Muratbay Nızanov Tańlamalı shıǵarmaları

Ol arqa tusındaǵı shkaftı ashtı. Onnan ildirgishke iliwli turǵan tashkenti qawınday sap-sarı, seń-seń postın shıǵardı.

— Mına postın bir qashardıń pulına tigilgen, — dedi postındı iyninen uslap silkip. — Qarań, burınǵıday qoy teriden tigilgen zildey postın emes. Bul sur teri

— qamarı!

haqıyqatında da, tonnıń ishindegi qozınıń júni buyralanıp, jaqtı menen hár túrli reńge dónip turar edi.

— Qáne, endi iynińe suq.

Kiyip kórip edi, aǵama shap-shaq boldı.

— Endi mına malaqaydı kiy. Shógirme tiktirmedim. házirgi zamanda shógirme kiyip júrgen adam joq.

Ol tóbesi qońır teri menen tıslanǵan kók qamarı malaqaydı mushına kiyip turıp, selkildetip-selkildetip jiberdi. Júnleri onnan beter shıyratıla tústi, onnan beter dóne tústi.

Malaqay da aǵamnıń basına shap-shaq boldı. Qudamız

ózi taza kiyim alǵanday quwanıp qarap turdı.

—Táńir jarılqasın quda, qáne qolıńdı jay.

—Qoyıp tur, qudaǵaydıń payı óz aldına.

Qullası, apam lama kiyip, men shuba kiyip, azanda jol-

ǵa shıqtıq. Jezdem taksidi esiktiń aldına kese tartıp qoyǵan eken.

Aǵam sonda bosaǵada turıp bir pátiya berdi deyseń, tap, qudanıń súyegi sipse bolǵan ákesi tirilip kelip, raxmet aytatuǵınday kórinip ketti maǵan.

Jol boyı aǵam qudasın awzınan túsirmey keldi. Qosıǵı sol boldı. Lekin, apam bir awız jaqsı-jaman dep gáp qospadı. Men apama túsinbey qaldım. Iynine japqan laması pútkil awılımızda, hátte basqa aǵayin-tuwǵanla- rımızdıń da hesh qaysısında joq edi. Sonda da, apam jibimey qata qaldı. Bilemen, onıń ókpesi qızında edi. Sol saparı apasına bolıspay, atasınıń tárepin aldı ol aqırı! Sonıń ushın atasınıń japqan sarpayı qansha unasa

da, tas bolıp jibimey otır ol.

Bir kúni awıldaǵı Ayzada sheshem jol ústi nan awız tiyiwge qayrılıp, apamnıń gúmanın birotala ayqınlastı-

rıp ketti. Onıń aytıwınsha qudamız hayalınıń tirisinde-

281

aq Azima menen júrgen, hátte úyine ertip kelip, hayalına awqat pisirtkizip, sol awqattı ekewi bólek tamda birge jeydi eken. hayalına qoyatuǵın ayıbı, «sen qız tuwıwǵa

úyrenip ketkenseń, bul maǵan miyrasxor tuwıp beredi» deytuǵın qusaydı. Sonıń dártinen bala ústinde kúyik kóterip ketip, jinli bolǵan. Kúyewi ol biysharanı bir tamǵa qamap qoyǵan. Ákesi ketken soń qızları qapını ashadı eken. hayal waqtı-waqtı ózine keletuǵın qusaydı. Sondaydıń birinde asxanaǵa kirip, bir shiyshe uksus iship, janına qast etipti.

Bul xabar apamnıń gúmanın ábden tastıyıqladı. Lekin, apam boljawınıń durıs shıqqanına quwanbadı. Ayzada sheshemdi maqullamadı da, kerisinshe:

— Baybu-w, baspaqlarǵa ot salmappan-ǵo! — dep onnan burın ornınan turdı. Bul «aytıp bolǵan bolsań bara-ǵo»

degeni edi.

