32.. Қиын жеткіншектерді қайта қалпына келтіру мақсатында психологиялық қызметті ұйымдастырудың құрылымдық жүйесін құрастырып, талдаңыз

Девиантты мінез-құлықты балалармен жұмыс жүргізудің келесі түрі – қоғамдағы қалыпты мінез-құлыққа бейімделмеген балаларды әлеуметтік- педагогикалық реабилитациялау. Реабилитацияны кең ауқымды міндеттерді шешуге бағытталған, бала бойында қарапайым дағдыларды қалыптастырудан адамды қоғаммен толық интеграциялауға дейінгі шаралардың жүйесі ретінде қарастыруға болады. Реабилитацияның бірнеше түрлері анықталған. Олар: медициналық, психологиялық, педагогикалық, әлеуметтік-экономикалық, кәсіби және тұрмыстық. Медициналық реабилитация бала организмінің бұзылған функциясын толық немесе ішінара қайта қалпына келтіруге бағытталады. Психологиялық реабилитация девиантты мінез-құлықты жеткіншектің өзін тұлға ретінде ешкімге керексіз сезіну санасын психологиялық тұрғыдан жеңуге бағытталады. Кәсіби реабилитация жеткіншекті өзінің қолынан келетін еңбек формасына, қысқартылған жұмыс күні мен жеңілдетілген еңбек жағдайы жасалған жұмыс орнын іздестіруге оқыту немесе қайта оқытуды қарастырады. Тұрмыстық реабилитация жеткіншектің қалыпты өмір сүру жағдайына қол жеткізуін қарастырады. Әлеуметтік реабилитация – әлеуметтік ортада баланың өмірлік тіршілік ету қабілеттерін қайта қалпына келтіру процесі. Сонымен қатар, қандай да бір себептерге байланысты бұзылған немесе шектелген баланың өмір сүретін ортасының өзі мен жағдайын қайта қалпына келтіру процесі. Әлеуметтік-экономикалық реабилитация баланы заңды түрде қорғау мен оған тиісті қаржылық төлемдерді қамтамасыз етуді мақсат еткен шаралар кешені деп. түсіндіріледі. Әлеуметтік-педагогикалық реабилитация баланың белсенді өмірлік позициясында, өмірлік әрекетінде үлкен маңызға ие болатын тұлғалық қасиеттерін қалыптастыруға бағытталған тәрбиелік сипаттағы шаралардың жүйесі. Бұл шаралар баланы қоғамға енуге, өзіне-өзі қызмет етуде қажетті біліктер мен дағдыларды және ұнамды әлеуметтік рөлдерді игеруге, қоғамдағы мінез-құлық ережелерін меңгеруге, қажетті білім алуға мүмкіндік туғызады. Девиантты мінез-құлықты жеткіншектерді өмірге қайта бейімдеу реабилитациялық орталықтар деп аталатын мамандандырылған мекемелерде жүзеге асырылады.

Қазіргі таңда Қазақстан Республикасы мемлекетінде жас балалар және жасөспірімдер арасында (ұрлық, бұзықшылық, зорлық-зомбылық) саны артуда. Үлкендер жасөспірімдірдің арасындағы тәрбиесі «қиын» балалармен қалай жұмыс істеу керектігі жайлы жан-жақты ізденістер үстінде.Қиын оқушыларды тәрбиелеу процесіндегі әдістік – тәсілдерді әдістемелік жағынан қолданудағы тәрбиелеу жүйесінің кезеңдері:1)дайындық кезеңі;2)қиын баланың тәртібінің төмендеуіне себепті болған жағдайларда аңықтау;3)екінші кезең – қиын оқушылар  мен көш жора – жолдастары арасындағы байланыстырудың дәрежесін тереңдігін аңықтау. 3)Үшінші кезең өзгеріс кезеңі. Көптеген қиын оқушылардың ішкі жан дүниесінде өзгерістер тұл бастайды. Жеткіншіліктердің мінезіндегі теріс қылықтар, әдет дағдылар мен қалыптаса бастаған жаңа адамгершілікті сапалардың  арасында күрес басталады.  4)Соңғы кезең бекіту кезеңі, ірбір қиын оқушы мінез құлқындағы адамгершілік мәнді өзгерсітер болған сайын, өзін - өзі тәрбиелеуге  талаптанып, оңды қасиеттерді дамытады. Қиын балаларды қайта тәрбиелеу, алдын ала олармен бірге атқарылатын іс шараларын мектеп ұжымдар мен жұртшылық нақты аңықтап, оларды дұрыс жолға түсіндіре отырып, аяқтай күрес жүргізулері керек. Психологиялық түзету жолындағы бағыты. Мақсаты: Жасөспірімдердің өзіндік анықтауын қалыптастыру, өзіне баға беру, өз ерекшелігін білу, өз мүмкіндіктерін анықтау, жалпы талдау жасауды меңгеру. Міндеті:-оқушыларды өзіндік диагностикаға үйрету, рефлекцияға үйрету. -өз мінез-құлқының реакцияын, қатынасын, қажеттілігін түсіндіру. -өз кемшіліктері мен қателіктерін жете түсінуін қалыптастыру.

№	Атқарылған жұмыстар	Формасы
1	Ата-анасымен «Отбасылық психологиялық таным», ең алдымен ата- ананың өзін-өзі тану бағытындағы жұмыстар.	а. Диагностикалық бағыттағы сауалнамалар. б. Пікір алмасу, кеңес беру.
2	Ұжым аралық қарым –қатынас бағыты: өзінің әлеуметтік рөлін, статусын түсінуге және болашаққа көзқарасын анықтау.	а. Тренинг – сабақ. б. Дөңгелек үтел, пікір алмасу.
3	Жеке тұлғалық жұмыс: Оқушының жан-жақты жағымды (+), жағымсыз (-) жақтарын анықтау, жағымсыз жақтарын түзетуге бет бұрыс жасау.	а.Жаттығулар «мен бейнесін анықтау»бағытында. б. Кеңес беру.
4	Баланың бос уақытын қадағалау: Балаға бағыт беру жолында, секцияларға, үйірмелерге баулу.	а. Банбентон секциясы. б. Теннис үйірмесі.
5	Қортындысы: бала өзін - өзі анықтау жолындағы ұстаған бағыты қанағаттанарлық. Сабақты себепсіз  босатпайды, оқушылармен  қарым-қатынасы тұрақты, мұғалімдермен конфликтісі жоқ. Бос уақытын тиімді пайдаланады.