- •Қазақстан тарихи пәни бойичә оқуғучиларниң билим вә маһаритини баһалаш критерийлири
- •Хаталиқларниң умумий классификацияси
- •Баһаниң төвәнлишигә тәсир қилидиған фактлар
- •Оқуғучиларниң хәритә бойичә ишләш қаидилири
- •Иптидаий адәмләрниң турмуш тирикчилиги.
- •1867-1868-Жж. Вә 1886-1891-жж. «Қаидә-ислаһатларниң» алаһидилигини тәһлил қилиң.
- •Ишиктә гөртөписидин тепилған сақ шаһзадисиниң баш кийими вә Қарғалидин тепилған диадемида тәсвирләнгән ортақ бәлгүләрни вә айримчилиқларни ениқлаң.
- •1867-1868-Жж. Вә 1886-1891-жж. «Қаидә-ислаһатларниң» алаһидилигини тәһлил қилиң.
- •Ишиктә гөртөписидин тепилған сақ шаһзадисиниң баш кийими вә Қарғалидин тепилған диадемида тәсвирләнгән ортақ бәлгүләрни вә айримчилиқларни ениқлаң.
- •Адәмниң пәйда болуши.
- •Падишалиқ Россия вә Кеңәш һакимийитиниң Қазақстандики мустәмликичилик сәяситиниң зәрдаплирини селиштуруң.
- •Ишиктә гөртөписидин тепилған алтун адәм билән Шиликти гөртөписидин тепилған алтун адәмниң умумий бәлгүлири вә алаһидиликлири.
- •Жавави:
- •2. Падишалиқ Россия вә Кеңәш һакимийитиниң Қазақстандики мустәмликичилик сәяситиниң зәрдаплири.
- •3. Ишиктә гөртөписидин тепилған алтун адәм билән Шиликти гөртөписидин тепилған алтун адәмниң умумий бәлгүлири вә алаһидиликлири.
- •Җавави:
- •Қазақ зиялилириниң миллий дөләт қуруш йолидики чарә-тәдбирлири вә Алаш һәрикитиниң тарихий маһийити.
- •3.ИҚазақ жүзлириниң (Чоң, Оттура, Кичик) орунлашқан территориялирини хәритә бойичә бәлгүләң вә жүзләрниң чиқиши тоғрисида пикирләрни тәһлил қилиңлар.
- •Жавави:
- •2.Қазақстан Жумһурийитидики сәясий партияләр вә жәмийәтлик бирләшмиләрниң паалийитидики охшашлиқлар билән айримичилиқлар.
- •Җавави:
- •Әбу Насир әл-Фарабийниң иккинчи устаз атилишиниң маһийити.
- •1920-1924-Жиллири Қазақ аксҗ-ң тәркивигә бириктүрүлгән Қазақ йәрлирини хәритидин көрситиң.
- •Жавави:
- •Һунлар билән моңғолларниң жәмийәтлик қурулуши вә уруш сәнъитидики умумий бәлгүлүри.
- •Жавави:
- •Геродотниң «Тарих» вә Страбонниң «География» әмгәклиридики мәнбәләрниң охшашлиғи.
- •Жоши улусиға киргән территорияләрни хәритидин көрситиң.
- •Астананиң Ақмолиға көчирилишиниң тарихий әһмийити.
- •Үгедей улусиға қариған территорияләрни хәритидин көрситиң.
- •Жаваплири:
- •2. Астананиң Ақмолиға көчирилишиниң тарихий әһмийити.
- •Жавави:
- •Адәмниң Йәр бетидә пәйда болуши һәққидә көз қарашлар. Улар һәққидә өзәңниң көз қаришиң.
- •Жавави:
- •«Һәрикәт», «тәшкилат», «партия» чүшәнчилири. Һәрикәтниң партиядин алаһидилиги. «Нур Отан» вә «қкхп» (Қазақстанниң Коммунистик Хәлиқчил партияси). Қурулған вақти, алдиға қойған мәхсити.
- •Хііі –хv әә. Йәр егиләш түрлириниң мәналирини жәдвалға толтириңлар.
- •Жавави:
- •2. Адәмниң биологиялик риважлиниш эволюцияси вә ижтимаий тәшкилат формилириниң шәкилиниши.
