Лев Николаевич Толстой қиянат жасамау ілімі туралы63
1847 жылы Лев Толстой денсаулығына байланысты Қазандағы ауруханада емделеді. Онда ол қарақшыдан таяқ жеген буддистік монахпен танысады.Оқиғанытереңінен зерттеген Толстой монахтың, буддистік қағидаларға сүйеніп, қарақшыға қарсы әрекет көрсетпегеніне таңқалады. Монахтың айтуынша, ол көздерін жұмып, дұғасын оқиды да,тынышталып, өлімін күтеді. Осы кезден бастап, Лев Толстой буддистік «ахмис» (қиянат жасамау) заңының қағидаларымен бірінші рет танысады, кейінен ол шығыс халықтарының даналығынаүлкен құрметпен қарайтын болады. Өйткені, осындай қиянат жасамау философиясы оныңжанына қатты әсер қалдырады.
Сонымен, осы кездесу жас Толстойдың Қазан университетінің шығыс тілдер факультетіне түсуіне ықпалын тигізеді.Көптеген ғылым және мәдениет қайраткерлері, олардың ішінде ұлы жазушы, дарынды педагог Лев Толстой шығыстың мәдениетімен қызығып, шығыс елдерінің 100 ден астам өсиет әңгімелерін аударған.Ол Индиядан кітаптар мен журналдарды арнайы тапсырыспен алдыртатын. Сонымен бірге, ол Индия елінің философиясы мен ойшылдары туралы бірнеше серия кітаптарын жариялауға дайынған.
Лев Толстой «Сатьяграха» негізін қалағанМахатма Гандимен хат алысып, оның ілімінің қағидаттарына сәйкес келетін қиянат жасамау ілімі туралы көптеген мағлұмат алады. Риясыз сүйіспеншілік пен жанашырлық білдірту қағидаттары Лев Толстойға үлкен әсер қалдырғаны сонша, ол 1910 жылы вегетарианец болады. Кейінен оның қыздары Татьяна Львовна және Мария Львовна әкелеріне қолдау көрсетіп, осы ілімнің негіздерін халық арасында таратуға көмектеседі. Бірақ Ресей халқы арасында осы ілім жаппай тарамаған. Бірінші болып Ресей мемлекетінің патшасы Толстойдың демократиялық ілімімен танысады. Ішкі Істер Министрлігінің бұйрығы бойынша Толстойды қоғам қайраткері ретінде марапаттауға тыйым салынады. Оны тек дарынды жазушы деп, қабылдаған. Одан кейін Синодтың қауылысы бойынша Лев Толстой православ Шіркеуінен қудаланады. Бірақ Толстой соңғы күндеріне дейін христианин болып, өмір сүреді. Ал коммунистік билік кезінде Толстойдың ілімі «зұлымдыққа қиянат жасамаумен жауап беру туралы диуананың ілімі» деген Лениннің пікірімен сынға алынып, қудаланатын болған.
Сонымен, Лев Николаевич Толстой«Сатьяграха» ілімнің негізінде риясыз сүйіспеншілік, жанашырлық таныту, қиянат жасамау, зұлымдыққа зұлымдықпен жауап бермеу туралы өз ілімін толықтырып, дамытады.
Лев Толстой неліктен үнді философиясына үлкен құрметпен қарайды?
Қалай ойлайсыңдар, Ресей патшалығының үкіметі мен коммунистік билік кезіндеқиянат жасамау философиясы неге қудаланды?
Сендер қиянат жасамау философиясын қалай түсінесіңдер?
Өз тәжірибелеріңнен қиянат жасамаудың үлгілерін сипаттап беріңдер.
Махатма ганди
(1869 - 1948)
Мохандас Карамчанд Ганди - Үндістан ұлт-азаттық қозғалысының қайраткері. 1919-1948 жылдары Махатма Ганди Үндістан ұлт-азаттық Конгресі партиясының идеялық жетекшісі және беделді саяси басшысы, ұлы көсемі бола білді.
