Muratbay Nızanov Tańlamalı shıǵarmaları

—Aǵa ... Aǵa ... men ... Qayaqtan tabaman?— dedi soń tili zorǵa gúrmewge kelip.

—Aqshań joq pa?

—Joq edi.

—Onda tómendegi dárixanaǵa bar. Ornına sırǵańdı ya

júzigińdi qoyıp ketseń on-on bes kúnge qaraydı.

Aqshagúl bul dárilerdiń qansha qıstawlı túrde kerek ekenin bilse de ayaǵın zorǵa kóterip basıp, tómenge túsip ketti. Sebebi, onda shıpaker aytqan sırǵa da, júzik te joq edi.

Dárixanadaǵı hayal iyman júzli nashar eken. Onıń hámme dárilerin tawıp berdi.

Ol usılay etip óreli tańdı tik ayaqqa emlewxananıń dálizinde turıp ótkizdi. Ballar úyde qorqsa da ishten ilip jatıwǵa májbúr edi.

Nurjandı erteńine sáskede kóriwge ruqsat etti. Kúyewi keshegiden biraz tándar, kóziniń nurı janlanayın degen eken.

—Kempir ...

—Kempir demesh Nurjan, — dedi Aqshagúl kúlip.

—Endi ne deyin?

—Aqsha deytuǵın ediń-ǵo, bayaǵıda.

—Meyli, Aqsha bolsa Aqsha ... Toqtashtıń jumısınan

tapqan paydamız eken bul.

— Onı kim ayttı.

—Shıpakerler. Qanday patas jerde isleyseń, dep soradı.

Musordan temir-tersek jıynayman dep ayta almadım.

Sál bolmaǵanda denemdegi barlıq suw ketip, kewip óledi ekenmen.

—Qayaqtaǵını aytpash!

—haw, duqtırlar ayttı-ǵo.

Nurjan sol jatıstan on bes kún degende ayaqqa turıp,

úyge keldi. Aqshagúl dári-darmaq ushın kóp qarızlanıp qalǵan edi. Kúyewin emlewxanadan alıp shıǵarda dárixananıń ústinen atlap óte almadı. Onıń aqılı hayran edi.

Q arız soraytuǵın hesh kimi joq. Aylıqqa ele waqıt bar.

Á ri oylandı, beri oylandı, aqırı bir qararǵa keldi. Saqbaydıń aldına kirdi.

—Bayaǵıdan beri nege kelmeyseń, — dedi ol birden. Sóytti de trubkanı kóterip, esapshıǵa qońıraw etti. — há-

zir Aqshagúldiń aylıǵın hám bir aylıq materiallıq jár-

dem aqshasın esaplap kassaǵa ótkeriń. Men ózim buyrıq shıǵartıp beremen.

—Raxmet, bereket tabıń! — Quwanǵanınan Aqshagúldiń awzına bunnan artıq sóz túspedi. Kóz astınan Saqbayǵa názer salıp edi, ol islegen jaqsılıqların minlet etip

otırǵan adamǵa usamadı.

Aqshagúl bayaǵıdan beri onnan nege qashqalaqlap júrgenine qısındı hám ish-ishinen oǵan degen jıllı sezim

oyana baslaǵanın sezdi.

***

Jumıs az da bolsa Aqshagúldiń kózin ashayın dedi. Ásirese, esap-sanaq, qaǵaz jumısı bolǵannan keyin mektep partasınan alǵan bilimi ǵayta janlanǵanday boldı. Qalaǵa kelgennen keyingi shıbın-shirkey dárileytuǵın jumısında

bul nárselerdiń keregi joq edi. Onda tek jumıs bar, aqsha bar, qatıq-sút, qullası, ruwzıgershilikti terbetiwge boladı.

