqın-

da oǵan jan enedi. Oǵan deyin shıdasam kesh boladı. Eki jan qıyǵan bolaman. Quday aldında onnan basqa gúnam az ba meniń! Sonıń ushın óz janıma ózim qast etkendi maqul kórdim. Sizlerdiń izińizge haramzada tuwısqan ertkim kelmedi.

Q ızım! Sennen eń sońǵı tilegim, bul sırdı ózińnen basqa hesh kim bilmesin. Ákeń sezse bunı kótere almaydı.

Erkek adamǵa onnan awır nárse, onnan artıq ólim bolmaydı.

Aman saw pitirip kelseń, úkelerińdi oqıt. Men ushın qayǵı-uwayımǵa berilip oqıwıńdı taslap ketpe. Óytseń aq sútime riza emespen. Men aqırı eki birdey jigerbentimdi, músápir ákeńdi saǵan tapsırıp baratırıppan. Artımda Arzayday dúnya kórgen oqımıslı perzentim bar dep, keynimnen tınıp, kózim jumıwlı baratır. Úkelerińdi biraq, gezek penen oqıt, bárińiz ketip aǵań jalǵız baslı ǵarrı bolıp jurtta qalmasın. Ákeńe qarańlar, ol hayaldan tábiyat kóre almadı, eń bolmasa perzentlerinen ráhát kórsin! Elge

kelgende tuwrı meniń basıma ziyaratqa barǵaysań. Quran oqıtıp bolıp, tuwrı ayaq ushımda saqqa júginip otır. Sonda men seni kóremen. Awıldan ketkennen beri qansha

óskenińdi kóremen. Morkómiklik etip egitilip jılama.

Onda kózimniń aldı suw qaplap ketedi. Seniń kúlip turǵan

419

shırayıń, balalıqta kish-kishlep kúldirgen jup-juqa qaymaqtay erinleriń maǵan kórinbey qaladı. Sen el kórgen márt qızsań-ǵo, shıda!

Men baxıtsız hayal emespen, qızım. Izimde sizlerdey

úsh perzent qaldırdım. Lekin, sizlerdiń keleshegińiz ullı. Men bilsem úshewińiz de gúrlegen úlken úsh xojalıq bolasız! Sizlerdi el tanıydı. Aǵańdı «kimseń — Arzaydıń

ákesi, Quwattıń, Esenniń ákesi» dep jurt húrmet etetuǵın boladı. Bul kúnler alıs emes. Onı men kórmesem de elim kóredi, jurtım kóredi, tuwılıp ósken awılım kóredi. Usını sezgenim ushın da ózimdi baxıtlı dep esaplayman.

Ó mirden oyda joqta aljasqan anańdı keshire alsań keshirgeyseń, qızım. Diydar qıyametlik bolsın, ırza bol.

Men saǵan bergen aq sútime rizaman. Anań Aqshagúl!»

Nurjan menen Quwatlar seyilden kewilli keldi. Oǵan deyin Aqshagúl gósh tuwrap, sháwle tayarlap qoyǵan edi. Tabaqtı balalarınıń aldına qoydı da:

— Men jep edim, — dep sırtqa shıǵıp ketti. Kúni menen jılap-jılap qızarıp ketken kózlerin jasıra almay solay islegen edi.

Erteńine pochtaǵa barıp qattı qızına jiberdi. Nawrız-

dan keyingi úshinshi tańda ol kúndegiden erte oyandı.

Úydegi hámme nársege yadlap alatuǵınday dıqqat penen termildi. Ózi kúnde uslap tutqan qazan-tabaqtı mańlayına tiygizdi, qumandı, sháynek-keselerdi, hátte sipsege deyin bir qatar sıypalap qaytarıp ornına qoydı. Keyninen xannan-qápersiz uyqılap atırǵan ballarınıń bas ushına kelip biraz otırdı. Ol Quwatqa, Esenge kózleri toymay qaradı. Balaları onıń názerinde hámmeden-ám sulıw eken. Uyqılarınıń shiyrinin aytsań-á! Aqshagúl kóziniń jası balalarına tamıp ketiwden qorqıp, keńsiriginiń ústine oramalın tutıp turıp dáslep Esendi, soń Quwattı súydi.

Keyin Nurjannıń qasına kelip saqqa júgindi! — Keshir meni, kóz ashıp kórgen qostarım — dep egitildi ishinen. —Men saǵan ılayıq joldas bola almadım. Seniń menen qıyamette birge bolıwǵa da ılayıq emespen.

420