Muratbay Nızanov Tańlamalı shıǵarmaları

—Jaman emes ǵoy, qudayım kempirlikke jetkersin. Sonda da hár nárseniń waqtı-sáti bar. Jasıńnıń ushına shıǵıp otırǵan joqsań. Úlgereseń kempir dewge!

Nurjan úndemey qaldı. «Kewline tiyip aldım-aw» dep qolaysızlandı Aqshagúl.

—Al, ayt, qanday jumıs? Aylıǵı neshe som?

—Aylıǵı tapqanıńa qarap.

—Ne tabasań?

—Altın, gúmis.

—Ne?! Adamlar tamaǵın zorǵa tawıp júrgende altın gú-

misti qayaqtan tabasań? Ya Ústúrtke jer burawlawǵa barasań ba?

Nurjan mıyıǵınan kúldi.

—Bul nárse keshe Toqtashtıń úyinde otırǵanda payda boldı. Oy-buw, Toqtashıń bala, erkek adamına bergisiz-ǵo. On altı qalta Astananıń unın ákelipti. Otız baklashka spirt. Jáne bir qamtım teńgesi bar. Bular ele bizlerge kórsetkeni. Kórsetpegeni qansha ekenin quday bilsin.

—Baklashkisinen ishken shıǵarsız?

—Bir baklashkanıń yarımın zorǵa tawıstıq. Kózimizshe

soqtı. Disvodasın-ám soyaqtan ákelgen. Yaman kúshli eken-ǵo, spirti. Bizler Jańabay ekewmiz tamdı jaǵalap qayttıq,

áytewir. Keyin aqshasın tawıp berseńiz bir baklashkadan spirt berip jiberemen dep otır edi, qaytarsın spirt kimniń spirti, qara basımız zorǵa keldik.

—Sóytip, altın-gúmisti ne dedi?

—Altın-gúmis demekshi, endi sonday zat aparaman dedi

Toxtash. Keshegide bir KAMAZ geshiri bılıǵıp ketken. Ele de jańaǵıday, onlaǵan kilo alyumin, mıs, qalayı temirler

á ketken eken, sol abırayımdı jawdı dep otır. Sonda bir adam menen jolıǵıp kelipti. Baradı da bir qoldan tapsıradı, bir qoldan aqshasın aladı.

—Poezdǵa temir saldıra ma eken?

—Ne menen aparatuǵının bilmeymen. «Oyaǵı meniń

jumısım» dedi-ǵo.

—Sonda sizler altın-gúmisti qayaqtan tabasız?

—Altın-gúmis emes-aw, men mázi asırıp aytıp atırman.

Jańaǵıday, alyumin ıdıs, sım, mıs quman, mıs truba, soǵan usaǵan gór-jer.

371

—Sol «gór-jerdiń» tabılıwı ańsat dep otırsań ba?

—Musor taslaǵan jerlerde kóp deydi-ǵo. Awıllardı

aralasań-ám tabılatuǵın qusaydı.

—Qaydam, men bir aylıqlı jumıs taptı ma eken dep quwanıp ketsem... — Aqshagúl salqın keyip bildirdi. Bul, onı quwandıraman dep asıǵıp kútip otırǵan Nurjanǵa bir túrli tásir etti.

—Usı zamanda aylıqlı jumısqa umtılıp atırǵan adam bar ma? — dedi kewlin jubatqısı kelip. — hámme bizneske

umtılıp atır.

—Sonda musor tintiw-ám biznes pe?

—Bizlerdey kámbaǵallarǵa awısqan biznes sol-dá ... Bir

musor tintiw emes ǵoy, biraq. Awıllardan jıynaymız, el aralaymız. Bayaǵıda muzeyge zat jıynaǵanlar-ám úseytip, el aralap tapqan deytuǵın edi-ǵo, muǵallim.

— Onıń jóni basqa ...

Lekin, bunıń jóniniń qanday ekenin Aqshagúldiń ózi de túsine bermeytuǵın edi. Bizneske de ol isenbey keldi.

Q ıyalına bunıń bári aldamshı, waqıtsha nársedey kórindi. Búgingi bulqıtıp pul sawıp júrgen biznesmenlerdi erteń bir kún qara nanǵa tańılıp qalatuǵınday kóz aldına elesleter edi. Yaq, kerisinshe olar alǵa ilgerilep baratır.