Jurt uwlanıp qalasań degen jerde bul ádewir-aq isledi. Oǵan birge islesip atırǵan jámááti unadı. Basshıları da bunıń jaǵdayına qarap biraz qarastı. Kelgeni keshe dep hár qaysısı bir matibiysiy bermedi. Ol jumıs baslaǵan kúnleri ákesi jataqqa jatıp qalǵan edi. Nókiske bólek shıǵıp ketken ájaǵası tuwılıp-ósken mákan, ata-ana degendi umıtqan, kelinsheginiń qolında noqtalanǵan pildey jetekke erip ketti. Ol otır dese otıradı, tur dese turadı. Kelinshegi qaqqan qazıqtıń dógereginde ómiri jetse júz jıl aylanıwǵa bar. Al, kúsh-kúyew bolıp ketken ekinshi ájaǵasınıń bolsa arjaǵında perzentlik mehir bolmay shıqtı. Onıń bayaǵıda ayttırıp kelgen qızday

«ózlerin biliń» degeninen qorqıp edi Aqshagúl. Baxtına kelinshegi jaqsı edi. Bunıń ájaǵasına balların baqtırıp ketip, atasın háptelep baqqan kúnleri boldı. Aǵası oǵan ruqsat berip qoyıwdıń ornına izinen adam jibertip shaqırtıp aldıratuǵın edi. «Bay ǵayratlı bolsa, qatın

402

uyatlı boladı» deytuǵın edi bayaǵınıń adamları. Bunıń tuwısqanlarınıń ekewi birden talaǵında biyti joq bolıp

shıqqanına Aqshagúl ishinen kúyedi, janadı, sırtına shıǵarıp ayta almaydı. Óz barmaǵın ózi qalay kessin.

Sol waqıtları ol on kúnlep, on bes kúnlep ákesin ba-

ǵıwǵa ketetuǵın edi. Jumısıńdaǵılar bunıń jaǵdayına qarasıp, bar-joǵın bildirmedi, aylıǵın júrgizip qoydı.

Basqalar usap byulleten ákel dep te soramadı. Ata-anaǵa qaraw perzenttiń parızı ekenin jaqsı túsindi. «Ákeńniń sennen basqa ul-qızları bar ma edi?» dep hesh qaysısı soramadı. Sonıń ushın da, ol usı jerde islegen joldasların nabada ushıratıp qalsa, tuwısqanın kórgendey apaqshapaq bolıp qaladı.

Ákesiniń awırıwına shıpakerler úzil-kesil hesh nárse aytpadı. Emlewxanaǵa da alıp ketpedi.

—Jaqsılap qaray beriń,— dedi Aqshagúl menen Qudaybergendi bılay shıǵarıp. — Qansha ómiri barın quday biledi. Ákesiniń bul keselden jazılmaytuǵının ishinen sezse kerek.

—Qızım, — dedi bir kúni Aqshagúldi qasına otır-

ǵızıp. — Búgin aqsham túsimde kempirdi kórdim. Ekewmiz

gewmis qara sıyırdı aydap bazarǵa baratır ekenbiz. Bileseń ǵoy, anań sawǵan sol qara sıyırdıń joq bolıp ketkeni qashshan. Túsimde kórgen sıyır — bul meniń qásteligim. Kempir meni sol qásteligim menen qosa ertip ketti, qızım.

—Qoy aǵa, óydemeń.

—Ayta bereyin balam, alla til-zibanımdı almay turıp

aytıp qalǵanım jaqsı. Men sizlerdi jaqsılap tárbiyalay almadım. Qudanıń jaratqanı sol shıǵar, tábiyatımnan bosalańlaw bolıp, bul shańaraqtıń barlıq girdikarı anańnıń moynında edi. Ol paqırdıń ómiri kelte boldı.

Á keden qattı qollıq, anadan jol-joba úyrenbegen ballar alǵan úrpek baslarınıń jeteginde ketti. Ishinde tirishilew sen ediń, sen-ám oqıy almadıń. Endi qalıp turǵan Qudaybergenniń táǵdirin saǵan tapsıraman. Usı balanı oqıtıp, úylendiregór. Mına shańaraqtıń tútinin tútetip otırsın. Meni anańnıń qasına qoy, qasında men

sıyǵanday orın bar eken. «Jatpasımnan burın basına

403

barıp, jaqında men-ám kelemen» dep wáde etip kettim kempirińe. Asabatıma shubar sıyırdı soydırıń, biraq

Á jibayǵa kórsetip alıń, buwaz bolıp júrmesin...