Apam qudasına qansha gúman menen qarasa da, ish-ishinen bul waqıyanıń ǵıybat bolıp shıqqanın qáler edi. Men sonda apamdı qattı ayadım. Ayzada sheshemniń tuw sırtınan qarap turıp, ázázúlge megzettim. «Shaytan kelip ketti biziń úyge, dedim ózimshe, ol Ayzada kempirdiń kebinde keldi. Apamdı beter qapa qılıp ketti. Ilayım, qaytıp qádemi jetpegey!»

9

Waqıt hámme nárseni ornı-ornına qoyadı eken. Qudamız haqqındaǵı mısh-mısh gápler de barıp-barıp eskirdi.

Endi onıń hesh kimge qızıǵı joq edi.

Bárinen beter — apamnıń qabaǵı ashıldı. Burınǵıday, qudası haqqında gáp ketse búrsip-tırsa bermeydi. Araarasında qudaǵayı menen de sóylesip aladı telefonnan.

Geyde jezdem jumıs babında jol ústi qayrılıp kete-

ǵoysa hámmemizdiń zerebemizdi úyiredi, tawıq uslań dep. Onıń menen jezdem soydırmaydı. Taǵı birde kelemen dep, apamdı zorǵa kóndiredi.

Qullası, eki jaqtıń awızbirshiligi jaqsı. Quda jay, qudaǵay tınısh.

282

Á japam kelesi jılı muǵallimler institutına sırttan oqıwǵa kirip, tórt jılda pitkerip aldı. Biraq, hesh jerde islegen joq. Islewge qolı da tiymeytuǵın edi onıń. Lap bolmasın, kúnine tórt bes márte qazan kóteriledi ol úyde. Birewiniń ıdıs-tabaǵın juwıp bolmay atırıp, ekinshi qazan qaynap atadı. Qonaq — bózshiniń mákisindey, tınbaydı.

— Qonaq ta jeytuǵın asıń bolsa keledi, — deydi apam qızınıń bardamlı jerge túskenine mazatlanıp.

haqıyqatında da, olardıń ózli-ózi otırǵan waqtı shende-shen, bir kún atasınıń yar dosları, bir kún enesiniń otırıspalas kempirleri, taǵı birde jezdemniń... Ásirese, qonaqtıń kóbisi jezdemdiki. Túste bir ózi awqatlanbaydı ol. Dım tappaǵanda shoferı boladı qasında. Aytpaqshı, ol bir mákemege baslıq bolıp aldı.

Á japam kelinshek bolıp túskennen keyin eki jıldan soń qızlı boldı.

«Irkilip qaldıń-aw, balam, házirgi jaslar tósegi menen kóteredi» dep sarsılatuǵın edi apam hár kelgende. Waqtı-sáti bar eken, bir kúni kókirek búrmeli keń kóylek kiyip keldi úyge. Ayı-kúni jaqınlaǵan soń ulıwma kelmey qoydı. Ájaǵam menen aǵamnan uyaldı. Jáne eki jıl ótip ullı boldı. Alpamıs dep qoydı balasınıń atın. Qızınıń

atın Nurzada dep enesi qoyǵan, balasınıń atın atası. Alpamıs ekisin toltırǵan kúnleri ájapam úyge keldi.

Asıǵıs eken, jezdemniń keńsedegi mashını menen shıǵıptı.

—Shazadanı on-on bes kúnge sorap keldim, — dedi apama kóp eglenbey.

—he, nege?

—Sanatoriyaǵa alıp ketejaqpan.

—Oyaqta ne qıladı bul? — dep tańlanıp soradı apam.

—Alpamısqa qaraydı.

—ha-aw... — Apam oǵan «balańdı apketip neǵılasań» de-

yin dep turdı da, taǵı aldın kespeyin dedi me. — Qaydam, ózi ne deydi, — dep salmaqtı maǵan tasladı.