Ásirese, awıldaǵı Sapar fermer bolıptı. húkimetten qarızǵa pul alıp, jigirma sıyır satıp alıptı degendi esitkende júregi súw ete qaldı. Balalıqtan onı jek kórse de qattı ayadı ishinen. Sóytken Sapardıń malları júzden asıptı. Xojalıǵında úsh mashını bar. Jaqınnan beri

«menshikke avtobus alıptı, Tashkent-Nókiske qatnatıp qoyıptı» degendi esitip atır. Áne, bunı biznes dese boladı.

Nurjan bolsa birewge temir-tersek jıynap berip, qolınan shıqqanın alatuǵın bolǵanǵa más bolıp, «biznes» ke óttim dep otır. Shaqqan bolmasa, kisiniń bir ıqlımnan ekinshi ıqlımǵa ótiwi qıyın eken-dá! Erterek umtılmadıń ba — kósh izinde qala bereseń. Ne de bolsa buǵan da shúkir! Jetisip keter. Aydıń on besi qarańǵı bolsa, on besi jaqtı degen.

Q ullası, Aqshagúldiń kewli alǵaw-dalǵaw edi. Bir jaǵınan Saqbaydıń qarawına jumısqa kirgenine arsındı.

Arsınǵannan beter bir kún bolmasa bir kún Saqbaydıń

372

qaqpanına túsip qalatuǵınday sezine berdi ózin. Usını oylaǵanda tula boyına qaltıratpa tiygendey boladı. Bar-

may qoyaǵoysa ma eken, Yaǵaw, nege barmaydı? Jas bala emes

ǵoy, asıla ketetuǵın. Aqıl toqtatqan adam. Onıń ústine bunıń da janı bar emes pe? Erkin kisige berip qoya bermes!

Mańlayına urar-aw, bala-shaǵası ashtan ólse de!

Ol buǵan jubanısh tabadı, lekin, Nurjannıń táǵdirin oylaǵanda aldı tuyıq kóshege kirip qalǵanday. On eki múshesi pútin dırday azamattıń, sóziniń aldı-artın bilmeytuǵın eki esli hayaldıń qolına qarap qalǵanın aytpaysań ba? Nege onday boldı? Bunıń er jigitlik namısı qayda? Ne ushın hámme nársege kómpis bolıp baratır? Toqtashqa temir-tersek jıynap beriwge arsınıw bılay tursın, Jańabay, Íqlas, Kómeklerden kóbirek jıynawǵa hallaslap otırǵanın aytpaysań ba? Tap, jas balanı kampit berip aldastırǵanday.

Awıldan shıǵıp ketpegende Nurjan sirá bunday islerge qol urar ma edi? Bárine Ájibay brigad sebepshi. Ájibay jetti bulardıń basına. Esine túskende ishi ǵıj-ǵıj qay-

nap turadı da, toy-merekede kórse qos qollap sálemleskenin bilmey qaladı. Qádimgi musılmanshılıq. Jası úlken-

di sıylaw kerek. Ózi de tas gereń bolǵan. Adam tanıwı da

ǵarq emes. Qolın kózine kólegeylep:

— Qay balasań? — dep turadı.

Sonnan keyin bular hámmesin umıtıp jiberedi. Bolmasa, pay waqtında qutırdı-aw! Baslıqtıń gápin óre bastırmaytuǵın edi.

—Qaypan jerdi nege ekinshi suwdan keyin shúdigarlamadıń! — dedi baslıq bir saparı oǵan.

—Onı úsh kúnnen keyin shúdigarlaymız, — dedi Ájibay brigad.

—Úsh kúnge deyin tóńkerilgen kesek boladı, — dedi

baslıq.

—Áy, inim usı paxtanı men egip, kele qılıp júrgende,

sen putıńa shappatlap júrgen bala ediń, bildiń be?

Shúdigarlayman ba, shúdigarlamayman ba — bunı ózim bilemen. Gúzde sol jerden 32 centner paxtańdı ólshep ala bersesh! — dedi nıqırtıp.

373

Baslıq qıp-qızıl bolıp ketti. Atızdaǵı hayallardan uyaldı. Dım úndemey mashınına mindi de, qapısın tars ettirip jawıp aydap ketti. Brigad gúláńgir qorazday mardıyıp turdı atızdıń basında. Bunı óz kózi menen kórgen adamlardıń demleri ishine túsip ketti. Qaytıp birewi bunıń betine keler me, sirá!