Aqshagúl ákesiniń aldında mıń márte ózin uslayın dep háreket etse de shıday almadı. Alqımına kelgen

óksik tanawın záhárdey ashıtıp, eńirep jiberdi. Soń asxanaǵa barıp kókiregi bosasqansha jıladı. Jaslay ketken anası esine túsip jıladı. Atı erkek bolıp ósken tuwısqanlarına arı kelip jıladı. Onıń kókiregi dárt-

ke tolıp qalǵan edi. Ǵarrı sol jatıstan kóp uzamadı. Biyshara Aqshagúl ákesiniń sol ótinishlerinen «apańnıń qasına qoy» degeninen basqa bir de tilegin orınlay almaǵanına ele ishinen qan jılaydı. «Merekeme soy» degen shubar sıyır buwaz bolıp shıqtı. Oqıtıp úylendir degen Qudaybergeni ákesiniń jılın bergennen keyin Moskvada PTUda oqıyman dep turıp aldı. Aqshagúl oǵan táńirdiń zarın etti, qılmadı. Jol kirey ushın jayın

á lle kimlerge satıp ketti. Awıldaǵı jaydı kim aladı.

Alǵan adamǵa tek aǵashları kerek eken, sol kúnleri-aq, basındaǵı aqtereklerin, polın, saz aǵashın, áynek-qapı-

sın, buzıp alı p ketti. Aqshagúldiń balalıǵı ótken qásiyetli bosaǵanıń ornında túni menen bayıwlılar uyalaǵan góne tam qaldı. házir bul jerde góne tam da joq, ornın tegislep, biyday egip jibergen. Usılardı kórmeyin

dep Aqshagúl awılǵa barmawǵa tırısadı. Barǵanda kim dep baradı? «Keldiń be, qaraǵım?» dep qarsı alatuǵın ákesi joq... Qudaybergen bolsa sol ketisten «PTUdı pitirdim, institutqa tapsırıp atırman» dep bir xat jazdı, soń

«Nadya degen qızǵa úylenejaqpan» dedi, wassalam. Aqshagúldiń keyingi jazǵan xatlarına juwap ta bermey qoydı.

Enesi dúnyadan ótkennen keyin ol awılǵa baratuǵın ayaq jol birotala tıyıldı. Nurjannıń inileri de durıslap

qatnasa almadı. Bir de tuwısqan miyrimli bolsın, bir de abıroylı bolsın, onnan berjaǵında ya hayalı kórgenli bolmasa, otı bólek janǵan soń biri-birin merekede

kórgennen basqa, álle kim bolıp ketedi eken. Múmkin, basqalarda bunday bolmaytuǵın shıǵar. Biraq, Aqshagúl menen Nurjannıń basında usı awhal boldı. Nurjan

404

qamaqtan qaytıp kelgende júregi sháwkildep kelip esigin ashqan ya tuwısqanları, ya dosları bolǵan joq. Áne, usı jeri Aqshagúlge ayazday battı. Biraq, sonda da ózi islegen mekemeniń hayalları ekew-úshewden bólinip kelip, biraz kúnge deyin «kóz aydın» ayttı. Aqshagúl buǵan da shúkirlik etti, biraq, onıń kútken adamları bul emes edi, ol óziniń

eki ájaǵasın, Nurjannıń inisin kútip edi, Nurjannıń kelgenine más bolıp, tórde araq iship jatatuǵın jorajoldasların kútip edi. Lekin, bulardıń bári push táme eken. Eger awılda bolǵanda el bolıp gúplep keler edi. Awılda bolǵanda bunday qayǵılı hádiyseler de júz bermes edi. Atı óshsin bulardıń elden shıǵıp ketiwine sebepker sol alasapıranlı kún. Ilayım, Ájibay brigad górinde tikke turǵay!

