Сурет 6.2. Топырақты бөгеттің кері сүзгілерін таңдау графиктері:

а – жер бетіне шықпайтын сүзгілік ағында; б – жер бетіне шығатын сүзгілік ағында; в – көлбеу сүзгілік ағын болғанда; г – байланысқан топырақпен контактіде қабаттасқанда.

1 – рұқсат етілген сипаттамалар аймағы; 2 – рұқсат етілмеген сипаттамалар аймағы; 3 – бөлшектері тапталған материалдар үшін; 4 – бөлшектері бұрышты материалдар үшін.

Егер және -нің кейбір мәндеріне жауап беретін нүкте сәйкес қисықтан төмен орналасса, онда сүзгі материалдары жарамды болып табылады. Мұнан басқа сүзгінің бірінші қабатының сүзілу коэффициенті қорғалатын топырақтың сүзілу коэффициентінен кемінде 4 есе артық болуы керек. Бұл жағдай болғанда орындалады.

Бөлшектерінің орташа диаметрі d₅₀=0.15-0.7 мм негізгі құм бөгеттердің сүзілу ағыны бар учаскелерде сүзгінің бірінші қабатының құрамын сүзгі қуыстарына топырақ бөлшектерінің түйісіп кіру немесе кептелуін болдырмау жағдайына байланысты график немесе мына формула бойынша іріктейді:

; (6.9.)

мұнда, 2 ;

Қорғалатын топырақ пен сүзгінің түйісуін бойлай қозғалған сүзілу ағынында топырақтың түйісіп шайылуын болдырмауға болады, егер және - ге сәйкес координата нүктелері қисықтан төмен орналасса немесе мына шарт орындалса:

Д₅₀ d₅₀ [8+5,2 (η_Ф /η_r –0,5)]; (6.10.)

мұнда 0,5 (η_Ф /η_r 5)

Сазды топырақты бөгеттер немесе негіздері сазды бөгеттер үшін сүзгінің бірінші қабатының құрамын сазды топырақтың ірі түйіршікті байланыссыз топырақпен түйіскен жерінде қабыршақтанып кептелуді болдырмау жағдайына байланысты іріктейді. Егер сәйкес нүкте рұқсат етілген сипаттамалар облысында орналасса, арын градиенті ағыссыз сүзілу ағынында , ал ағысты да болса, сүзгі материалы жарамды болып саналады. Уақытша ғимараттар үшін салынған III және IV класты бөгеттер үшін сазды топырақтардың сүзгі қуыстарында, оның беріктілігіне әсер етпейтіндей тереңдікке дейін (сүзгі қуысының жарты диаметріне) кептелсе, оған рұқсат етіледі.

Көп қабатты сүзгінің екінші және келесі қабаттарының түйіршікті құрамын сол гарфикалық байланыстармен (сурет 2.18 а,б,в) және формулалармен (2.45 және 2.46) іріктейді. d_i және D_i арқылы сүзгінің алдыңғы және келесі қабаттарының түйіршік өлшемдері белгіленеді.

Негізімен кемінде 90⁰ бұрыш құратын сүзгінің барлық қабаттары үшін (мысалы, еңкіш және аралас кәріздерде, ядролы тасты-топырақта бөгеттерде), шарты орындалуы тиіс. Бұл жағдайда түйіскен жерде шайылу болмайды. Егер сүзгі қабаты негізіне 90⁰ аз еңкіш болса (мысалы, керізді банкетте және экранды бөгеттерде), сүзгінің әрбір алдыңғы қабатының келесі қабатқа шашылмауын тексеруді мына формуламен жүргізеді:

; (6.11.)

мұнда, -тің келесі қабатқа байланыстылығы (сурет 2.18г) бойынша анықталатын топырақтың қуыстылығын ескеретін коэффициент.

Кері сүзгі қабаттарының қалыңдығын жұмысты жүргізуді және техника-экономикалық есептерді ескере отыра белгілейді. Сүзілу жағдайлары бойынша әрбір қабаттың қалыңдығы 5D₈₅ – тен кем емес, бірақ 0.2 м-ден аз болмауы керек.