Á jibay, biraq, qansha ozbır bolsa da, Nurjanǵa úndemeytuǵın edi. Sebebi, Nurjan óz isine puqta. Qarshadayınan aralasqan soń traktordıń bul bilmeytuǵın uńqılshuńqılı joq. Egiste de Nurjan tap salıp beredi. Eki júz-úsh júz metrlik atızdı ana basınan mına basına deyin qalay dúp-dúziw shıǵaratuǵınına hayran qalasań. Tap, shıjım tartıp, sonıń ústinen júrip shıqqanday.

Terimde de sol awhal. Basqa XVSshiler bes aylanǵanda bunkeri tolmaydı. Bul eki aylanıp kelse boldı, telejkaǵa awdarıp atırǵanın kóreseń. Paxta mashınnıń izinen terimshiler túsedi. Sondayda talasıp atırǵanı.

—háy, tabelshik qáynim. Meniń jalımdı awmastırıp ber. Bárha Nurjan terip ketken qarıqqa men túse beremen be? Onıń izinen eshki jibergende bir xana tawıp jey almaydı.

Írasında da, Nurjan shalasız teretuǵın edi. Sonıń ushın da onıń bunkeri eki aylanıp kelgende toladı. Basqalarda da usınday traktor. Lekin, nátiyje basqa.

Bir saparı rayonda mashina terimi kesh baslanıp qaldı. Rayon basshısınıń jan iynine ot túsip atırǵan.

—Ájibay aǵa, mashina terimin siziń brigadadan baslaymız, — dedi ol. Xojalıq boyınsha mashinalardı jıynap bir jerge salamız. Sonda eń birinshi taza tergen hám birinshi bunker toltırǵan traktorshıǵa «Ural» motociklin beremiz.

Sol kúni terim bayramǵa usap ketti. Atızdıń shetine biyik etip bayraq qıstırıp qoydı. Baslıq atızdıń ba-

sına úlken shúlen qazan asıp, qashar soydı. Somavar qaynap turdı. Rayonnıń birinshi basshısı basında turǵan soń, basqalarǵa ne sóz bar. Atızdıń bası jaynaǵan devit boldı. RayPOnıń baslıǵı úlken bir «Zil» mashinaǵa tiyep «Ural» dı atızdıń basına ákelip qoydı. Dóńgelegi jer baspasın

dep tómenge túsirgen joq.

374

Atızǵa on altı mashın birden tústi. Sol kúni terimshilerdi de qasındaǵı atızǵa saldı. hámmege túslik awqat basında beriletuǵın boldı. Aqshagúldiń eki kózi paxta mashinalarda edi. «Qudayım, abıray bergeyseń-dá!». Birinshi qarıqtı shıqpay atırıp-aq, bir traktor buzıldı.

Rayon basshısınıń ashıwı murnınıń ushına shıqqan bolıwı kerek.

—Qayaqqa qarap júrseń?! Jazı menen ne pitirdiń?! — dep baslıqqa kiyligip baqırıp atırǵanı terimshilerdiń qulaǵına ap-anıq esitilip turdı. Ájibay brigadqa biraq,

úndegen joq. Soǵan qaraǵanda basqa awıldan kelgen traktor bolıwı kerek. Paxta mashınlar eki aylanıp kelemen degenshe tórtewi atızdıń ortasında turıp qaldı. Mine, mashinalar ekinshi ret aylanıp keldi. Ádettegidey, Nurjannıń mashinası qańtarıwlı turǵan telejkaǵa qaray júrdi.

—Bul kim degen traktorshı?— dep soradı aqsaqal.

—Nurniyazdıń balası,— dedi Ájibay brigad shırp etip.

—Atı Nurjan!

—Atasına raxmet! Rawaj, túsir motociklińdi jerge! RayPOnıń baslıǵı motocikldi túsirdi. Ájibay bri-

gad bala jiberip, hámme paxta mashınlardıń iyelerin jıynattı. Kishigirim májilis boldı.

Rayon basshısı motocikldi saltanat penen Nurjanǵa tapsırdı.

—Aqshasın sen tóleyseń! — dedi baslıqqa. Aqshagúl bulardıń hámmesin óz qulaǵı menen esitti, óz kózi menen kórdi.

Kelesi jılı Nurjan rayonlıq keńeske deputat bolıp saylandı.

Sol-sol eken, Nurjannıń asıǵı alshı bolıp kele berdi. Deputat bolǵan jılı bayraqqa «Moskvich» aldı. Báhárde

«Ural» dı satıp, inisin úylendirdi. Qullası, awılda on tórt jıl gúrlegen traktorshı boldı. Respublikaǵa deputat bolǵan jılları galstuk taǵıp, shoshtıyıp jıynalıslarǵa kelip keter edi.

