9.3. Қазу жүйелердің салыстырмалы бағалары және таңдау

Кенорнының тау-кен геологиялық жағдайының тау-кен техникалық жағдайына қатысты ыңғайлы қазу жүйелерін таңдаймыз:

-кенді және жанас жынысты қабаттық өздігінен құлату қазу жүйесі;

-қабатаралық өздігінен құлату қазу жүйесі;

Таңдап алынған қазу жүйелердің технико-экономикалық көрсеткіштерін бағалау.

Кенді және жанас жыныстарды қабаттық өздігінен құлату қазу жүйесінің технико-экономикалық көрсеткіштері: кеннің жоғалымы 15%, құнсыздану 10%, үңгубет жұмысшысының еңбек өнімділігі 40-60 т/ауысым, 1000т кенге келетін даярлау-тілме кенқазбасының шығыны 3-4м; ЖЗ-ң үлесті шығыны 0,1 кг/т.

Қабатаралық өздігінен құлату қазу жүйесінің технико-экономикалық көрсеткіштері: кеннің жоғалымы 12%, құнсыздану 8%, үңгубет жұмысшысының еңбек өнімділігі 30-50 т/ауысым, 1000т кенге келетін даярлау-тілме кенқазбасының шығыны 6-8м, ЖЗ-ң үлесті шығыны 0,15-0,25 кг/т.

Қабаттық өздігінен құлату қазу жүйесін қабатаралық өздігінен құлату қазу жүйесімен салыстырғанда үңгубет жұмысшысының еңбек өнімділігі және ЖЗ-ң үлесті шығыны жағынан басымдыққа ие, бірақ кеннің жоғалымы мен құнсыздануы жағынан тиімсіз.

Қазу жүйені таңдау туралы қорытынды шешімді О.А. Байқоңыровтың әдістемесінің көмегімен қабылдаймыз:

О.А.Байқоңыровтың әдістемесі бойынша таңдап алынған қазу жүйелерді салыстырмалы бағалау және өлшем ретінде қабылданатын технико-экономикалық көрсеткіштерінің жиынтығы бойынша нормативтік ауытқу әдісін қолдана отырып ұтымдырағын таңдау жүргізіледі .

І. Кенді және жанас жыныстарды қабаттық өздігінен құлату қазу жүйесі.

1.Үңгубеттегі жұмысшысының еңбек өнімділігі

П 50 т/ауысым (9.3.1)

1. Даярлау-тілме кенқазбасының үлесті шығыны:

П_т.к 3м/1000т ( 9.3.2)

2. Толық кеніштің өзіндік құны:

С_Д 1/ (С_д.т.к.+С_т.а ), тг/т (9.3.3)

Мұндағы,

- 1т кенді өндірудің толық және аймақтық өзіндік құн арақатынас коэффициенті;

С_д.т.к. – 1м³ даярлау-тілме кенқазбасын үңгілеу құны, тг/м³;

С_т.а – тазартпа алу құны.

4. Даярлау-тілме кенқазбасын үңгілеу құны:

С_д.т.к. С_д.т.к.ү S_д.т.к Р_д.т.к , тг/т (9.3.4)

Мұндағы,

С_д.т.к.ү – 1м³ даярлау-тілме кенқазбасын үңгілеу құны, тг/м³;

S_д.т.к – кенқазбаның орташа қима ауданы, м²;

Р_д.т.к – даярлау-тілме кенқазбасының үлесті шығыны, м/т:

С_д.т.к. 12500 8 3/1000 300тг/т

5. Тазартпа алу құны

С_т.а С_уат+С_ш+С_тж+С_к.к.к , тг/т (9.3.5)

Мұндағы, С_уат – кенді уатудың өзіндікқұны, тг/т; С_ш – кенді шығарудың өзіндікқұны, тг/т; С_тж – кенді тиеу және жеткізудің өзіндікқұны, тг/т; С_к.к.к – кеңістіктің кенқазбасын күтудің өзіндікқұны, тг/т;

С_т.а 100+20+80 200тг/т

6. Толық кеніштік өзіндік құны:

С_Д (300+200) 1650 тг/т (9.3.6)

7.Кенді алу коэффициенті:

К_алу 0,85 (9.3.7)

8. Кеннің сапасының өзгеруін ескеретін коэффициент:

К_к=0,9 (9.3.8)

9. Алу құндылығы:

Ц 0,01 С_у Ц_п Ц_о Ц_н К_с, тг/т (9.3.9)

Мұндағы, С_у – баланстық қордағы пайдалы компоненттің үлесі, %;

Ц_п – қайта өңдеудегі алыну коэффициенті;

Ц_о – соңғы өнімнің көтерме бағасы, тг/т;

Ц_н – металлургиялық қайта істеуде кеннің алыну коэффициенті;

К_с – кен сапасының өзгеру коэффициенті.

