49.. Балалармен әлеуметтік педагогтың қарым-қатынас типтері: серіктестік, келісім жасау, конфликтілік қарым-қатынастарға талдау жасаңыз

Жасөспірімдер мен ұстаздар арасындағы өзара қарым-қатынас жасау мәселесі-психология ғылымындағы және тәлім-тәрбие ісіндегі әрі маңызды, әрі күрделі проблемалардың қатарына жатады. Балалар мен әлеуметтік педагогтың қарым қатынас типтері:Серіктестік, яғниигі тілек, шәкірттерге мүмкіндігінше ықыласты көмек көрсету, олардың жан дүниесін түсінуі. Мұндай қасиеттерді шәкірттер өз ұстаздарының бойынан көргісі келеді. Ал, ұстаздардың бұларға немқұрайлы, селқос, ықылассыз қарауын оқушылар ұстаздың ұнамсыз қасиеттері деп санайды. Мұғалімнің өз пәнін жетік білетіндігі балаларға оқу материалдарын жете түсіндіріп ұғындыра алатындығы, әр алуан амал-тәсілдер қолданып, сабақты тартымды және қызықты етіп өткізетіндігі. Ұстаздық жасөспірімдердің бірімен-бірінің өзара қарым-қатынасына, олардың өміріндегі күйініш-сүйініштеріне, табыстары мен сәтсіздіктеріне, әр түрлі қоғамдық-көпшілік жұмыстарға қатысуына байланысты көңіл бөліп, мән беруі, ұстаздың класс жетекшілік жұмысындағы іс-әрекеттері жатады.Келісім жасау, яғни мұғалім өз талаптарын айтады ал бала сол талап бойынша жұмыстар атқарылады. Сол кезде лардың арасы жақсы қарым қатынаста болады.Конфликтілік, Мұғалім мен оқушы арасындағы тартысты туғызатын себептерге оқушылар тобы, олардың жас және өзіндік ерекшеліктері, мұғалім мен оның оқушылар ұжымына басшылық ету стилі де әсер етуі жатады.Тәлім-тәрбие саласында жүргізілген зерттеу нәтижелерін жинақтап қарастырғанда мұғалім мен оқушылар арасындағы тартыстардың туындап, олардың етек алуының бірнеше түрлері болатындығы байқалады. Ересек адамдармен салыстырғанды мұғалім мен оқушылар арасындағы өзара қарым-қатынас едәуір күрделі. Өйткені, мұндағы бірінші жақ-мұғалім толық қалыптасқан, мораль, этикалық жағынан жетілген, мінез-құлқы орныққан адам. Екінші жақ- оқушылар. Бұлар небары өз ұстазының сезімі мен ақыл-ойына ынтыққандар ғана. Мұғалім мен оқушының ойлану, түсіну сипаттары да түрлі деңгейде. Ұстаздарға айдай анық құбылыс шәкіртіне нанымды бола бермейді. Кейде мұғалім мен оқушы бір құбылысқа, сөзге немесе қылыққа беретін бағалары да түрліше. Тіпті қарама-қарсы мәнде де болуы мүмкін. Ұстаз бен шәкірттер арасындағы қарым-қатынаста тартыстың туындауына ұстаздық методикалық тұрғыда қате жіберіп жаңылысуы, не оқу материалын тиянақты түсіндіре алмауы да себеп болады.

50.. Қаңғыбас жасөспірімдерге кеңес берудің ережесін құрастырыңыз

Бүгінгі қоғамда қаңғыбас балалардың саны күн санап артып келе жатқандығы жөнінде күнделікті ақпарат құралдарынан байқап жүрміз.  Бұл – қазаққа өткен ХХ ғасырда келген індет дейді, ғалымдар. Рас XIX- ғасырдың аяғына дейін қазақ даласында жетім балалар болғанымен қаңғыбас деген ұғым болмағанын тарихтан жақсы білеміз. Бұған дейін бұл атаудың қазақшасы далабезер болатын. Жаңаша атауы – қаңғыбас. Ертеректе күні бойы үй бетін көрмей, дала кезіп, ойынға құныққан баланы қазақ далабезер деген болса,  иесіз не үйшіксіз далада қаңғып жүретін иеттерді қаңғыбас ит деп   атаған. Бірақ далабезер бала түбі пысық, еті тірі өз күнін өзі көрерлік өжет  болып өсетін. Біреудің ала жібін аттап, ұрлық-қарлық жасамайтын, жаман әдеттерге бойын аулақ ұстайтын.  Өкінішке орай соңғы жылдары баспасөз беттерінен, телехабарлардан «қаңғыбас балалар» туралы айтыла бастады. Тіпті олардың тіршілік ететін  орталары жайында деректі фильмдер де түсіріліп, құқық қорғау орындары біршама рейттер ұыймдастырды. Бірақ жағдай оңалудың орынына күрделеніп бара жатқанға ұқсайды.

Қаңғыбас жасөспірімдерге кеңес беру мынадай ережелерге сай болуы қажет: 1)оқшаулау бейімдеу орталықтарына бағыт корсету керек; 2) ата аналарын түсінуіне ықпал жасау керек; 3) мектептен тыс қоғамдық, шығармашылық жұмыстарға, іс шараларға араласуына жарнамалау керек; 4) ата анасына құрмет көрсету керектігін түсіндіру керек; 5) жағымсыз, зиян әдеттерден арылу керектігін түсіндіру керек;