3.8 Төменкөміртекті феррохромның сепарацияланған қожын қолдану

Ұнтақталған қож төменкөміртекті феррохром өндірісі ауыл шаруашылығында қолданылады, ол қышқылды басу үшін қолданылады. Бес жылдан бері ауданы 150 мың га болатын Сверловск облысында осы қож қолданады. Егер 4,5 т/га салынса , онда егін орташа 2,9ц/ га құрайды. Тюмень облысында 5..6 т/ га орнына 2,5...3 т/га құрайды. Әктік шығын 2 жылда есептелінеді. Феррохромдық қождық әктік қосылыс ретінде шөптерге өте тиәмдә болып табылады . Шөптің өнімі 64% артты, қорктік өнімділігі 1,5-2 есе қождың ауамен қосылысы үрдісі кезінде СаСО₃ және СаОН₂ фазалары түзіледі.

Литейдік өндірісте қожды қолдану кварцты құмнан , феррохромды қождан , сұйық әйнектен тұрады. Олар шығынды азайтуға әсер етеді.

Ферроқорытпа қождары цемент өндірісінде алдын ала дайындықсыз цемент өндірісінде шикізат ретінде қолданылады. «Южгипроцемент» институтының зерттеулері цемент клинкерін алу үшін феррохромды қожды қолдану, қождың жоғары негізділігіне байланысты әктастың шығыны саз балшықты қолданғанға қарағанда 41...45%-ға төменірек. Өздігінен ыдырайтын феррохромды қож ауалы- құрғақ болғандықтан, шикізатты кептіруді және шикізат қоспасын дайындауда ұнтақтауды қажет етпейді, сонымен қатар саз балшықты алу үшін кететін шығындарды төмендетеді.

Төменкөміртекті феррохромның қожы автоклавты бұйымдар өндірісі үшін байланыстырушы ретінде қолданылады. Алайда, оның қолданылуы, қалыпты жағдайда гидратталатын бос периклаздың болуына байланысты кең қолданылуын қиындатады. Қожды силикатты кірпіш өндірісінде әктің орнына шихтаның кварцты құммен қоспасының массасынан 20...30 %-ы қолданылады. Әкті толық ауыстыруда «100» және «150» маркалы кірпіш алынады. Төменкөміртекті феррохром қожын қолдану әкті алудың барлық циклын алмастырады: әктасты алуды, ұсақтау, сұрыптау, күйдіру, ұнтақтау және өшіру.

Ферроқорытпа өндірісінің технология үрдісі негізінде алынған кешенді әйнек шикізатының жаңа түрлерін қолдану үшін жаңа жұмыстар жүргізілді. Нәтижесінде кешенді әйнек шикізатын ферроқорытпа өндірісінің қождары негізінде алудың әдістері ойлап табылды. Бұл материалдар бояу үшін, түссіздендіру үшін, сортты, электротехникалық және басқа да әйнек түрлерінің құрамына негізгі компоненттерді енгізу үшін қолданылады. Мұндай шикізаттың артықшылығы - оның дисперстілігі мен химиялық байланысқан түрдегі қоспалардың болуы, бұл шикізат өңдеудің шығынын азайтады және әр түрлі әйнектерді дайындауда материалдың ерігіштігін арттырады.

4-БӨЛІМ

КЕЙБІР ЛЕГІРЛЕУШІ МЕТАЛДАРДЫ АЛУ ҮШІН ТЕХНОЛОГИЯ ЖӘНЕ ТЕХНОГЕНДІ ШИКІЗАТ

4.1. Ферромолибденді балқыту

Ферромолибден құрамында 55%-дан кем емес Mn болады. Оны молибден концентратын пештен тыс кремниймен тотықсыздандыру арқылы – силикотермиялық әдіспен алады. Кейде тотықсыздандырушы ретінде Al, Al және Si балқымаларын және т.б. қолданылады. Тотықсыздану келесі реакциялар бойынша жүреді:

MnO₃ + 3C = Mo + 3CO

2MoO₃ + 3Si = 2Mo + 3SiO₂

MoO₃ + 2Al = Mo + Al₂O₃

Кремний және алюминий оксидтері қожға өтеді.