Men attestat alıp, endi oqıwǵa tapsırıwǵa tayarlanıp júr edim. Lekin, tayarlıǵım da kózabaǵa esabı. Bolajaq kúyewim hápte sayın urlanıp kelip, «ózim oqıtaman» dep

283

hawalandırıp ketedi. Sonlıqtan oqıwdan góre ózime de turmıs qızıqtay.

—Sóyle, saǵan kelip tur mına qız, — dedi apam maǵan.

—Qaydam...

—Qaydamı nesi... Ya baraman de, ya barmayman de.

Bul sheshiwshi gáp edi, «barmayman» desem, ketip qala ma, dep qorıqtım.

—Pulım joq-ǵo, — dedim gibirtiklep.

—Saǵan pul shıǵartpaymız.

Q ullası, Tashkentten Minvodıǵa ushtıq. Ájapam, jezdem, men hám kishkene Alpamıs. Sonda birinshi márte samolyotta ıssı awqat bergenin kórip, hayran qalǵanman. Bizler ájapamnıń kúnine úsh-tórt qazan asqanına maqta-

nıp júrsek, kórdiń be, húkimettiń aspazları aspanda awqat pisiredi eken. Samolyotta qansha ushqanım esimde joq. Tómendegi qalıń bultlardı tamashalaw menen-aq kelip qalıppız.

Aeroporttan shıǵıwdan taksistler aldımızdan juwırıp shıqtı.

—Kuda edete? Essentuki?

—Pyatigorsk?

—Kto na Kislovodsk?

—Elektrichkada ketemiz, — dedi jezdem. — Taksi ayla-

nıp baraman degenshe poezd tuwrı joldan dińk ettiredi.

Jol boyı Kavkazdıń tábiyatı menen tanıstırıp baraman. Jezdem buyaqlarǵa talay kelgen bolsa kerek. hár tóbeshik,

hár jıranıń atın bilip baratır. Jol boyı bir-eki jerde mallardıń, qoylardıń padaların kórdik. Qoylardıń

júnleri appaq, hátte kózleri kórinbeydi, júni ústine

ǵarrılardıń seńseń postının awdarıp japqanday, ayaqları bir tutam bolıp ǵana kóriner edi.

— Bular jipek júnli qoylar, hayallardıń puxı bir qısım oramalları usıdan islenedi, — dedi jezdem. — Qaytarda eki kempirge bir-birden sawǵaǵa alamız.

Essentuki menen Pyatigorskide kóp adam tústi. Miniwshiler biraq az boldı. Adam az bolsa arman qaray júrmeytuǵın shıǵar dep qorqıp edim, yaq, oǵan qaramaydı eken. Mánziline jetpegenshe poezdiń izine qaytatuǵın jolı joq qusaydı.

284

Jol boyı jezdem kóp nárse aytıp berdi. Bul jaqtaǵı tawlardıń jarqabaǵınan mineral suwlar tınbay tamshılap aǵıp turar eken. Ol suwlar júdá sasıq boladı deydi.

Arnawlı tazalawdan ótkennen keyin jiberedi eken dúkánlarǵa. hár tawdan say bolıp aqqan suwlar jıynalıp-jıyna-

lıp dáryaǵa aylanar eken. Lekin, dáryalar dizeden aspas, etegińdi túrip keship ótip kete beredi ekenseń. Sonda men

ózimizdiń Ámiwdárya menen qattı maqtanǵım keldi. Lekin, kimge maqtanaman? Ájapam menen jezdeme me?

Bizler menen qatar eki hayal qarama-qarsı orınlıqta otırıp keldi. Ayaǵındaǵı shulıǵınan baslap, basındaǵı oramalına deyin moyılday qara edi kiyimleri. Qara dizkiyim, qara kóylek, qara kosınka... hátte qasları, kirpikleri de qap-qara edi olardıń. Kóp krem jaǵılǵan

pátińki shetkanıń túgine usaydı kirpikleri. Biraq,

ózleri appaq edi.