Keyinirek rayonnıń birinshi basshısı basqa jaqqa

ózgerdi. Baslıq ta ketti. Qullası, Nurjannıń qádirin biletuǵın awıldaǵı Ájibay brigadtan basqa hesh kim

375

qalmadı. Lekin, ol da úlkenler qollap turǵan soń bunı xoshametleydi eken. Olar ózgergennen keyin jiyi-jiyi Nurjanǵa doq uratuǵın ádetti shıǵardı.

— Gárdiye ber me bala, sen bolmaǵan menen húkimet qulap qalmaydı, — dep kiyligetuǵın edi hesh jerde heshteńe joq.

Nurjan úndemeydi. Ákesindey adamǵa ne desin. Lekin, kúnlerdiń kúninde jipá-jeksiz azap beretuǵın edi.

—Usı talaptı qoyaǵoyǵanımda ne qılar edi?— dep úyge kelip sırnıqqan waqıtları boldı.

—Qoyǵanda ne isleyseń? — dep oǵan táselle beredi

Aqshagúl. — Jası úlken adam baqıradı, shaqıradı. Bári bir usı awıldıń kúnine jarap otırǵan sen-ǵo. Taslap ketseń xızmetińdi minlet etken bolasań.

Írasında da, qısı-jazı buǵan tınım joq. Gúzde paxta teredi. Qısta awıldaǵı xojalıqlarǵa Básherden jıńǵıl tasıydı. Yanvardıń jarısı awıwdan «Úsh tam»nan qıy

ákeledi. Basqa traktorlardıń ya telejkası, ya traktorınıń barabanı ketip atırǵan. Barabanı bekkem tek usınıki.

Tógin tógip bolsa Altayǵa otırıp, buldozer aydaydı, jer tegisleydi, shel shabadı. Soń súrim, tırma-mala qullası, jıl on eki ayda buǵan tınım joq. Sóytken soń minlet qılǵısı keledi-dá! Ájibay brigad sonı bilip, aldı bu-

rın kókiregin basıp qoyayın dey me, qayımın tawıp buǵan baqırǵısı keledi de turadı.

Bir kúni túnde baraxashılar tań aldında áynekti qaqtı.

Onda Nurjan ǵórek teretuǵın mashinasın tuwarıp, paxta jegizip atırǵanına jańa eki kún bolıp edi.

—Nurjan aǵanı miliciya áketip qaldı, — dedi paxta jegizip atırǵan kómekshi ballar.

—he, nege? — Aqshagúl shorshıp tústi.

—Brigad penen tóbelesip qaldı. Soń ol miliciya shaqı-

rıp, aydatıp jiberdi.

Aqshagúl hawlıǵıp barıp enesin oyattı. Úydiń ishi bir zamanda ala-topalań boldı da qaldı. Nurjannıń inisi

«Moskvich»ti xodladı. Barsa, Nurjandı kórsetpeydi. Ájibay brigad náwbetshi milicionerdiń aldında otır.

376

— Al-ha, Nurjan, sennen sheber adam joq, degenge kóziniń eti ósip ketken bunıń! Asıqpay tur, ele túrmeniń tórinde shiritemen!

Á jibay bularǵa esittirip ayttı bunıń bárin.

—Brigad qurdas, meniń balam ne qıldı saǵan?— dedi Nurjannıń anası dawısı dirildep.

—Ne qılıwın kútip ediń?

—haw, hesh nárse!

—Mine, balańnıń óneri! — brigadtıń shep jaq shekesi

kógerip ketken eken.

—Balańız qamaladı, — dedi náwbetshi milicioner.

—Basshıǵa qol kótergeni ushın qamaq jazası tayın. Miy-

net qaharmanın sabaǵanı ushın bálkim qosımsha jaza da alatuǵın shıǵar. Onı sudta kóresiz.

Nurjannıń anası qansha jalınıp-jalbarǵanı menen

Á jibay brigad shashtınan túspedi. Náwbetshi milicioner bolsa Nurjandı kórsetpedi, bir awız tillestirmedi de.

Aqırı, bular qızarıp kún shıǵıp kiyatırǵanda úyge qayttı. Keyin bilse waqıya bılay bolǵan eken ...

Tańǵı saat úshte ǵórek mashın bir telejka ǵórekti jep bolǵan. Lekin, telejkanı punktke aparatuǵın Qarjawbay kelmepti. Ol Ájibay brigadtıń hayalınıń jiyeni edi.

