10)Басқарушылық шешімдерінің мазмұны және түрлері.
Жоспар:
Әзірлеу және қабылдау шешімдері.
Басқарушылық шешімдер түрлері.
Шешім қабылдау процесі.
Ақпараттың басқару шешімдерін қабыладау рөлі. Классификациясы, ақпараттық ағындар.
Ұйымдастыру және шешімдердің орындалуын бақылау.
10.1
Бірінші оларға мыналар жатады деп аталатын бағдарламаланған басқарушылық шешімдер. Олар іске асыру нәтижесі белгілі ретпен қадамдар немесе іс-әрекеттер, олар қабылданады шешу арқылы күрделі математикалық теңдеулер. Әдетте, ықтимал баламаларды саны мұнда шектеулі, және таңдау жасалуы тиіс шегінде бағыттары, берілген ұйым. Бағдарламаланған шешімдер анықталған мән-жайлармен және қабылданады әрқашан жағдайында «айқын көріну» — де әрі қарай келешегі. Сонымен қатар, автоматты түрде табу үшін осындай шешім қабылдауға қайталанатын жағдайларда, оларды стандарттау және формализовать мүмкіндік береді айтарлықтай уақытша резерві.
Незапрограммированные қарағанда, шешім бірінші санатты ұйымдастырушылық шешімдер қабылдауға тура келеді белгісіздік жағдайында, ал кейде тіпті және тәуекел. Өйткені алдын ала жасау мүмкін емес нақты дәйектілігі қадам, басшы жүйесін әзірлеу (рәсімін) шешім қабылдау, байланысты көптеген факторлар мен болжайтын көптеген нұсқаларын таңдау.
Қосымша ретінде айта кету керек, бұл іс жүзінде жоқ таза түрінде бағдарламаланған және незапрограммированных басқарушылық шешімдер. Және тек бірнеше бағдарламаланған шешімдер, сондықтан құрылымдалған, жеке бастама тұлғалар, олардың қабылдаушы, толық алынып тасталады. Таңдау әрқашан бар, және бұл таңдау пайдалы екенін, оның сәтті орындалуы құрылады прецедент, ол болады болашақта шешу үшін одан арғы мәселелерін. Таңдау кезінде белгісіздік жағдайында күрделі мәселені шешуге болады таратуға жекелеген құрамдас отырып, менеджер қазірдің өзінде кездестім, және ол туралы түсінік одан әрі барысында іс-әрекеттер. Осылайша, қабылдау ұтымды және тиімді шешім – басқару өнері дамып келе жатқан тәжірибесі бар, сатып алынған басшы басқарушылық жағдайларда әр түрлі көлемдегі және сипаттағы.
Қабылдау процесі белгілі бір басқарушылық шешімдерді қазіргі менеджменттегі алады өзінің ерекше орнын тапты. Арасында көптеген проблемаларды басқарушылық пәндер менеджмент және, атап айтқанда, маңызды, бір қызығы, болып табылады әзірлеу, қабылдау және жүзеге асыру басқару шешімдер білдіретін негізгі құрал-басқарушы әсер. Шешім — бұл әрқашан таңдау балама. Дегенмен көбінесе балама көптеген, барлық дерлік каждодневные шешім қабылдаймыз жоқ жүйелі продумывания. Бұл басқа да шешімдер, мысалы, оның қайда баруға тірі университетті бітіргеннен кейін, немесе қандай стиль өмір қанағаттандырды еді бізді, онда біз олардың кейінгі ойлану, ұзаққа созылған күндері, айлары, жылдары. Кейде күші неосознаваемых психологиялық факторлардың аударамыз пропорционалды емес көп көңіл белгілі бір шешімдер. Алайда, басқару шешім қабылдау неғұрлым жүйелі процесс қарағанда жеке өмірі. Ставкасы, көбінесе, көп жоғары. Менеджер таңдайды жолдау іс-қимыл үшін ғана емес, үшін ұйымдар және басқа да қызметкерлер. Маңыздысы — басқарушылық шешімдер мүмкін әсер мінез-құлық және өмір көптеген адамдар.
Шешім қатарына жатады шығармашылық операциялар технологиясын басқару. Бір жағынан, мазмұны бойынша – бұл логикалық ойлағыштық қызметін атқаратын, көбінесе басқарушы персонал. Екінші жағынан, шешім – бұл эмоционалды-психологиялық акт. Ретінде басқа ешқандай түрі басқарушылық, шешім негізделген психофизиологическими сипаты тұлға. Ақырында шешім ретінде басқару процедурасы, демек, болуы тиіс мұқият ұйымдастырылған, реттелген көмегімен құқықтық нормалар.