—Qarachay qızlarısız ba? — dedi jezdem olardı sóyletpekshi bolıp.

—I-im! — dep bas shayqadı olar.

—Balqar?

Olar jáne bas shayqadı.

— háy, máyli, sóyleskisi kelmey otır, qarachaylarǵo, — dep isenim menen ayttı jezdem bizlerge. — Bular basqalardı pisent qılmaydı. Lekin, tilimizdi jaqsı tú-

sinedi.

—Ana-a-a tawdı kórdińiz be? — dedi jezdem oń jaǵımızdaǵı biyik shoqqını kórsetip. — Bul atı shıqqan Mashuk tawı.

Tawdıń tusına kelgende Pyatigorskige jetip pe edik, ya joq pa, házir esimde joq.

—Bul tawdıń Mashuk bolıp atalıwınıń kishkene tariyxı bar, — dep gápin dawam etti jezdem. — Ertede, múmkin bunnan bes júz jıl, yaki mıń jıl burındur, Mashuk isimli cherkes jigiti Achuk degen qarachay qızına ashıq bolıptı.

Ol usını aytıp jańaǵı qara kóylekli qızlarǵa jáne bir márte názer salıp qarap qoydı. Lekin, qızlar buǵan itibar bermedi. Jezdem ish-ishinen bizlerden qısındı, biziń tilimizdi jaqsı túsinedi dep ótirik sóylegendey

285

bolıp qaldı ózinshe. Olar júdá ór kókirek hayallar edi.

Sonlıqtan túsinse de sır bermey otırǵan shıǵar, bálkim.

— Achuk penen Mashuktiń ashıqlıǵı sonday, — dep dawam etti jezdem. — Mashuk yarın kórgisi kelip tún yarımında

shırt uyqıdan oyansa, tap sol máhál Achuk ta uyqıdan shashırap oyanar eken. Olardıń júrek dúrsildileri mına bálent tawlardı tesip ótip, bir-birine esitilip turatuǵın

bolǵan.

Kúnlerdiń birinde olardıń ashıǵıw-biyqararlıǵı ataanalarına málim bolıptı.

—Men qızımdı ǵayrı dinge bermeymen! — dep aspanǵa shapshıptı qızdıń atası.

—Men qarachay qızın kelin etpeymen, — dep Mashuktiń

atası da qáhárlenip, balasınıń qasına qırq jigit qosıp uzaq úlkelerge saparǵa jiberipti. Olardıń saparı júdá qáweterli hám uzaq múddetke sozılar eken.

Q ız jigitti oylay-oylay, kúnnen-kúnge gúldey solıp, boldıra baslaptı. Ata-anası oǵan kishmish qosıp pal berse de tatıp almaptı. hesh kim onıń dártine dawa tappaptı.

Bir kúni qız Mashuktiń túsine ayan beripti.

— Súyiklim! Meni usı búginnen qaldırmay bul ǵam-

ǵussadan azat qıl! Bolmasa, ekkimiz tańda-mahsherde ushırasamız! — depti de kózden ǵayıp bolıptı.

Jigittiń kóz aldında taw eteginen sızatlanıp aqqan eki say eles bolıp kórinipti. Bul qızdıń kóz jasları eken.

Jigit uyqısınan shorshıp oyansa, tań saz berip atıp kiyatırǵan qusaydı. Qasındaǵı qırq jigit tań uyqısında eken. Ol jigitlerge sezdirmesten úyden shıǵıptı da, kólde jayılıp júrgen jılqılardıń birewine ǵarǵıp minip, yarına qaray pıraq bolıp ushıptı. Mashuktiń mingen atı dúldúl eken.