Ashıw menen Aqshagúldiń oyınan usınday ǵarǵıslar

ótedi de, keyin, jaǵasına túpirip:

—Ási bolsam qayttım, bendeni jarılqaw, jazalaw yaratqannıń isi! — dep ishinen sıbırlanadı.

Aqshagúl qalaǵa kelgendegi jumıs islegen jeri tek sol mekeme edi. Nurjan qamalıp ketkennen keyin de oǵan je-

ń illik berip qoydı. Esenge hámiledar bolǵannan soń dem alısqa shıqtı. Soń eki jıllıq napaqada otırdı. Sóytip júrgende Nurjan kelip, xojalıqtıń awırmanshılıǵın az

da bolsa moynınan alǵanday boldı. Biraq, Nurjandı hesh jerge jumısqa qabıllamadı. Aydawshılıq huqıqı biykar etilgennen keyin burınǵı jerine qaytıp jumıs sorap barmadı. Tazadan izlegen jerleri bunıń anketasın kóredi de:

—Qamalıp kelipseń-ǵo, — deydi kese belden. «Nege qamaldıń?» dep soramaydı da.

—Bizde jumıstıń reti joq, — dep soń bosaǵadan qay-

tarıp jiberedi.

Keyin ala aqırı eki-úsh jigit bolıp qol ushı talapqa

ótti. Birewlerdiń jayın sıbadı, gerbishin órdi, geshirin qoparıstı, qullası, qazan qaynatqanday tabıs taptı. Barabara «belim ayazladı, ızǵarda otırıppan» degendi taptı.

Q ullası, óz aldına satıp alǵan jayına kelgennen keyin, kósheniń biydáwlet jigitlerine qosılıp, soqtaǵa úyir boldı. Endi oǵan qırsıqqan menen payda joq edi. Tiri

405

adamǵa jutım kerek. Keyingi waqıtta qayaqqa qarasań erkegi

úyinde, hayalı shawıp júrgeni «Elge dástúr bolsa, kempir arqama min» degendey, bul kún usılaytıp Aqshagúldiń de basına túsken edi.

Talabında bolsań qur ı qal mayd ı ekenseń, mine,

á p-ánedey jumıslı boldı. Jáne azı-kem sawatı da ashılayın dedi. Kiris-shıǵıstı úyrendi, dos arttırdı. Bunı «sipsekeshlerdiń basshısı eken» dep mise tutpaydı emes, keńsedegilerdiń qay-qaysısı da húrmet etedi. Onıń júristurısı, ózin uslawı hámmege unaytuǵın edi.

Jumısta júrip hújjet tayarlap, ballarına napaqa, kúyewine járdem aqsha shıǵartıp aldı. Dúnya bir tiyinnan jıynaladı. Júre bergende bul da joq edi.

Kele-kele Nurjannıń bayaǵı oynap aytqan sózleri ırasqa shıǵa basladı.

—Búgin qapını esaptan shıǵar, erteń aynanı, — dep edi sonda ol. Sol aytpaqshı gúzdegi bayramnıń aldında tórtinshi qabattıń barlıq tósegi hám mebelleri awmastırıldı. Onnan shıqqan ele tap-taza shkaflar menen murın-

nıń qanınday qıp-qızıl gilemlerdi tómendegi qabattaǵılar bólisip aldı. Olardan shıqqanları Aqshagúldiń skladına kelip tústi. Bunı da bes-altı kún ótkennen keyin Saqbay taqsımladı. Aqshagúlge, Aymerekege, Jańılsınǵa, awızdaǵı qarawıllar menen járdemshi xojalıqta júrgen eki ustaǵa bólistirip berdi. Aqshagúlge jáne de basqalardan kóbirek — bir gilem, úsh metr dorojka hám eki shkaf tiyisti.

—Men bunı ala almayman, — dedi Aqshagúl kesgellem qarsı turıp. — Kúyewimniń otırıp kelgeni az emes, hayal basına sotlanıp ketkendey jaǵdayım joq.

Saqbay mırsıldap kúldi.