Таңдау мәселесі болып табылады таза академиялық. Ол өте маңызды қолданбалы мәнге ие, ол сөзсіз өседі қарай ушығуын шаруашылық жағдайларды және басқарушылық міндеттерді шешуді талап ететін. Бұл туралы куәландырады және талаптардың ауқымы шығындардың нәтижесінде тіпті шағын жіберілген қателерді шешу.
Тиімді шешімдер қабылдау үшін қажет басқару қызметтерін орындау. Сондықтан, шешім қабылдау процесі – орталық пункті басқару теориясы. Басқару ғылымы тырысады тиімділігін арттыру ұйымдарының ұлғайту жолымен қабілетін басшылығының қабылдауына негізделген, объективті шешімдер жағдайларда айрықша күрделілігі көмегімен модельдер және сандық әдістері.
Астында технология шешім қабылдау түсіну керек құрамы және рәсімдер реттілігі әкелетін мәселелерді шешу, кешенді әдістерін әзірлеу және оңтайландыру балама.
Үшін қабылдау шешімдер мақсат қуушылық болып табылмайды. Негізгі тиіс заботить менеджер — өзі таңдау балама, рұқсат белгілі бір басқарушылық мәселелері. Шешу үшін осы проблемалар өте жиі емес, жеке-дара шешім, белгілі бір дәйектілігі шешімдер және, ең бастысы, оларды жүзеге асыру. Сондықтан, шешім — бұл бір сәттегі акт, ал нәтижесі процесс, дамушы уақыт бар белгілі бір құрылымы. Кез-келген басқарушылық шешім менеджменттегі байланыстырушы элементі болып табылады, өйткені оның қабылдау ретінде құрамдас бөлігі кез келген басқару функциясы. Осылайша, түсіну үшін бүкіл мәні-бұл күрделі процесс, қажет, кезең-кезеңімен қарап, оның кезеңдері немесе фаза. Үшін егжей-тегжейлі талдау процесін басқарушылық шешімдерді қабылдау үшін, менің ойымша, бұл целесообразнее танысып, алдымен олардың түрлерімен, содан кейін модель және әдістермен, оның қабылдау және іске асыру.
Зерттеу пәні – салдарын талдау басқарушылық шешімдер.
Зерттеу объектісі диплом жұмысының мемлекеттік Емес денсаулық Сақтау Мекемесі «Шипажайы Черноморье».
Зерттеу мақсаты болып табылады маңыздылығы басқарушылық шешімдерді қабылдау және олардың салдарын талдау.
Қойылған мақсатты шешу үшін тұжырымдалған мынадай міндеттер:
— анықтау ерекшеліктері модельдеудің типтері, қолданылатын модельдер мен әдістері шешімдер қабылдау;
— зерттеу факторлар әсер ететін шешімдерді қабылдау процесі, сондай-ақ негізгі сапасына қойылатын талаптар басқару шешімдерін;
— зерттеу: мәні мен түрлері басшыларының жауапкершілігін олармен қабылданатын шешімдер;
— жүзеге асыру салдарын талдау басқарушылық шешімдерді мысалында НУЗ Шипажайы «Черноморье»;
— іс-шаралар кешенін әзірлеу және қалыптастыру бойынша ұсыныстар басқару шешімдерін қабылдау.
10.2
Басқарушылық шешім дегеніміз басқару міндеттердің жүзеге асырылуын қамтамасыз ететін бір бірімен тығыз байланыстағы, мақсатты бағытталған, кезектілікті б.іс әрекеттердің жиынтығы және басқарушылық еңбектің негізгі түрі.
Басшылық шешім түрлері. Шешімді көптеген түрлері бойынша шешуге болады. Алайда шешім қабылдау үшін жағдай белгілі болу керек. Жиі шешім белгі жағдайда немесе тәуекелдік жағдайында қабылданады.
Белгі жағдайда менеджер әрбір балама нәтижесіне салыстырмалы түрде сенімді болса, белгісіздік тәуекелдік жағдайында әрбір балама үшін жеңіс ықтималдығы анықтау болады. Бұл жағдайда ұйымның өзіндік мәдениеті, құндылықтары, дәстүрі өте маңызды.
Басшылық шешімді басқа да жіктеу критериялары бар:
Қабылдау жиілігі бойынша: бір реттік және қайталанатын
Қамтитын ауқымы бойынша: жалпы және мамандық бойынша ғана
Дайындық формасы бойынша: жеке тұлғалық, топтық, ұжымдық
Күрделілігі бойынша: қарапайым және күрделі
Реламент қатаңдығына бойынша: контурлық, структурированные, алгоритмдік.