Q uyash shashırap uyasınan shıqqan waqıtları Mashuk qızdıń esiginiń aldında payda bolıptı. Bul waqıtları

awıl jigitleri de jıynalıp, qızdıń atasına:

— Qızıńdı óz erkiń menen usı jigitlerdiń qálegen birewine ber, bolmasa tartıp alıp ketemiz! — dep bosaǵaǵa at qoyıp turǵan payıtı eken.

286

Ata-anası ushın juwap beriwge Achuktiń ózi shıǵıptı.

Sol máhál dúldúl mingen Mashuk payda bolıptı da, qızdı attıń aldına óńgerip, qustay ushıp kete beripti.

Awıl jigitleri olardıń izinen quwa jónelipti.

Mashuktiń mingen atı dúldúl emes pe, usı tawǵa kelgende

úsh sekirip, tawdıń eń tóbesine shıǵıp alıptı. Tómende awıl jigitleri joqarıǵa moyın sozıp, olardıń tómenge

túsiwin kútermish. Lekin, Achuk penen Mashuk tómenge túsiwdi qıyallarına da keltirmepti.

Awıl jigitleriniń arasında búrkitti kózinen baylap atatuǵın atayı mergen bir jigit bar eken. Achuk penen Mashuktiń tómenge túspesligin bilgen ol, sadaqtı qolǵa alıptı. Achuk yarı ushın kókiregin qalqan etip, Mashukti tasalaptı. Lekin, atayı mergen onnan qurttay da bolsa albıramaptı. Shirenip turıp sadaqtı tartıp jibergende

oq Mashuktiń eki qasınıń arasınan tesip ótip, basınıń yarımın julıp ketipti. Mashuk tastan tasqa urılıp awıl jigitleriniń at tuyaqlarınıń aldına túsipti. Olarǵa biraq, Mashuk kerek emes edi.

— Achuk, jerge tús! Usı jigitlerden qálegenińdi tańla! Kimdi minásip kórseń sol jigit pútkil ómiri dawamında seniń betińe jel bolıp tiymewge ant beredi! — dep dawıslaptı jigitler.

Juwap ornına appaq lipasta, aq quwday qanat jayıp tómen qaray sırǵıp kiyatırǵan Achukke kózi túsipti. Olar hámmesi qızdı qaqshıp alıw ushın tawǵa qaray at qoyıptı.

Lekin, hesh biri úlgere almaptı.

Achuk sol hawadaǵı páti menen tawdıń etegine túsipti de, sol sátte túsken jerine sińip ketipti. Izinshe Achuk sińip ketken shuqırdan móldir suwlı bulaq atlıǵıp shıǵıptı. Jigitler biraz waqıttan keyin aqıl-eslerin jıyıp,

qızdıń ata-anasın aldırıptı.

— Jigerbentim! Saza ber! — dep zar áylepti anası.

Sonda bulaq suwı tam boylı aspanǵa atlıǵıp, izinshe eski halǵa túsipti.

— Qızım, meni keshir, ómirińe hám baxtıńa kes bolǵan biyrehim atańdı ápiw et! — dep basın tasqa urıp jılaptı

á kesi.

287

Bulaq bir zaman tınıp qalıptı. hámme endi qız suwırılıp shıǵıp keletuǵınday shuqırǵa úńilipti. Lekin, qızdan dárek bolmaptı. Kerisinshe móldir tınıq suwdıń ornına zapıranday sarǵısh reńli suw atlıǵıptı. Suwdıń dámi kermek, ashqıltım eken.

— Qızımızdıń kóz jası bul! — dep teńine ún salısıptı ata-ana. — Qızımız jılap atır!

Izinshe bulaq burınǵısınsha móldir suwlı aǵısın dawam etipti. Awıl adamları bulaq suwın jeti kún, jeti tún gúzetipti. Aqırı, qızdan gúder úzip, úyli-úylerine tarqasıptı. Bulaqtan atlıǵıp shıqqan suw, jińishke say bolıp, tawdı aylanıp aǵa beripti, aǵa beripti.

