А) Аса қауіпті зиянкестер

1.Марокко шегірткесі– Docіostaurus Maroccanus Thunb. Қазақстанда Оңтүстік Қазақстан, Жамбыл және Алматы облыстарында таралған. Ересек шегіртке сарғылт – сұр немесе сұр түсті (1- сурет). Денесінің алдыңғы, артқы бөлігінде ақшыл крест тәрізді сурет болады. Қанаттары мөлдір. Үстіңгі қанаттары құрсағынан асып тұрады. Артқы сандарының ішкі жағы сарғылт немесе қызғылт. Ұрғашысының ұзындығы 20,5–38,0мм, еркегінікі16,5–28,5мм.

1 - сурет. Мароккалық шегiртке

Марокко шегірткесі үйірлі шегірткелер тобына жатады. Ересек шегірткелердің үйірі едәуір жерге ұшып бара алады. Дернәсілдері сәуір, мамыр айларынан өздеріне тиімді температурада жербетіне шыға бастайды, 25–35 күннен кейін ересек шегірткелерге айналады. Олар көп кешікпей, 5–10 күн өткен соң, жұмыртқалай бастайды. Әр ұрғашы шегіртке 2–3 күбіршектен салады. Күбіршектері цилиндр пішінді, аздап доғаша иілген, ұзындығы 16–35мм, қалыңдығы 4,5–5,5мм. Әр күбіршектің ішіндегі жұмыртқалардың саны 18–42 болады. Шегірткелер жұмыртқаларын өсімдігі селдір, топырағы тығыз (тапталған) жерлерге салады. Ал өздері шөбі қалың, ылғалды жерге ұшып барып, сонда қоректенеді.

Мароккандық шегіртке дәнді дақылдар мен қатар техникалық және көкөніс дақылдарында қатты зақымдайды.

Сайрам ауданы бойынша марокко, прус шегірткелерінің күбіршелеріне көктемгі зерттеу жұмыстары жалпы 0,1 мың.га жоспарланған.

Марокко шегірткесінің дернәсілдеріне көктемгі-жазғы анықтау жұмыстары сәуір, мамыр айларында жоспар бойынша 5,4 мың.га жайылым алқаптарында зерттеу жұмыстары жүргізілді. Қарамұрт ауыл округінде Низамабад елді мекенінің жайылым алқабында 0,3 мың.га жерге зерттеу жүргізіліп, қоныстанған дернәсілдердің 1 ш/м/саны – 0,05 дана.

2017 жылдың мамыр айының 10-шы жұлдызында жайылымдық алқаптарда өсу кезеңінде Қарамұрт ауыл округі, Қарамұрт СТК –не қарасты зерттелген 0,05 га жайылымдық жерден,0,001 га көлемінде бір шаршы метрде 3 данадан марокко шегірткелерінің дернәсілдерінің (Dociostaurus marokanus Марокская саранча) жер бетіне шыққаны анықталды. № 12 Хабарлама. 10.05.2017 жыл. Пайдалы температураның тиімділігі +133 ° градус жылылықты құрады.

1. Сайрам ауданы бойынша марокко шегірткесінің кубіршесіне көктемгі зерттеудің 30.03.2017 жылға қорытынды мәліметі.

3-кесте (мың.га)

қ/с	Ауыл әкімшілік-тердің аты	Зерттеу мерзімі		Зерттелгені			Залалданғаны							Куберше дегі жұмыртқа саны		Зақым далған кубірше %
		бас- талуы	аяқ- талуы	жос- пар	нақ ты	барлығы		осыдан: 1 ш/м жердегі кубіршелердің саны
								1-ге дейін	1,1-2-ге дейін	2,1-5-ке дейін	5,1-10-ға дейін	10-нан жоғары
1	Қарамұрт	17.03.17	29.03.17	0,05	0,05	0,05		0,05	-	-	-	-	24-29		2-3
	Барлығы:	17.03.17	29.03.17	0,05	0,05	0,05		0,05	-	-	-	-	24-29		2-3

Марокко шегірткесінің күбіршесіне көктемгі анықтау жұмыстары 17.03.2017-29.03.2017 ж.күндері аралығында 0,05 мың. га. жер көлемінде жүргізілді. Соның ішінде Қарамұрт а/о бойынша 0,05 га. Анықтау барысында күбіршектер 2-3 пайыз анықталды.Жұмыртқа қоюуы мен шағылысу кезеңін зерттеу барысында 5,3 мың.га жайылымдық жер зерттеліп, нәтижесінде Ақбұлақ пен Қарамұрт ауылда 2,2 мың.га жерге орналасқандығы анықталды.

Күзгі күбіршіктеріне анықтау жүргізу барысында 0,05мың.га жер зерттеліп, нәтижесінде 0,004 мың.га жерге орналасқандығы анықталды.

2018 жылға химиялық өңдеуге Ақбұлақ пен Қарамұрт ауылына қарасты жайылымдық жерге 1,0 мың.га аумақ болжамдалып отыр.

2- сурет. Марокко шегірткесі

Сайрам ауданы бойынша марокко шегірткесінің дернәсілдерінің көктемгі анықтау жұмыстарының25.05.2017 жылғы қорытынды мәліметі.

4- кесте

Ауылдық округ аты	Зерттелген күні		Зерттелген			Орналасқаны								ЭЗШ асқаны				2017 жылға өңдеу
						барлығы		осының ішінде дернәсілдерінің 1,0 ш.м/саны
														Бір күнде	Барлығы	Соның ішінде
	басталған	аяқталған	жоспар	нақты				5-ке дейін		10-ға дейін		10-нан жоғары
																Жер үсті	Ұшақ
				Бір күнде	барлығы
						Бір күнде	Барлығы
								Бір күнде	Барлығы	Бір күнде	Барлығы	Бір күнде	Барлығы
Арыс	21.04.17	21.04.17	0,8	-	0,8		-	-		-		-		-		-		-
Құтарыс	24.04.17	25.04.17	0,8	-	0,8		-	-		-		-		-		-		-
Қайнарбұлақ	02.05.17	10.05.17	0,8	-	0,8		-	-		-		-		-		-		-
Қарамұрт	25.04.17	25.05.17	3,0	1,0	3,0	1,0	0,35	-	0,05	-	0,3	-		-	0,3	0,3		0,3
Барлығы	21.04.17	25.05.17	5,4	1,0	5,4	1,0	0,35	-	0,05	-	0,3	-		-	0,3	0,3		0,3
Жүйелі бақылау					0,8