—Qızıqpısań, men seni sol jolǵa iytermeleymen be, mine, jergilikli profsoyuz shólkeminiń qararı bar, «esaptan shıǵarılǵan zatlar kem támiyinlengen xojalıqlarǵa bólistirilip berilsin» degen. Yaki, soyaǵınan arsınasań ba?

—Yaǵaw, kámbaǵallıqtıń nesi ayıp?

—Onda qorıqpastan ala ber.

Aqshagúl payına tiyisli zatlardı aldı. Biraq, úyine

á kelgen joq. Kóshedegi qatınlardıń gápinen qorıqtı.

406

Olar azanlı-kesh tórtew-besew bolıp jol boyında otırıp, kimniń úyine kim keldi, kim sırttan ne ákeldi, solardı erinbey gáp qılatuǵın ádeti bar. Aqshagúl shkaf penen gilem tiyelgen mashındı úyiniń aldına ákelip qantarsa:

—Bul qatın usınsha nárseni qayaqtan tawıp atır?

—Bayı súmelek ta, kórdiń be, ózi de qaqań-suqań bolıp

baratır,— degen gáplerdiń shıǵatuǵını turǵan gáp. Bir jaǵınan kúyewin de ayadı. Mıń aytqan menen erkek adam, kewline gúptiktey keliwi múmkin.

Aradan eki-úsh hápte ótip, Aqshagúl ózine tiyisli zatlardı pulladı. Bir shkaftıń pulın Nurjanǵa berip on

qalta aǵashtıń qoǵı menen eki qalta hák aldırdı. Kómek penen Íqlas úshewiniń aldına eki shiyshe samopal qoyıp, polsız turǵan jay menen gazxananı aǵashtıń maydası menen sıbattı. Bir kúnnen keyin sıbaw kewip, DSP menen pollanǵanday boldı da qaldı. Endi atalı-balalı bir jayǵa tıǵılmay bólinip jata berse boladı.

Aqshagúl qalǵan pulların «jaqsı niyet, tilek tilep tura bersin» dep arshaǵa taslaǵan edi. Tilegi qabıl eken, gúzde Arzayım imtixannan eń joqarı bahaǵa ótip, «Aksels» arqalı Amerikaǵa ketti. Aqshagúl dúnyaǵa qayta kelgendey quwandı. Ol «ómirimniń qızıq dáwranı ótti ǵoy» dep

túskinlikke túsip j úr edi. Yaq, qızıǵı aldında eken. Aqshagúldiń dáwranı endi baslanıp atır eken. «Aydıń on besi qarańǵı, on besi jaqtı» deytuǵın edi, jaqtı kúnleri endi baslanıp atır. «Áy, qudayım, bul demińe, kórsetken ziynetińe shúkir!».

Q ızın samolyotqa ushırıp kelgen Aqshagúl birese úyi bosap qalǵanday, kewli alǵaw-dalǵaw bolıp, birese eki qolınıń ornına eki qanat pitkendey quwanıshtan entigip,

á llenemirde kózi ilindi.

***

Aqshagúldiń tapqan tabısınıń bereketi jaman bolmadı. Onıń ústine puqtalıǵı payda berdi. Alǵan aylıǵına qosımsha hár toqsanda alatuǵın, yamasa bayramlarda beriletuǵın sıylıq aqshalardı ruwzıgershilikke jumsamay bólek qoyatuǵın edi. Qıyınlı qıstaw payıtları aldım-