Say kem-kem dáryaǵa aylanıptı. Otırıqshı xalıq qız benen jigittiń shın muhabbatına tán berip, tawǵa Mashuk dep, dáryaǵa Achuk de at beripti. Áne, muhabbattıń kúshi! Oǵan hesh nárse tosqınlıq ete almaydı. Bálkim, biziń tilimizdegi ashıq-mashıq sózleri de solardıń tımsalında

payda bolǵan shıǵar.

Men dem almastan tıńlaǵan ekenmen, jezdem aytıp bolǵanda barıp, suwıq demimdi aldım. Ájapam da berilip

tıńladı. Lekin, qara kóylekli qızlar burınǵısınsha

ózli-ózi áńgimelesiwin dawam ete berdi. Demek, olar bizdi túsinbedi.

Kislovodsk — ján-jaǵı taw menen qorshalǵan oydaǵı qala eken. Biz sanatoriyanıń úlken korpusınan bólek, menshik jayǵa usaǵan kishkene, tas shiferli jayǵa ornalastıq. Emen, yolka, qaraǵay aǵashları aralas ósken to-

ǵay bosaǵamızdan baslanar edi. Meniń birinshi márte dıqqatımdı tartqan nárse — terekten-terekke juwırıp

órmelep ketetuǵın, bala pıshıqtay tıyınlardıń oyını edi. Ádepki waqıtları bulardı kim baǵıp júr eken dep, ján-jaǵıma alańlap qarap júrdim. Keyin bilsem, olar jabayı, usı taw eteklerinde ósip-órshiytuǵın jániwarlar eken. Olardı biraq, jabayı dep te bolmas edi. Soqpaq penen ótip baratırǵan seyil etiwshiler barmaqların búgip shaqırsa, juwırıp bilegine otırıp aladı da, olardıń alaqanındaǵı semichkalardı kishkene qolları menen terip-

terip shaǵıwǵa kirisedi. Tamasha! Jezdem menen ájapam em alıwǵa ketkende bizler Alpamıs ekewmizdiń ermegimiz

288

usı tıyınlar boldı. Alpamıs dáslebinde onnan qorqıp iynime órmelep ketip jılaytuǵın edi. Keyin ala kózi úyrenisti me, ya bala pıshıq dep oyladı ma, «uslap ber» dep qıńırlıq etetuǵındı shıǵardı.

Sanatoriyadaǵı meniń birden-bir wazıypam — balaǵa qaraw. Esesine olar meni tústen keyin aytqan jerime qıdırtadı. Lekin, men de endi bala emespen ǵoy, xızmetimdi minlet etpeymen. Ózleri neni kórgisi kelse, men de soǵan qayıl bolaman.

Bizler kóbinese tawǵa shıǵıwǵa háwes edik. Tómende turıp qarasaq, joqarıda buwdaqlanıp, tawǵa soqlıǵısıp

ótip atırǵan bultlardı kóremiz. Lekin, bultlar kúnde bola bermeydi. Bult joq waqta tek duman kórinedi. Bult ne ózi?

Suw ma, puw ma, mamıq pa? Geografiya sabaǵında kóz aldıma keltire almaǵan tábiyattıń bul tilsimin endi jaqınnan kóriwge, kerek bolsa qolım menen uslaw baxtına miyasar edim házir men.

Dem alıwshılar ushın áste kóteriletuǵın iyrekey soqpaq penen joqarıǵa órmeleymiz. Úsh júz metr... tórt júz... Alpamıs qıńırlıq etedi. Jol shetine hár jerge

qoyılǵan skameykada otırıp dem alamız. Ishimizden hámmemiz de Alpamısqa rizamız. Ol jılamaǵanda otırıp

dem al ı w qayda? «Sharshadım» dewge bir-birimizden qısınamız.

Jol jáne dawam etedi. Segiz júz... bir mıń bir júz...

