2. Тісті коникалық берілістер шақтамалары және олардың белгіленуі.

№ 21 емтихан билеті

21, 1. Беттердің орналасуының ауытқулары, өстердің қиылысудан ауытқуы.

Беткей ауытқуы деп белгілі пішінінің (белгілі пішін) номинальды беткей пішінінен (номинальдй пішін) ауытқуын түсінеді. Беткейдің кедір-бұдырлығы пішінннің ауытқуына кірмейді, толқындылық ауытқуына кіреді. Негізделген жағдайларда беткейдің кедір-бұдырлығын қосып, пішіннің ауытқуын қалыптау жіберіледі, ал толқындылық бөлек қалыптанады (немес пішін ауытқуының бір бөлігін толқындылықты қоспай қалыптайды).

Пішіннің ауытқуын қалыптау және сандық бағалау және беткейдің орналасу негізіне жақын жатқан түзу, беткей және пішін принциптері жатады. Жақын жатқан түзу–бұл белгілі пішінмен жанасқан және бөлшек материалынан белгілі пішіннің алыс нүктесінің қалыпты участкесі ең аз мәнінің ауытқуымен орандасқан түзу (1,а-сурет). Жақын жатқан шеңбер–бұл айналудың сыртқы беткейінің белгілі пішіннің жан-жағында көрсетілген ең үлкен шеңбері (1,б-сурет) немесе айналудың ішкі беткейінің белгілі пішініне кіретін ең үлкен шеңбер (1,в-сурет). Жақын жатқан жазықтық –бұл белгілі беткеймен жанасатын және бөлшектің материалы белгілі беткейдің ең алыс нүктесінің қалыпты участкесі ең аз мәнінің ауытқуымен орналасатын жазықтық. Жақын жатқан цилиндр – бұл белгілі ішкі беткейге кіретін ең аз диаметрдің цилиндрі.

Жақын жатқан беткей және пішіндер нөлдік саңылаумен қондыру кезіндегі бөлшектің түйісу жағдайымен сәйкес келеді. Жақын жатқан беткеймен өлшеу кезінде бақылау плиталарының, интерференциялық шынылар, қисық және тексеру сызғыштарының, калибрлер, бақылау құрал біліктерінің жұмыстық беткейлері алынады. Пішіннің сандық ауытқуы белгілі беткейден (пішіннің) соңғы нормаль арасынжағы ең үлкен арақашықтықпен Δ бағаланады.

Өстердің бір бірімен қиылысуынан ауытқуы-нақты қиылысқан осьтер арасындағы ең кіші арақашықтық

2. Цилиндрлік бұрамдық берілістер шақтамалары және олардың белгіленуі.

№ 22 емтихан билеті

№ 22 .1. Беттердің пішімдері мен орналасуыный қосынды ауытқулары, түп беттік соғу.

2. Конустық біріктірулердің шақтама және қондыру жүйесі.

Конус ( ішкі, сыртқы ) үлкен негізгі диаметрімен D₁ кіші негіз диаметрімен d_{1 ,} конус бұрышымен α , еңкіш бұрышымен d/2, конус ұзындығымен L сипатталады . Еңкіш бұрышы d/2 D, d және L өлшемдерімен мына қатынаспен

(9.1)

где - конустылық; - еңкіштік

D,d, α және L өлшемдері арасындағы өзара байланыс шақтаманы белгілеумен есептеледі. Конустың номиналды өлшемі берілетін конустық кен көлденең қимасының жазықтығы негізгі жазықтық деп аталады . Негізгі жазықтықтың өстік орналасуын анықтауға арналған жазықтық базалық жазықтық деп аталады . Конустың негізгі және базалық жазықтықтарының арыасындағы өстік арақашықтық конустың база арақашықтығы деп аталады.

Конус диаметрі шақтамасын мөлшерлендірудің екі әдісі бекітілген . Бірінші әдісі бойынша конустың кез-келген кесе-көлденең қимасында бірдей және шақты конустың жазықтығының барлық нүктелері екі шекті конустың арасында орналасуын анықтайтын диаметр Т_Д шақтамасын бекітеді . Т_Д шақтамасы егер оның ауытқуын аз шақтамамен шектемейтін болса, конус бұрышының ауытқуын және конус пошымының ауытқуын шектейді. Екінші әдіс бойынша тек берілген конус қимасында Т_ДS шақтамасын бекітеді. Бұл шақтама конустың бұрыш ауытқуын және пошымын шектемейді. FT пошымының шақтамасы конустың кесе-көлденең қимасының дөңгелену және оның түзілуінің тік сызықтығының шақтамаларының суммасы болып табылады.

Саңылаумен, керілмемен және өтпелі қондырулар бекітілген. Жанаспалы конустарының өзара остік орналасуын орнықтыру тәсілі бойынша қондыруды конустардың конуструктивті элементтерін қозғау жолымен орнықтырумен қондыру (базалық жазықтық); конустарды берілген остік қозғау бойынша орнықтырумен қондыру және престеудің берілгне күші брйынша орнықтырумен қондыру кермелі қондыру деп бөледі. Қондырудың бірінші екі түрін бірдей квомететтің жанаспалы конустарының шақтама өрістерімен тесік жүйесінде дайындау қажет. Қозғалмалы қондырулар жанаспалы тетіктер арасындағы саңлауларды реттеуге қажетті түйіндерде қолданады (мысалы, жылжудың конустық ішпектік мойынтірегімен станоктың бұрамасұқпаның конустық мойынын қосуда). Қозғалмалы қосылыстарға герметикалық қамтамасыз ететін және жай қалыпта бір кеңістікте екіншісін ажырататын , сонымен қатар қосылыс тетіктерін өзара қозғалтудағы (мысалы,арматуралық крандар) қосылыстар жатады.

Қозғалмайтын конустық қосылысты бұрылыу моментін беру кезінде қажет қатысты кермені туғызатын остік күшті қосу жолымен алуға болады (мысалы, станоктың бұрмасұқпасының кескіш аспабының конустарын қосу).Остік күштің әсерінен тетіктің өздігінен орталықтануы жүреді(жанаспалы тетік остері сәйкес келеді). Конустың қосылыс цилиндірлік қосылыстармен салыстрғанда оңай шашуды қамтамасыз етеді, жұмыс істеу процесінде кермені реттеуге мүмкіндік береді.

Әр түрлі қондыруларды алу үшін келесі негізгі ауытқулар бекетілген;d,e,f,j,I,K,m,n,p,r,s,t,u,x,z сыртқа көшу үшін және H,J,B,N,-ішкі конус үшін. Бұл негізгі ауытқулар 4-12м квалитеттермен сәйкес шақтама өрісін түзеді.

№ 23 емтихан билеті