Шешім қабылдау тәсілінің екі түрі: жеке (шешім қабылдаудың орталықтандырылуы) және топтық (табыстау), бұл тәсіл бас менеджерлерді күнделікті мәселерді шешу мүмкіндігін айырмаудан сақтайды. Шешім қабылдау процесінде екі жағдай қарастырылады:
Шешім қабылдау салыстырмалы түрде жеңіл, бірақ жақсы шешім қиын.
Шешім қабылдау бұл психологиялық процесс, сондықтан басшы қолданатын әдістер жылдам және ойдан өткізілген болуы міндетті бұдан шешім қабылдау процесі интуитивтік және рационалды сипатқа ие болатындығы айтылады.
Интуитивтік шешім ол дұрыс деген сезімге негізделген таңдау. Талқылауға негізделген шешім білім мен жиналған тәжірибеге негіздегі шешім.
Рационалды шешім өткен тәжірибеге байланысты емес, ол объективті аналитикалық процесс көмегіне сүйенеді.
Шешім қабылдау процесі келесілерден тұрады:
§ Мәселені анықтау. Мәселені табу (алғашқы бекітілген жоспардан ауытқығанын мойындау). Мәселені қалай табады: басшының тұлғалық шолуы және ақпарат анализі, қоғамдық көзқарас.
§ Мәселені бағалау. Мәселе табылған соң оның көлемін бекіту. Яғни күрделілік көлемін бағалау.
§ Шектеулерді айқындау және баламаларды анықтау.
§ Шешім қабылдау. Балама шешімдер өңделіп, ең қолайлысы таңдалады.
§ Шешімді өңдеу. Бұл кезеңде шешімнің нақтылану шаралары қолданылады және ол орындаушыларға жеткізіледі.
§ Шешімнің орындалғанына бақылау. Шешімнің толық жүзеге асырылуына көмектесетін ауытқулар айқындалып, түзетулер бақылау арқылы жасалынады. Кері байланыс түзіледі.
Әдістері үш топқа бөлінеді:
Шешім қабылдаудың бейресми әдісі.
Ұжымдық әдіс. «Ми шабуылы» (жаңа идеяларды біріге басқару және кейін шешім қабылдау), Дельфа әдісі (сауалнаманың кӛптурлық процедурасы), Кингисе (жапондық (шеңберлі) шешім қабылдау жүйесі, қарауға жаңалық жобасы дайындалады).
10.4
Басқару шешімі ұйым мен оның мүшелерінің алдында тұрған мақсатына жетуіне тура немесе жанама байланыс әрекеттерді іске асыру қажеттілігі және олардан тартылу жөніндегі ойластырылған қорытынды. Шешім қабылдау қажеттілігі соған байланысты мәселелердің баршылығымен анықталады, яғни ненің бар және ненің болуы керек тәжірибелік сұрақтарымен сипатталады. Мысалы, мұндай ашықтық ұйымның өз мүшелері, іскерлік серіктестері және жалпы қоғамның тұтастай сол ұйымынан күткен мүмкіндіктері мен оның күткен ойларда қанағаттандыру қабілеттілігінің арасында болуы мүмкін.
Мәселе әрдайым белгілі бір мағынада (не?) нақты бір жермен (қайда?) байланыстылығында пайда болуы және шешілу уақытымен, қайталану (қашан?) жылдамдығымен; мөлшерлік параметрлерімен (қанша?) соған қатысты адамдардың аясымен (кім?) болады. Бұл адамдар мәселенің тууына себепкер, сақталуында қызығушылығы бар оның шешілуіне жол табушылар болуы мүмкін әдетте. Мәселенің туу себебі не оны шешудің жолдары немесе екеуі де анық болмайды...
Ұйымдық шешім дегеніміз – әрбір басқарушының өзіндік қызметіне сәйкес міндеттерді орындауындағы таңдау. Ұйымдық шешімнің мақсаты – ұйым алдына қойылған міндеттердің іске асыруын қамтамасыз ету. Сондықтан, нәтижелі ұйымдық шешім шынымен іске асырылған және соңғы мақсаттарға жетуге үлкен үлесін қосқан таңдау болып табылады. Ұйымдық шешімді бағдарланған ұйымдық және бағдарламаған деп бөліп қарастыруға болады.
А. Бағдарланған шешім. Нобель лауреаты Г. Сайман шешімді құрылымдық жағынан түсіндіру үшін компьютерлік технология тілінен алынған терминді пайдаланды. Бағдарланған шешім дегеніміз – математикалық теңдеуді шешу барысында қолданылатындай белгілі бір тәрізді іс-әрекеттерді іске асыру қорытындысы.