Q ullası, bir mıń bes júz metr degen belgiden keyin tóbege shıǵamız. Qarasam, tóbede asıqtay bult joq. Tómenge qarayman. Qarasam, taw shoqqıları arasınan tútindey buwdaqlanıp, ele ótiwin dawam etip atırǵan baǵanaǵı bultlar kórinedi. Biz qashan tusınan ótip kettik? Nege men uslap kórmedim onı? Suw ma edi, puw ma edi?! Qullası, tábiyattıń bul tilsimi maǵan sırın ashpay-aq qoydı.

Jezdem barǵan kúnleri-aq erli-zayıplı bir tanısın tawıp aldı. Ol kisi jası eliwlerden ótken, shashı mańlayınan shúy tóbesine deyin túsip bolǵan, túsi suwıqlaw adam edi. hayalı biraq, ózine qaraǵanda ádewir jas, názeri sınshıl, hesh kimdi mise tutqısı kelmeytuǵın, kem sózli, mákkar hayalǵa usaydı. Erkegi kóbirek oǵan jaltaq, bir sóz aytıp bolıp, hayalınıń qası-qabaǵına qaraydı. hayalı

qasların kerip, sál eziwden kúlip otırsa gápin dawam etedi, qabaq shıtqanday bolsa dárhal toqtaydı. Bundayda biziń jezdem oylamaǵan jerden basqa temada gáp tawıp, aranı jumsartıwǵa tırısadı. Qullası, olar menen júriw zerigerli edi. Sonıń ushın biz kóbinese jayda qalıp, seyilge tek jezdemniń ózi shıǵadı.

Bir kúni jezdemniń usınısı menen besewmiz qala sırtındaǵı ózgeshe bir restoranǵa bardıq. Restoran jarqabaqlanǵan tawdıń eteginde, taw oǵan minip turǵanday etip salınǵan edi. Kirer esikke jetip baraman degenshe seksen jeti basqaldaǵı bar eken. Qızıqqa sanap bardım.

—Joldasbay aǵa, burın bul restoranda bolıp kórip pe edińiz? — dedi jezdem stolǵa otırıp atırıp.

—he, ne edi? — dep ol qabaq shıttı. Oǵan jezdemniń sawalı jaqpay qaldı. Jas hayalınıń aldında kemsitilgendey

sezip qaldı ózin. — Men restoran ba-restoran júretuǵın alqash emespen-ǵo, qosshım!

—Keshirersiz aǵa, sizge jetkerip ayta almadım-aw,

—dep albıradı jezdem. — Men de bul restoranǵa burın kelip kórgenim joq. Tek bir saparı turistlik sapar menen kelgende bosaǵadan qaytqanbız. Sonda GID hayal bul restorannıń tariyxın aytıp bergen edi.

Ol usını aytıp bolıp hayalına qaradı. hayaldıń bul tariyxtı bilgisi kelgeni sezilip turdı. Jezdem ózin qısınıspadan qutılǵanday sezip, jeńil tarttı.

Usı waqıtları oficiant hayal kelip, gileń tastan hám keramikadan soǵılǵan ıdıslardı qoyıp ketti. Me-

niń hayran qalǵanım, kesa-shaynekten basqa pıshaq hám shanıshqıları da tastan jasalǵan edi. Bul zatlar restoran-

nıń tariyxı haqqındaǵı áńgimeni esitiwge hámmemizdi de qızıqtıra basladı. Bunnan jezdemniń kewli kóterildi. Joldasbay aǵanıń da qabaǵı ashılǵanday boldı.

— Ertede usı átirapta Dmitriy degen knyaz jasaǵan eken, — dep sózin dawam etti jezdem. — Onıń ay dese awzı bar, kún dese kózi bar Varvara isimli qızı bolıptı. Qız

orısqa da, kavkaz qızlarına da usamas, lekin, taw xalqınıń qanı qarısqan, qara kózli, qara qaslı, taldırmash boylı, sulıw nashar eken.

290