Ц 0,01 4,5 0,9 0,68 300000 0,93 7685 тг/т

10. Соңғы өнімді алуға кететін технологиялық шығындар жиынтығы:

(9.3.10)

Мұндағы, – толық кеніштік өзіндікқұн, тг/т;

- байыту фабрикасына дейін кенді тасымалдаудың өзіндік құны, тг/т;

– кенді байытудың өзіндікқұны, тг/т;

-1т концентратты металлургиялық қайта істеудің өзіндік құны, тг/т;

– 1т концентратты тасымалдаудың өзіндік құны, тг/т; – концентраттағы пайдалы компоненттің үлесі, %

(1650+50+1000)+ (600+900)=3960 тг/т

11. 1т кеннен келетін болжаланған пайда:

П_р = Ц_а – С_ДТП (9.3.11)

Мұндағы, Ц_а – алу құндылығы, тг/т;

С_ДТП – соңғы өнім алуға кететін технологиялық шығындар жиынтығы, тг/т

П_р=7685-3960=3725 тг/т

12. Қатысты рентабельділік:

d= 100% (9.3.12)

мұндағы, Ц_а – алу құндылығы, тг/т;

С_ДТП – соңғы өнім алуға кететін технологиялық шығындар жиынтығы, тг/т

d=

ІІ. Қабатаралық өздігінен құлату қазу жүйесі

13. Үңгубет жұмысшысының еңбек өнімділігі:

П 40 т/ауысым (9.3.13)

14. Даярлау-тілме кенқазбасының үлесті шығыны:

П_т.к 6м/1000т (9.3.14)

15. Даярлау-тілме кенқазбасын үңгілеу құны:

С_д.т.к. 12500 8 6/1000 600тг/т (9.3.15)

16. Тазартпа алудың өзіндік құны:

С_т.а 100+20+80=200 тг/т (9.3.16)

17. Толық кеніштік өзіндік құны:

С_Д (600+200) 2640 тг/т (9.3.17)

18. Кенді алу коэффициенті:

К_алу 0,88 (9.3.18)

19. Кеннің сапасының өзгеруін ескеретін коэффициент:

К_к=0,92 (9.3.19)

20. Алу құндылығы:

Ц 0,01 4,5 0,92 0,68 300000 0,93 7854 тг/т (9.3.20)

21. Соңғы өнім алуғакететін технологиялық шығындар жиынтығы:

(2640+50+1000)+ (600+900)=5391 тг/т (9.3.21)

22. 1т кеннен келетін болжаланған пайда:

П_р=7854-5391=2463 тг/т (9.3.22)

23. Қатысты рентабельділік:

d= (9.3.23)

Технико-экономикалық көрсеткіштерді салыстыру көрсеткіштер белгілері бойынша матрица құрамыз:

50 40 К_і^min=40 К_і^max=50 К_і^jo=50

3 6 К_і^min=3 К_і^max=6 К_і^jo=3

1650 2640 К_і^min=1650 К_і^max=2640 К_і^jo=1650

0,85 0,88 К_і^min=0,85 К_і^max=0,88 К_і^jo=0,88

0,9 0,92 К_і^min=0,9 К_і^max=0,92 К_і^jo=0,92

7684 7854 К_і^min=7684 К_і^max=7854 К_і^jo=7854

3960 5391 К_і^min=3960 К_і^max=5391 К_і^jo=3960

3725 2436 К_і^min=2463 К_і^max=3725 К_і^jo=3725

94 46 К_і^min=46 К_і^max=94 К_і^jo=94

24. Барлық берілген өлшемдердің ішінен үлкенірек К_і^max және кішірек К_і^min белгілері таңдалынады. Күшті белгілерді К_і^jo деп белгілейді.

Өлшемнің абсолютті ауытқу белгісі:

_ij = (9.3.24)

₁₁= =0 ₁₂=

₂₁= ₂₂= = 1

₃₁= ₃₂=

₄₁= ₄₂=

₅₁= ₅₂= = 0

₆₁= ₆₂=

₇₁= ₇₂=

₈₁= ₈₂=

₉₁= ₉₂=

25. Ауытқу векторының нормасы:

(9.3.25)

Кенді және жанас жынысты қабаттық өздігінен құлату қазу жүйесінің ауытқу векторының нормасы:

R_j1=

Қабатаралық өздігінен құлату қазу жүйесінің ауытқу векторының нормасы:

R_j2= 2,4