Металлотермиялық балқытуды өткізудің негізгі мақсаты молибденнің минималды мөлшерлі қожын алу болып табылады.

Ферромолибденді пештен тыс металлотермиялық балқытқандықтан, үрдістер қысқа уақыт арасында өтеді, содан соң балқыту температурасы тез төмендейді, қожда металл қиыршықтарының (тамшы) шиеленісуін болдырмау үшін қождың сұйық болғаны тиімді. Бұл қожға FeO, CaO және глиноземді енгізу арқылы жүзеге асырылады. Глиноземді қожға тотықсыздандырушы – кремнийді алюминиймен алмастыру арқылы енгізеді, бұл жылудың келуін арттырып, балқыма температурасының жоғарылауына әкеледі және қождың тұтқырлығын төмендетеді. Одан басқа, қожда кремнеземнің бір бөлігін глиноземмен ауыстыру қождың тұтқырлығын төмендетеді. Қождағы молибденнің минималды жоғалымы үрдістің жылдамдығы 10...12 г/(см²*мин) болғанда жүзеге асырылады.

Үрдістің оптимальды температурасы 1850...1950 . Молибденнің қождағы қиыршық тәрізді жоғалымын болдырмау үшін балқытудан кейін балқыма қиыршықтарын толық шөктіру үшін 40...50 минут ұстайды, одан соң қожды құймқалыпқа шығарады. Ферромолибденнің шамалас құрамы, мас. %: Mo – 59,5…61,5; Si – 0,15...0,90 ; Cu – 0,40...0,60; Sb және Sn – 0,04...0,05; C – 0,04...0,1; S – 0,06...0,08; P – 0,03...0,04. Қож құрамы, мас.%: Mo – 0,06...0,15; SiO₂ – 62...68; FeO – 7...11; Al₂O₃ – 9...13; CaO – Ca [Al₂Si₂O₈], пироксендер (FeO SiO₂, MoO SiO₂, CaO MgO SiO₂) және бос SiO₂. Қождың тұтқырлығы 1800 кезінде 1,5...12,5 Па с аралығында ауытқиды және құрамында бос SiO₂ мен анортиттің жоғарылауына қарай өседі. Құрамында 0,35% Mo бар қожды электрпешінде қайта балқытады.

Ферромолибденнің металлотермиялық пештен тыс өндірісінің әксіз қож құрамын FeO – Al₂O₃ – SiO₂ күй диаграммасы облысында елестетуге болады (43-сурет). Қож муллит облысында орналасқан. Жүйеде үш қосылыс бар: 1483 К температурада муллитке (3Al₂O₃) түсетін 2FeO Al₂O₃ 5SiO₂ (темірлі кордиерит), тридимит (SiO₂) және балқыма. Бұл облыстағы қож балқытудың басындағы температурамен салыстырғанда төмен температурамен сипатталады.

Қожбен бірге металл қиыршықтарының жоғалымының төмендеуіне олардың тұтқырлығының төмендеуі оң әсерін тигізетіні белгілі.

23-кестеде және 44-суретте қож тұтқырлығының температура мен құрамға тәуелділігі көрсетілген. Қолданылған қождардың барлығы – «ұзын», зерттелген барлық температура диапазонында жоғары тұтқырлыққа ие, бірақ әйнек тұтқырлығына қарағанда біраз төмен. Қождағы CaO-ның жоғарылауы, яғни қождаманың шығынының артуы қож тұтқырлығының әлдеқайда төмендеуіне әкеледі. Әсіресе тұтқырлықтың бірден төмендеуі 1800...1900 -де зертханалық балқымаларда 5-тен 10%-ға дейін әктің енгізуін арттырғанда байқалады, бұл қождағы CaO-ның мөлшерін 6,64-тен 10,0%-ға дейін арттырады.

Кесте 23