9.4 Оао « чэмк» өндіріс қалдықтарына радиациялық баға беру

ОАО « ЧЭМК» қож үйіндісінде радиациялық баға беру кезінде радиоактивті элементтердің бір қатары тіркелген. Олардың шаң тәрізді қожда және үйіндіде радиоактивті болу мағынасы,ферроқорытпа өндірісіндегі бастапқы материалдар мен соңғы өнімдердің болуы келесі 51-кестеде көрсетілген.

Кесте-51

Шаң тәрізді қождардағы және үйінділердегі радиоактивті элементтер

Обьект	Радиоактивті элемент және оның активтілігі
	радий	Торий	Калий
Қожды үйінді	6..6970	6..1237	40..470
Шаң тәріздес қож	33..61	30..46	499..655
Уфалейлі хромит	9	3	40
Донской хромит	3..6	3..6	40..45
Феррохром	3кем	3кем	25кем
Ферровольфрамды қож	2826	509	230кем

Құрылыс конструкциясында қолданылатын материалдарды бағалау үшін эквивалентті активтіліктің максималды активтілігіне қатынасын көрсететін және1-класты құрылыс материалдары үшін рұқсат етілген салыстырмалы активтілік енгізіледі. Салыстырмалы активтілік жеке зерттелінген обьектілерді бағалау келесіні құрайды: қожды үйінді – 0...23,6; шаң тәрізді қож – 0,3....0,4; хромит - 0...0,1 ; феррохром-0 ; FeW қож – 9,6.

Ферроқорытпа қождарынан салыстырмалы активтілікке ферровольфрам өндірісіндегі қождар ие. Қождардың мұндай активтілігінің себебі , 2,3 құрайтын вольфрам бастапқы концентраттарының жоғары салыстырмалы активтілігі болып табылады. Концентраттарды қайта балқыту процесінде радиоактивті элементтер көбінесе радиациялық активтілігін жоғарлататын қожға ауысады. Феррохром өндірісінің бастапқы шихталық материалы соның ішінде хром кені және соңғы өнім (0,1 аспайтын) салыстырмалы автивтілікке ие . Қожды үйінділерде 30 сынаманың ішінде 14,2 және 23,6 салыстырмалы активтілігімен жоғарғы құрамды радиоктивті элеементтің екеуі тіркелген. Балқыту кезінде көбінесе радионуклидтің гамма сәулеленуі қожға өтедіде, сонымен қатар шаң түрінде электрфильтрлерде қалып қояды. Ең сонында, ОАО « ЧЭМК» қож үйіндісінде жиналады. Радиоактивті үйіндінің фондық мәні 5...6мкР/ч , кей кезде өндірістік отходы құрылыс қоқысынан және шаңнан чехлом жабық болатын бұрынғы үйінділерде 15мкР/ч болады. Жоғарланған фондық мәні үйіндінің өлкелік бөліктерімен қадағаланады. Бұл жерлерде көбінесе 30мкР/ч дейінгі фондық мән қадағаланып, және де 330 мкР/ч дейін жоғарғы мәні тіркелген. Шаң тәрізді қож жинақтауышының сыртқы сәулелену қуаттылығы 3 пен 20 мкР/ч арасында, және бір рет 22 мкР/ болады. Шаң тәрізді қождарды жинақтауышы гамма-сәулеленуінің әртектілігі қалдықтарды қалыптастыру процесінде радионуклидке табиғи тасымалдағыштар түсуінің әркелкілігін көрсетеді. Негізінен, қалдықтардың салыстырмалы активтілігінің орташа мәні олардан аспауы мен табиғи фондық сәулеленуімен куәландырады.

ОАО « ЧЭМК» материал қалдықтары және қождардың жан-жақты радиоактивті қауіпін бағалау нәтижесінде олар затқа орташа және аз қауіпті болып табылады.

Барлық өндірісітік қалдықтарды пайдаға асырумен айналысатын технология-қалдықсыз деп аталынды. Жаңа технологиялармен айналысатын инженерлік әзірлеу, максималды қалдықтарды пайдаға асыратын, уытты суларды пайдалануды қысқартатын, және барлық материалдарды қайта өндіретін технологиялар әзірлеу мақсатына нысандалған.