407

nan shıǵar dep solay isledi ol. Óziniń aylıǵınıń yarımı, xojalıqqa alınatuǵın járdem pul, Quwat penen Esenniń atına kelip turǵan ayma-ay napaqa bulardıń iship-jeme- gine arqayın jetetuǵın edi. Durıs, ayırım xojalıqlarǵa jarısıp, toyıp iship, pal kekirmedi. Kórpesine qarap ayaq uzattı. Balalıq payıtlarındaǵı awıldaǵı bazar shorpalıq gósh ákeliw ushın qalaǵa baratuǵın anasınıń kelbeti kóz aldına elesledi. Ol waqıtları hár bazarda bir kilo gósh ákelip, sol turısına qazanǵa salatuǵın edi. Kesh bolǵanda úydiń ishi menen sorpa iship bir ház etedi. «Et-etke, sorpa-betke» dep mardıyıp qoyadı ataanası sonda. Al, qalǵan kúnleri jarma-jawǵan. Máshaba, qatıq qatqan kespas degendey, áytewir, el menen bir bolǵan soń hesh kim bunı ersi kórmeydi. Biraq, qalada ómir basqa edi. Ásirese, keyingi jılları eki mezgil awqat pisirmeytuǵın xojalıq shamalı. Onıń ústine qalalılar ata-babanıń ebindey ǵárejet penen aylanatuǵın awqatların bilmeydi. Gósh joq bolsa «pisiretuǵın nárse joq» dep dizesin qushaqlap otıradı da qoyadı. Aqshagúlde onday ádet joq. Ol jetim ósken, joqshılıqtı kóp kórgen. Tappasa, palawqabaqtıń qurı qabıǵınan-aq qarın toyǵanday etip qazan qaynata aladı. Onıń esesine balalarınıń tamaǵı ash bolmaydı, awısqan tiyin-tebeni bılay turadı. Azlı-kem qıyınshılıqqa shıdasa, ele jaqtılı kún aldında.

Aqshagúl usınday úmit penen jasadı, usınday jaqsı niyetti ózine joldas etti. Ol mayda-shúydege óziniń tapqanın jumsadı. Nurjannıń ákelgenin bir-eki som bolsa da giznep qoydı. «Erkek adamnıń tapqanı bereketli boladı» dep ırım etetuǵın edi ol. Qala berdi, jaydıń qurılısın dawam etiw kerek. házir balları kishkene bolǵan soń shúyirkelesip, bir-biriniń ishinen esigi shıqqan úsh bólmede otır. Erteń Quwat qız ákelse, Arzayım turmısqa shıǵatuǵın bolıp jawshı kelse, qonaqtı qayaqqa otırǵızadı, kelinge qaysı jaydı beredi. Barlıq mashqala Aqshagúldiń bir ózine túsip turǵanday, yadına túsip ketse jatıp uyqısı kelmeydi. Erkek adam degen alańǵasar, arqayın boladı. Nurjannıń párwayı pálek..

Arzayımnıń oqıwǵa ketiwi Aqshagúldiń ayaǵın jáne de shıyraqlastırdı. Qızı oyaqta jurt kóredi, el tanıydı,

408

sonda usı qaqıraday úsh bólmede otırǵızıp qoyǵan ataanasına ókpelemey me? Álbette, aytpasa da ishinen ızası keledi. Zamanǵa ayaq qosa almaǵan ata-anasınan nalıydı. Sonıń ushın ol jazǵı dem alısqa kelemen degenshe qaptalda tırnaǵı quyıwlı turǵan bes qabat jaydıń paxsasın tikey-

tiw kerek. Eń bolmasa, bıyıl aǵashın jayıp, ústine saban shıǵarıp qoysa, arjaǵı bir xop degende pitedi. házirshe, kim baslap «hop» deydi. Álbette, er adam baslaw kerek. Jay degen pirli nárse, baslansa pite beredi. Tek Nurjandı soǵan isendirip, qoltıǵınan demew kerek. Bul hayaldıń wazıypası. Erdi er etetuǵın da hayal, jer etetuǵın da hayal.

Á welequday, erdi er etiw Aqshagúldiń qolınan keledi. Gúzdiń birinshi ayı ayaqlana kele Nurjan jayǵa ayla-

nıstı. Kósheden telejka uslap gerbish ákele basladı. Soqta oynap otırǵan jigitlerdiń basın jámledi. Olarǵa eki mezgil awqat tayarlattırıp, ara-arasında tentek suwdan berip, múyeshin órip shıǵatuǵın ustanıń qasına qostı. Gerbish jaydıń bir jaqsı jeri ılaydan salǵanday, paxsa kepsin dep otırmaydı ekenseń. Gerbishi, ılayı jetip tursa,

ustası múyeshin shıǵarıp tursa demde. Aytqanıńday-aq, jeti-segiz kúnde Nurjannıń saqanaday kuwsıyıp turǵan úsh bólmesiniń qasınan jańa imarat boy tikledi. Jay endi kósheniń ana basınan kórinip turatuǵın boldı. Aqshagúl menen Nurjanǵa endi jaydıń tóbesin bastırıw uwayım edi. hár aq terek pálen som, jaydıń bárine jetiw ushın keminde otız aǵash kerek. Biraq, ayaq astınan bunıń da esabı tabıldı.