- •Жаваплири :
- •1916-Жилқи падиша пәрманиға қазақ зиялилириниң көз қариши.
- •2.Қазақ жәмийитидики «ақсүйәк» вә «қарасүйәк» уқумлириниң мәнасини чүшәндүрүп селиштуруң.
- •3. Төвәндә берилгән тарихий һөжжәтләргә асаслинип жәдвални толтириң.
- •Ғәрбий түрк хақанлиғи (территорияси, этникилиқ тәркиви, парчилиниши).
- •Қаңлиларниң археологиялик ядикарлиқлири (Қауншы, Отрар-Қаратав, Жетиасар) жайлашқан территориясини хәритидин көрситиң. Жавави:
- •1. Ғәрбий түрк хақанлиғи(территорияси, этникилиқ тәркиви, парчилиниши).
- •3. Қаңлиларниң археологиялик ядикарлиқлири (Қауншы, Отрар-Қаратав, Жетиасар) жайлашқан территориясини хәритидин көрситиң.
- •Улусларниң қурулуши
- •Жавави:
- •2. Дөләтлик Дума вә қазақ зиялилирини немә бағлаштурди? хХә. Бешидики «Қазақ кадетлири» дегән кимләр? Чүшиник бериң.
- •Хііі ә. Қазақстан территориясида қурулған улуслар вә уларниң тәркивигә киргән территорияләрни жәдвалға толтириң.
- •Түркәш хақанлиғиниң сәясий әһвали.
- •1979-Жилқи «Целиноград вақиәси» вә 1986-жилқи «Декабрь вақиәси сәвәплири билән нәтижилирини селиштуруң.
- •Хііі –хv әә. Селиқ түрлириниң мәнасини жәдвалға толтириң.
- •Жавави:
- •1979-Жилқи «Целиноград вақиәси» вә 1986-жилқи «Декабрь вақиәси сәвәплири билән нәтижилирини селиштуруң.
- •3.Хііі –хv әә. Селиқ түрлири бойичә жәдвални толтуруң.
- •1.Моңғолларниң Қазақстан йерини бесип елиши.
- •2.«Андронов» вә «Беғазы-Дәндибай» мәдәнийитини селиштуриң.
- •3.Сүрәткә қарап олтирип, вақиәни тәрипләң.
- •Жавави:
- •2. «Андронов» вә «Беғазы-Дәндибай» мәдәнийитини селиштуриң.
- •3.Сүрәткә қарап олтуруп вақиәни тәрипләң.
- •Жаваплири
- •Мезолит билән неолит егилигидики алаһидиликләр.
- •Жавави:
- •2. Қазақ ханлиғиниң асасини салғучи–Керей вә Жәнибек билән Мустәқил Қазақстанниң дәсләпки Президенти н.Ә.Назарбаевниң орни вә паалийити арисидики савақдашлиқни көрситиң.
- •2. Қазақстан территориясигә жүргүзүлгән моңғол вә жоңғар басқунчилиғиниң сәвәплири, умумий охшашлиқлири.
- •3. Абулхайир дөлитиниң территориясини хәритидин көрситиң.
- •Жавави:
- •2.Қедимий тарихни дәвирләштики –археологиялик вә геологиялик селиштурма-тәһлил қилип, селиштуруң.
- •3.Оғуз дөлитиниң чегарилирини хәритидин бәлгүләң.
- •Ғәрбий Түрк вә Шәрқий Түрк хақанлиқлирини селиштуриң.
- •Үйсүн қәбилилириниң орунлашқан территориясини хәритидин көрситиң.
- •Жавави:
- •2. Ғәрбий Түрк вә Шәрқий Түрк хақанлиқлирини селиштуруң.
- •3.Үйсүн қәбилилириниң орунлашқан территориясини хәритидин көрситиң.
- •Улуқ Вәтән уруши жиллиридики миллий мунасивәтләр.
- •Түрк дәври вә «Түрк» аталғуси.
- •Қарлуқ дөлитиниң территориясини хәритидин көрситиң.
- •Жавави:
- •2. Түрк дәври вә «Түрк» аталғуси.
- •3. Қарлуқ дөлитиниң территориясини хәритидин көрситиң.
- •Жавави:
- •2. Қазақстан Жумһурийитидики сәясий партияләр вә жәмийәтлик бирләшмиләрниң паалийитидики охшашлиқлар билән айримичилиқларни селиштуруп олтуруп тәһлил қилиң.