— Paxtanı sen aparıp qaytasań, — dedi Ájibay Nurjan-

ǵa.

—Qarjawbay qayda?

—Ne jumısıń bar qayaqta ekeni menen! Adamlardı túwel-

leytuǵın, ruqsat beretuǵın men. Tús qáne, telejkadan.

Nurjan baraxa aydaǵan eki bala menen telejkada paxta basqılap tur edi.

—Qarjawbaydıń ózi aparsın, — dedi de Nurjan basqılawın dawam ete berdi.

—Ne dediń?!

Nurjan úndemedi.

— Kózińniń eti ósken eken, atańa nálettiń balası!

—Atama til tiygizbe! — dedi Nurjan artına burılıp

qarap.

—Newe?! Sen ele maǵan gáp qaytaratuǵın boldıń ba? Duz iship, duzlıǵına túpirgen, jetimek!

377

Ol usını ayttı da, atız shetindegi qaq keseklerdi alıp, Nurjanǵa zıńǵıta basladı. Eki bala sekirip túsip ketti. Nurjan tas boranǵa tap bolǵanday, jaynaǵan kesektiń astında qaldı. Ájibay brigad keseklegeni menen de turmay, hár ılaqtırǵan sayın «wa, jetimek», «sen

qusaǵandı atań menen ákeńniń izinen jiberemen!», «ha, atańa nálettiń tuwǵanı», «ákeńniń awzınıń sılawmay jaqqanı» dep ústi-ústine sóger edi. Nurjan tek eki betin kólegeyley berdi. Dırday kesekler gá jawırınına,

gá bilegine, gá shıǵanaǵına shaq-shaq tiyer edi. Aqırı, jan ashıwı, shetenli telejkanıń ústinen jerge sekirdi.

Úsh metr jerden sekiriwdiń ózi bola ma, Nurjan birden ornınan tura almadı. Shep ayaǵı sızlap awırdı. Usı waqıtları telejkanı aylanıp kelgen Ájibay Nurjannıń art betinen bir tepti. Nurjan jer qawıp jıǵıldı. Endi onıń shıdamı tawsıldı. Sıylasıq degen usınday-aq bolar. Ol eki qolın tayanıp túrgeldi de, pát penen kerilip, brigadtıń shep jaq shekesine bir mush urdı. Ájibay brigad

úyiwli qoqtıń ústine barıp jalp ete qaldı. Nurjan izinen barıp urmadı.

Á jibay ústi-basın qaǵıp turdı da:

—Asıqpay tur bala, kóresini endi mennen kóreseń!

—dep atqa minip, arqa tárepke qaray uzın-quyın shawıp ketti.

Nurjan ózine kele almay bir zaman otırdı. Ne islep

qoydı? Bunıń keyni ne bolar eken? Miynet qaharmanına qol kóterdi. Ájibayǵa awıl adamları túwe baslıq

ta batırıp gáp ayta almayd ı. Tazadan kelgen rayon basshısı bolsa, tuw anadaydan mashınınan túsip qos qollap sálemlesedi. Nurjannıń kerek deseń atın da bilmeydi. Sonda bunıń sózin kim sóyleydi? Lekin, qol kótermegende ne islew kerek? Tayaq ótip baratır. Tayaqtan beter sózin aytsa, eki awız gáptiń birinde «jetimek». Ne,

á kesi ólmegen adam bar ma? Qudayǵa shúkir, balasınıń aldı on jetige shıqqanda óldi, kelin túsirip óldi.

Q alǵan jaǵında mine, aldında anası bar. Izinde inisi

bar. Sonday adam jetim bola ma eken? Bul bir adamdı muqatıwdıń, bassınıwdıń jolı-dá! húkimet bar shıǵar,

378

soraytuǵın shıǵar bunnan-dá! Aytadı sonda, tilin baylap taslamasa!

Degen menen, paxtanı tapsırmay qaldırıwǵa bolmaydı. Onda barlıq ayıp buǵan shógedi. Paxta terim kompaniyasına qarsı shıqqan boladı. Siyasatqa burıp jiberedi bular.

Onnan keyin isińniń atı joq.

Kómekshi ballar ya Nurjanǵa táselle bererin, ya dım

úndemey jataq jerge keterin bilmey, hayran bolıp sheldiń basında otırıp edi.

—Shelekte suw bar ma? — dedi Nurjan olarǵa.

—Bar, aǵa, — dep ballar ushıp túrgeldi.

—Quyıp jiberiń, bet-qolımdı juwıp alayın.