— Góne qalada kinoteatr buzılıp atır eken, aǵashların, tas gerbishlerin basındaǵılar arzan girew pullap atırǵan qusaydı,— degen xabar shıqtı.

Esheyinde umtıla bermeytuǵın Nurjan bir kúni tústen keyin ketip edi, keshke taman aǵash tiyegen telejkalı traktordıń kabinasına minip kelip tur. Pulınıń jeti-

sine bola jigirma segiz qaraǵay strapila alıptı. Atı góne jaydan shıqqan demeseń qal urǵan jeri joq. Qullası, oktabrdi ayaqlamay-aq, olardıń bes qabat imaratı boy tiklep, ústine saban hám tórt-bes telejka topıraq shıǵardı. Bıyılsha olarǵa usı jumıstıń ózi jetkilikli edi.

Á rman qaray dárpengendey shama da joq.

409

—Bizler bir-eki jigit Volgagradqa ketejaqpız, — degen xabar tawıp keldi bir kúni keshqurın Nurjan. — Batır degen jigit brigadımız boladı. Soyaqta júz gektar kartoshkası bar eken, jıynasıwǵa adam kerek qusaydı.

—Solay ma? Áytewir, Toqtash qusaǵan qatınnıń izine erip ketpeseń bolar.

—Toqtash ustalıp qalıptı deydi-ǵo.

—he?

—Alyumin, mıs áketiwge bolmaydı eken.

—Qáydem, áytewir, sizlerge zıyanı tiymey me?

—Bizlerge ne dep zıyanı tiyedi. Pul berdi, jıynap ber-

dik. Áket degenimiz joq-ǵo.

—Sonda da, endi sol bálege jaqınlamashı, kórdiń-ǵo,

óziń ólim awzınan qaldıń.

Gáptiń ırası Aqshagúl kúyewiniń azın-awlaq qárejet tawıp qaytıw ushın baratırǵanına ishinen quwandı. Birinshiden, biydáwletshilikti qoyıp kiyatır, ekinshiden bolsa, báhár shıqqan soń mına jayǵa qaytadan aynalısıwı kerek. «Bılamıqtı may keltiredi» degendey, bárine de aqsha zárúr boladı. Kelesi hápte olar túngi poezd benen jónep ketti. Aqshagúl kúyewine haq jol tilep bosaǵadan gúzetip qaldı.

Úyinde hám kúyewiniń, hám qızınıń joqlıǵı Aqshagúldiń jumısın jáne de qıyınlastırdı. Azanda ballarına

erte turıp shay berip, oqıwǵa jiberiw kerek. Keshte erterek kelip qazanǵa aylanıspasa bolmaydı. Túslikte nan menen

shay ishiwge úyrengen Aqshagúl keńsede hayallar menen birge gey kúni awqat, gey kúni puwı burqıraǵan somsa jep otırıp, ish-ishinen hújdanı qıynalıp keter edi. Lekin,

ilaj joq, dasturxan ortalıqtiki. Óziniń payın jemey ballarına aparıp keliwge úlgere almaydı. Aqırı, ishinen qınjıladı da qoyadı.

Aqshagúldiń jumısqa kirgenine bir aydan keyin bir jıl tolatuǵın edi.

— Aqsha, bir jıllıq dem alısıńdı alasań ba? — dedi bir kúni Saqbay bunı dálizde ushıratıp qalıp.

—Qáydem?

—Úyińde qıyınlı-qıstaw jumısın joq pa edi?

—Yaq.

410