- •Жавави:
- •2.Планлиқ ихтисат вә базар ихтисади арисидики алаһидиликләр.
- •3. Хіх әсирдики падиша һөкүмитиниң мустәмликичилик сәяситигә қарши болған миллий азатлиқ һәрикәтләр болған территорияләрни хәритидин бәлгүләң.
- •1. Һун даһиси Аттила билән Қипчақ башчиси Бейбарыс султанниң өмүрдики охшашлиғи. Уларниң тарихта алидиған орни.
- •2. Қазақ асср-ниң қурулушиниң тарихий әһмийити.
- •3. Қазақ ханлиғиниң тарихта башқуруш системиси бойичә кәштини толтуруп униң әһмийитини чүшәндүрүң.
- •1. Һун даһиси Аттила билән Қипчақ башчиси Бейбарыс султанниң өмүрдики охшашлиғи. Уларниң тарихта алидиған орни.
- •2. Қазақ асср-ниң қурулушиниң тарихий әһмийити.
- •3.Қазақ ханлиғиниң тарихта башқуруш системиси бойичә кәштини толтирип униң әһмийитини чүшәндүрүң.
- •1. Сақларниң мустәқиллик үчүн күриши.
- •2. «Қарқарали петициясиниң» хәлиқ көтирилишидики роли.
- •3. Түркәш хақанлиғиниң территориясини карта бойичә бәлгүләң.
- •Жавави:
- •2.Қарқарали петициясиниң хәлиқ көтирилишидики ролини ениқлаң.
- •3.Түрк хақанлиғиниң территориясини карта бойичә бәлгүләң.
- •Жавави:
- •2. 1921-1922 Вә 1930-1932-жиллардики Қазақстандики ачарчилиқ зәрдаплирини селиштуруң.
- •3. Ғәрбий Түрк хақанлиғиниң территориясини хәритә бойичә бәлгүләң.
- •Жавави:
- •2. «Алаш» вә «Үш жүз» партиялириниң мәхситидики алаһидиликләр.
- •1. Кенесари Қасим оғлиниң биртуташ қазақ дөләтчилигиниң шәкиллинишидики роли.
- •2. Хитай сәясәтчиси Чжан Цянь вә Чоқан Вәлихановниң сәпәрлириниң алаһидиликлирини селиштуруң.
- •3. Қазақстан территориясидики неолит дәвриниң турақлирини хәритә бойичә көрситиң.
- •Жаваплири:
- •2. Хитай сәясәтчиси Чжан Цянь вә Чоқан Вәлихановниң сәпирини селиштуруп, мәхсити билән алаһидиликлирини атаңлар.
- •3. Қазақстан территориясидики неолит дәвриниң турақлирини хәритә бойичә көрситиң.
- •Жаваплири:
- •2. Қасим вә Тәвкә ханлар дәвридики Қазақ ханлиғиниң ички вә ташқи сәясий әһвали.
- •3.Сақларниң орунлашқан территориялирини хәритидин көрситиң.
Җавави:
1. Мис- таш дәвриниң алаһидиликлири.
Энеолит сөзи – мис -таш дәври дегән мәнани билдүриду. Бирақ металл ташни қоллиништин пүтүнләй чиқиривәткини йоқ. Таш бу дәвирдиму әң асаслиқ қурал ясаш материали сүпитидә пайдилинилди. Мис таш дәври жәмийитидә икки жирик өзгириш йүз бәрди: әмгәк тәхсимати қелиплишип вә атилиқ уруқ орнашқа башлиди.