Nurjan yarım shelek suw menen beti-qolın, moyınların juwdı. Ústi-basın qaqtı. Boldıq kesektiń shańı ústine sińip qalǵan eken, zorǵa ketirgen boldı.

— Men házir úyge barıp, pricepti alıp kelemen, — dedi Nurjan ballarǵa. — Sizler ketpey turıń, telejkanı tirkesip jiberesiz.

Traktordıń artındaǵı «P» háribine uqsap ketetuǵın pricep ǵórek shaynaytuǵın mexanizmdi qosqan waqıtta alıp taslanatuǵın edi. Bunısız hesh nárse isley almaysań. Traktordıń keyninde eki dóńgelekten basqa nárse qalmaydı. Bılayınsha qarasań ábeshiy, julǵan tawıqtay bolıp turadı. Qarjawbaydıń traktorı atızdıń shetinde

tayar tur. Lekin, ol kisiniń traktorın aydaǵısı kelmedi.

«Kisi kiyimi kirshil» degen. Nurjan pricepti állenemirde ulı-pısıldı bolıp alıp keldi. Soń onı traktorǵa qatırdı. Baraxanı jazdırdı. Endi telejkanı tirkemekshi bolıp, bástirip atır edi, atız shetine tóbesi qızıl-jasıl bolıp janıp, bir jeńil mashina toqtadı. Ishinen eki milicioner hám Ájibay tústi.

—Áne, qaharman! — dedi Ájibay brigad bunı kórsetip.

—Miynet qaharmanına qol kóteretuǵın qaharman

ba? — dedi milicionerlerdiń biri.

— Awa. Judırıq qaharmanı bul!

Solay etip, traktor turǵan jerinde qaldı. Eki milicioner bunı ortaǵa alıp qalaǵa alıp ketti. Ájibay brigad mashınnıń aldına minip barǵansha bulqıp bardı. Ol endi haqıyqıy jeńimpaz edi. Erteńine Nurjannıń anası Baǵda

379

kempir, bólim baslıǵı, awıldıń jas úlkeni Nurlıbay

óndiristi izlep ketti. Óndiris demekshi, ol otızınshı jılları birinshi kolxozda agronom bolıp islegen, usı qaraǵan elatta onı sıylamaytuǵın adam joq.

— Sen paxtańnan qalma, — dedi enesi Aqshagúlge. — Jáne brigad qurdas bular úyiniń ishi menen «dizirtir» dep júrer.

Ájibay brigad jek kórgen adamın «dizertir» dep ataǵandı unatatuǵın edi. Sóytse janı jay tabadı, dushpanın jeńgendey ház etedi. Baǵda kempir oqımaǵan bolsa da, sol sózdiń jaman ekenin biledi.

Sol kúni ol baslıqtı, Nurlıbay óndiristi alıp Ájibayǵa bardı.

— Yaq, — depti ol. — Qırq tórtinshi jılı frontqa barıp, eki j ıl urısta júrgende júzime daq túsirmey keldim. Endi kelip-kelip, ózimniń traktorshımnan tayaq jeymen be? Keshirmeymen!

Sol jatıstan Nurjan qamaqta úsh kún jattı. Ájibay brigad keshirim bermedi, arzasın qaytıp almadı. Awılda, sol qaraǵan elatta onnan keshirim sorap barmaǵan abıraylı adam qalǵan joq.

—Meyli, keshirim beremen, — depti eń sońında. —Bi- raq, awıldan kóship ketsin. Bir hápte ishinde kóshemen dep tilxat bersin.

—Ol qalay boladı? Elden kóshiriw degen jan qońsısına qıyanet qılsa, yamasa, kisige qaray almastay júzi qarashılıq islese, sondayda bolatuǵın edi. Bul ne dep kóshedi?

—Ne dep kóshpeydi! Meni sabap, jáne ústimnen kúlip júre me awılda?

—Kúlmeydi! Kúlip aqmaq pa?

—Aqmaq bolmaǵanda ákesinen úlken adamǵa qol kótere

me? Men bunıń ákesinen toǵız ay úlkenmen. Jáne brigad atım bar, eldiń jası úlkenimen.

—Jası úlkeni bolsań keń bol, keshirim ber. «Úlken— kópir, kishkene—kápir» degen. Bul kápir-aq bolsın.

—Júdá janıńız ashıy qaldı-ǵo.

—Ashımaǵanda qáytemiz. El bolıp otırıp, shappattay

balanı kóshirip jiberip, qalay jurt betine qaraymız.

380