Глоссарий

Нарық - тауар өндірумен және қараумен ұйымдастырылған айырбас, тауарлық айырбастың жиынтығы, сатушылар мен сатып алушыларға әсер ету механизмі, яғни ұсыныс пен сұраныс арасындағы қатынас. Нарықтық механизмнің негізгі құраушысы болып сұраныс, ұсыныс және баға табылады.

Директивті жоспарлау - КСРО мен басқа да социолистік елдерде ұзақ уақыт қолданылған мемлекеттік реттеу формасының бірі.

Директивті жоспарлау кезінде елдің экономикалық және халық шаруашылығының барлық бөлімдерінде – өнеркәсіп, сала, аймаққа міндетті болып саналады.

Ұсынылған жоспарлау нарықтық қатынаста артықшылықты мемлекеттік реттеу формасы болып табылады. Директивті жоспарлауға қарағанда индикативті мінезге ие.

Стратегиялық жоспарлау мемлекеттік реттеу формасы ретінде Франция және басқа да елдерде қолданылады. Стратегиялық жоқолданылады. Стратегиялық жоспарлау арқылы қоғамның жүруі керек жолдар таңдалынып, қай нарықта әрекет ету керектігі,қандай технологияны игеру қажеттігі, ең алдымен елдің әлеуметтік бірігуін қалай қамтамасыз ету және бұл жағдайда экономикалық қандай секторлары мен қоғамның құрылымдарын негізделу қажеттілігі анықталынады.

Бағдарламалау әлеуметтік – экономикалық даму бағдарламасын жасау болып табылады.

Болжау - ел дамудың маңызды мәселелері мен бағыттарын анықтауға негізделген. Болжау есептерінің нәтижелерін мемлекеттік органдар мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық саясаты мен бағдарламаларын жасау және негіздеу үшін қолданылады.

Тура әсер ету әдістері ереже бойынша мемлекет меншігі мен ресурстарын пайдалануды қамтиды: мемлекеттік өнеркәсіптің қаржы операцияларын бақылау;

Жанама әсер ету әдістері шаруашылық субъектілерге салық жүйесі кредит кедендік жинаулар және экономикалық қаражаттармен іске асырылады.

Негізгі және қосымша әдебиеттер тізімі:

1. Шеденов У.К. «Общая экономическая теория»

Актобе, Изд. «А-Полиграфия», 2004-568с.

2. ОразбекКалдыбеков, АбдикаримТемирбаев «Экономика предприятия»

Алматы, Изд. «Санат», 1997-206с.

3. Скляренко В.К., Прудников В.М. «Экономика предприятия»

Москва, Изд. «Инфра-М» 2003-527с.

4. Раицкий К.А. «Экономика предприятия»

Москва, «Просвещение» 1999 – 692с.

5. Кантора Е.Л. «Экономика предприятия»

Питер, «Юнити» 2003 – 352с.

Апаратуралық процесстер-арнайы агрегаттарда жүретін (домна мартенэлектрлік балқыту пештерінде) процесстердің сапалық белгілерін жақсартуға бағытталған химиялық және физико-химиялық процесстер.

Үзіліссіз бұл-берілген уаұыт мінездемесінде(сағат, ауысым,тәулік,жыл) бастапқы материалды дайын өнімге тоқтаусыз айналдыратын процесс.

Жартылай өткізгіш бұл еңбек затын өңдеу технологиялық мінезіне қарай операциялар әрекет ету принципі бойынша үзіліссіз жүзеге асырылатын процесстер.

Үзілісті бұл процесстер, операциялар циклдері өңдеу технологиясы бойынша цикл аралық үзілістермен бөлінген және агрегаттық әрекет ету де периодты түрде үзілісті жүргізілуімен ерекшеленеді.

Циклді процесстер бұл- бірлік өнім алынған кезде жүйелі түрде қайталанып отыратын процесстер.

Циклді емес процесстер- уақыт ішінде периодты немесе эпизодты пайда болады.Бұндай процесстер,әдетте, агрегаттар мен жұмыс орнына қызмет көрсетуге арналған.

Жабық процесстер бұл- жабық агрегаттарда жүргізіліп, олардың еңбек заттарының өзгеруін бақылау мүмкін емес, физ-химиялық процесстер.

Ашық процесстер бұл- физ-химиялық айналуыларға қатысы жоқ, ал еңбек затының өзгеруін қарауға болатын процесстер.

Жартылай жабық процесстер- еңбек заттарының өзгеруін тек аздап ғана, бақылауға болатын процестер.