13 Дәрістің тақырыбы: Сәтсіз жағдайларда зардап шегушілерге көрсетілетін алғашқы көмек

Алғашқы көмек (first aid) – бұл қарапайым медициналық шараларды енгізетін кешенді көмек түрі, ол жағдай болған жерде және сәтсіз жағдайлар маңында, ТЖ, ТЖ қатысушылардың кенеттен ауруы немесе сәтсіз жағдайларды табельді және қол құралдарын өздігінен және басқалар көмегі ретімен қолдану болып табылады.

Осындай көмектің мақсаты – сәтсіз жағдайларда зардап шегушілердің өмірін және ден саулығын сақтау немесе кенеттен пайда болған ауруларға медицина мамандарының алғашқы көмек көрсеткенге дейінгі көмек көрсету болады.

Қазіргі кездегі алғашқы көмекті көрсетудің жарақат салдарының ауырлығын төмендету, зардап шегу арасында мүгедектер деңгейінің төмендеуі, жарақат алғаннан кейін қайта дамыту уақытының қысқаруы және ол жәбірленушінің бұрынғы сол жұмысқа қайтару мүмкіндік береді.

Тәжірибеде көрсетілгендей жарақат алған алғаш минуттарында негізгі болып табылады және ауырлық салдарын және жарақат нәтижесі анықталады. Бүкіл Әлемдік Ұйымдық ден саулық сақтау мәліметтері бойынша өлгендер санының 20 % қазіргі алғашқы көмек көрсету салдарынан құтқарылуы мүмкін. Жарақаттан зақымданғандардың көбісі тасымалдау кезінде өледі және тіпті медициналық мекемелерде алғашқы көмек көрсетілмей уақыт өтіп кетуіне байланысты олда өлімге алып келуі мүмкін. Алғашқы көмек көрсетілмегендіктен ауыр жарақат салдарынан тәжірибе жүзінде шокқа қарсы шаралар жарақаттан кейінгі жүргізілген жақын уақытта өлім санын 25-30% төмендетіледі.

Зардап шегушіге алғашқы көмек көрсетудің ең ойтайлы уақыты жарақат алғаннан кейінгі 30 минут ішінде көрсетілуі.

Зардап шегушіге көрсетілген алғашқы көмектің барлық шараларды ескеру түрлеріне және зардап шегушінің жағдайының апуырлығымен жүргізіледі.

Жағдай болған жерде медицина қызметкерлері келгенге дейін ереже бойынша алғашқы көмектің келесі шаралары жүргізілуі мүмкін:

• қарапайым жүрек-өкпе реанимациясы (өкпені жасанды желдету, тік емес жүректі уқалау);

• жоғарғы дем алу жолдарынан бөгде заттарды алып тастау;

• қан ағуының уақытша тоқтатылуы;

• әр түрлі таңғыштарды таңу;

• ауруды басатын және жүрек дәрілерін қабылдау;

• жабық жарақаттарда және күйіктерде зақымданған дене бөліктерін суыту;

• зардап шегушіге көлік жағдайын қамтамасыз ету;

• зардап шегушілерді медицина мекемелеріне тасымалдау (қажетінше).

Алғашқы көмек көрсетушілерге ұсынылатын талаптар. Зардап шегушіге алғашқы көмекті сапалы түрде көрсетуші мыналарды білу керек: көмек көрсетуде әсер ету реті; адам ағзасының ең маңызды функциясының бұзылуының негізгі салдары; алғашқы көмек көрсетудің әдісі және ережелері; көмек көрсетудегі әсер ету алгоритмы және зардап шегушінің әр түрлі жарақат алғанда көлікпен тасымалдау.

Алғашқы көмек көрсетуші мыналарды жасай алу керек:

• жарақатқа алып келетін жағдайды дұрыс және тез бағалау;

• зақымданудың ауырлық дәрежесін бағалау және жарақат түрін анықтау;

• зардап шегушіге алғашқы көмек көрсету шараларын нақты және тез көрсету шешімдерін қабылдау (қажетті алғашқы көмек көрсету шараларының көлемін және оларды жүргізу ретін анықтау);

• жоғары дем алу мүшелерінің өтімділігін қайта дамыту (жоғары дем алу мүшелерінен бөгде заттарды жоюды меңгере білу);

• жүрек-өкпе реанимациясын жүргізу (өкпеге жасанды желдетуді және жүрекке тікелей емес уқалауд орындау);

• әр түрлі әдіспен қанның ағуын тоқтату (гжутпен, басып тұратын байлаумен, тамырды саусақпен басып тұру және т.б.);

• бас, мойын, кеуде, іш жарақаттанған кезде әр түрлі байламдарды таңу;

• зардап шегушіні тасымалдау кезінде табельді және қосымша материалдарды пайдалану;

• уланғанда, күйгенде, үсігенде алғашқы көмек көрсету

Адам ағзасы туралы қысқаша мәліметтер. Адам анатомиясы және физиология негіздерін қажетінше білу сәтсіз жағдайлар болған жағдайда алғашқы көмек көрсете алады.