Әң иптидаий жирик жәмийәтлик әмгәк тәхсимати егиликниң деханчилиқ вә чарвичилиқ болуп бөлүнүши еди. Бирақ энеолитта деханчилиқ билән шуғуллинидиған қәбилиләр техи қелиплашмиди. Чүнки тесилик (кәтмәнлик) деханчилиқ адәмни озуқ-түлүк толуқ тәминләлмиди . Шуниң үчүн бу қәбилиләрниң мал чарвичилиғидин башқа йәнә овчилиқ вә белиқ олаш билән шуғуллинишиға тоғра кәлди. Мал чарвичилиғи билән мәшғул болған чарвиларниң көп қисми деханчилиқ билән шуғулланмиди. Мал чарвичилиғи деханчилиққа қариғанда көп үнүм-мәһсулат бәрди. Мис-таш дәвриниң ядикарлиқлири - Шималий Қазақстандики Ботай туралғуси, б.з.б. 3-2 миңжиллиқларни өз ичигә алиду. Бу туралғу 15 гектар йәрни елип ятиду. Туралғуни қезиш ишлирини жүргүзгән чағда 158 турғун өй тепилди. Өйләрниң тамлири жаниварларниң терилири билән қапланған, мәркизидә очақ орушлашқан. Қезилма ишлири нәтижисидә таштин ясалған әмгәк қураллири – нәйзиниң учлири, нәйзиләр, пичақлар, палтилар тепилди. Һайванатларниң сүйәклиридин ясалған жиңниләр, бегизләр вә лайдин ясалған буюмлар учрашқан. Атниң устиханлири наһайити көп тепилған. Ботайлиқлар атни қолға үгәткән. Энеолиттлиқ ядикарлиқлар Маңғыстав йеридиму учрашқан. Шебир макан жайи әтрапидиму таш вә лайдин ясалған әмгәк қураллири тепилған. Шебир туралғусини маканлиған адәмләр деңиз молюскилирини мончақ қилип тақиған. Шебирликләр асасән овчилиқ билән шуғулланған.
Әбу Насир әл-Фарабийниң иккинчи устаз атилишиниң маһийити.
Әбу Насир әл-Фарабий (870-950) Отырар(Фараб) мутәпәккүрлириниң ичидики әң атақлиғи, «аләмниң иккинчи устази» унваниға егә болған әрбап. Әбу Насир әл-Фарабийниң «аләмниң иккинчи устази» униваниға егә болушиниң икки сәвәви бар :
- биринчидин – қедимий грекларниң илмий мираслири әрәп тәржимисидә оттура әсиргә йәткинини биз билимиз, шуниң грек алими ,философи Аристотельниң әмгәклири, униңдики идеяларни әл-Фарабий әмгәклири арқилиқ чүшүнүшкә болиду. Әбу Насир әл-Фарабий дәсләпкиләрдин болуп грек илимини, униң философиясини, болупму улуқ устаз Аристотельниң «Метафизикасини» қириқ, «Жан тоғрилиқ» әмгигини йүз, «Риторикисини» икки йүз қетим оқуп чиққан екән. Мошундақ илимға болған ишқивазлиғи,издиниши, вижданиниң нәтижисидә у Аристотельниң илмий мирасини әркин өзләштүргән .
- иккинчидин –Аристотель өзиниң һәр тәрәплимә риважланған аләмгә мәлум әмгәклири вә илмий билимлирини айрим айрим саһаларға бөлгән алим ретидә аләмгә мәлум болса, Әбу Насир әл-Фарабий мутәпәккүр, музыкант, математик алим ретидә өз заманиниң дана инсани болди. Илимға қошқан үлиши вә әмгәклири бойичә көплигән өз замандашлири вә кейинки әвлатқа үлгә болуп кәлмәктә. Ибн Хаукаль өз әмгигидә әл-Фараби тоғрисида:
«У – атақлиқ мусулман мутәпәккүрлириниң бири. Уларниң һеч қайсиси униң дәрижисигә йәтмиди » дәп баһа бәргән.
Әл-Фарабий мираслири: Метафизика, тил билим, логика, география, этика в.б. илим саһалирини риважландурған 160 қа йеқин трактатларни йезип қалдурған. Педагогика, психология, эстетика вә музыка, астрономия мәсилилирини чоңқур тәтқиқ қилип, мәдәнийәт вә илимға чоң үлүш қошқан. Аристотельниң әмгәклирини тәһлил қилип олтирип, «Шәһәр турғунлириниң көзи», «Бәхиткә йетиш», «Шаирлиқниң мәзмуни тоғрисида» в.б. философиялик әмгәкләр язған. Әл-Фарабий музыка саһасида «Музыкиниң улуқ китави», «Музыка илими тоғрисида пикирләр» в.б әмгәкләрни язған. Әл-Фарабийниң логика вә медицина, астрономия вә анатомия, философия, қанун илими охшаш илим саһасидики қошқан йеңилиқлири дунияға мәлум.