Ганди өз Отанының тәуелсіздігі үшін күресті және тарихта «үнді ұлтының әкесі» (бапу) деген атымен танылды. Бейбітшілік пен сүйіспеншілік идеясын насихаттай жүріп, ол бүгінгі әлемнің ең көрнекті рухани көшбасшыларының біріне айналды. Гандидің ойынша, адам әділетсіз және зұлым қарсыласқа тап келсе, ол оған адамгершілік күшімен және жақындарына деген сүйіспеншілігімен қарсы тұруы керек. Махатма күш қолданбау қағидасымен қанаттана отырып, азаматтық бағынбаушылық пен пассив қарсылық науқанын бастайды.
Ганди ұсынған ұлт бостандығы үшін күрестің негізгі тактикасы «Сатьяграха» - негізінен қиянат жасамау қағидатына құрылған. Сатьяграха – «Ақиқатқа арқа сүйеу». Өзі қолданған саяси күрес әдісін атау үшін М.Гандидің өзі енгізген термині. М.Ганди күресті қару күшімен емес, бейбіт жолмен жүргізуге тырысты, ұлы мақсат жолында қандай да бір күш қолдануға жан-тәнімен қарсы болды.
М.Гандидің ойынша Ақиқат гносеологиядан гөрі адамгершілік категориясына жатады:«Адамгершілік бүкіл әрекеттің негізі, ал ақиқат - адамгершіліктің мәні деген сенім ғана санама терең тамыр бойлатқан еді. Ақиқат менің бірден-бір мақсатым болды. Осы оймен күннен-күнге ширыға бердім, ақиқатты түсінуім де барған сайын кеңейе түсті». Ақиқатқа қол жеткізу - тек адамның өз бетімен жетілуі, ізденуі және Ақиқатты өзінің күнделікті қам-қаракетінде жүзеге асыра білуі арқылы мүмкін болмақ. Ганди Ақиқатты - абсолютті және салыстырмалы деп екіге бөледі. Біріншісі мәңгілік принцип болса, екіншісі адам санасында болады. Ізденудің мақсаты - абсолюттік Ақиқатты, яғни адамның бойындағы руханилықтың мәнін білу, жоғары санаға көтерілу, өзін-өзі тану.
Махатма Гандидің тұтас ғұмыры - аңызға толы. Ең бастысы оның балалық, жастық шағының көпшілігіміздің өмірімізге ұқсастығында болса, азамат болып қалыптасып, халқына қызмет еткен жылдары адам төзгісіз небір төзімділіктерге барып, адам қолы бара бермейтін жеке бастық бас кешулері, басқаларға үлгі болуы үшін істеген адамгершілікке толы қилы-қилы әрекеттері ешқайсысымызды да бей-жай қалдырмасы даусыз.
Мохандастың жас кезіндегі қай бір әрекетін алып қарасаң да, саналы түрде әдейі істеген жағымсыз қылықтарын кездестіре алмайсың. Тіпті балалықпен, бозбалалықпен істеп қойған қылықтарының өзінен адалдықты, шыншылдықты, ақиқатты байқау қиын емес. Оның бойындағы адам баласына деген шексіз мейірімділік, төзімділік, ыждағаттылық, ұмтылушылық оның әрбір қылығынан, әрекетінен тап-таза шындық болып, айнадағыдай анық көрініп тұрады.
Өз елін бодандықтан босатудағы Махатма Гандидіңжетістігі неде?
Гандидің пікірі бойынша «ақиқат» және «қиянат жасамау» дегеніміз не? Ол оларды бір-бірімен қалай байланыстырады?
Өз тәжірибелеріңнен ақиқатты ұғынумен байланысты қиянат жасамаудың үлгілерін сипаттаңдар.
Қиянат жасамау құндылығын тәжірибеде қолдану барысындағы мысалдарды сипаттаңдар.